28.03.2022

ПРАРОЦТВЫ ЛЯНІВАЙ ЗЯЗЮЛІ

ПРАРОЦТВЫ ЛЯНІВАЙ ЗЯЗЮЛІ

Казка

Сышла, быццам і не было, сцюдзёная і мяцелістая зіма. Бурна адышло разводдзе, дыхнула цяплом. Прыйшла красуня-чараўніца вясна. Як яе чакала ўсё жывое!

Чакала гэтай пары і Зязюля. Ёй надакучылі сухі зімовы корм і халадэча. Але ляцець у родны край адна баялася. Яна верыла толькі птушынаму цару Куку з таго часу, як ён абараніў усё сваё царства ад нападаў ваўкоў, лісіц і змей – усіх, хто квапіўся на іх, птушак.

- Калі ўжо я адведаю свежага бярозавіка, га? – гушкалася, пасміхаючыся з цара.

- Не журыся, Зязюля! Ты ж у нас – нямоглая ды лянівая, а такім заўсёды ўдаецца.

А чаму, мой дружа, не ведаеш? Тады слухай.

Аднойчы пасля чарговага дазору цар Кук не вярнуўся у сваё гняздо. Зажурыліся лясныя птушкі: - Хто ж нас цяпер абароніць?

Сталі раіцца. Што рабіць? Трэба ісці шукаць свайго заступніка. А хто пойдзе? У кожнага – справа: той гняздо ўе, той яечкі наседжвае, той дзяцей гадуе; адзін – стары, другі – малы…Рашылі яны адправіць Зязюлю – у яе дзяцей няма. Спалохалася Зязюля, што трэба ісці ў вялікую дарогу, і знесла яечка.

- Куды ж я яго падзену? – гаворыць шэрая.

- Пакладзі сваё яечка ў любое гняздо! – адказалі ёй птушкі.

- А хто ж яго будзе выседжваць?

- Каму пакладзеш, той і глядзець будзе!

- Хто будзе сваіх гадаваць, той і тваё дагледзіць.

І паляцела Зязюля шукаць Кука. Праляціць, сядзе на галінку і кліча.

- Ку-ку! Ку-ку!

Праляціць, зноў кліча.

Хаця і даўно гэта было, але птушкі памятаюць тую гісторыю. Бо Зязюля і сёння сябруе толькі з тым, хто не любіць працы, забывае пра свае абавязкі перад іншымі, часта паўтарае: “Ай, потым зраблю, паспею яшчэ гняздо звіць і дзетак вывесці.

Вось хаця б свежы выпадак. Яшчэ ляжаў апошні снег на ўзлесках, як усе птушкі разляцеліся выбіраць сонечныя і сталыя бярозы: патрэбна ж спаталіць смагу пасля доўгай зімы. Яны ведалі, што бярозы, з якіх будуць спускаць сок павінны быць не маладзей за паўвека, і без пашкоджання ствала.

- Якая вам розніца? – пярэчыла Зязюля. – Абы бярозавік цёк, і я змагла ўдосталь напіцца!

- Розніца ёсць,- запярэчыў стракаты Крыжадзюб. – Па-першае, дрэва можна загагубіць, і яно засохне. Па-другое, патрэбна дазвол у галоўнага ляснічага, чорнага Дзятла, узяць.

- Не трэба ні ў каго браць той дазвол. Я дазваляю рабіць усё, што захочаце! І паспяшайцеся, бо я піць хачу!

- Што ты з ёю дарэмна час бавіш, - закрычала абураная Сойка. – Я вось ужо і вядзерцы прыхапіла. Паляцелі-і!

Побач ляцелі іншыя птушкі. І ў кожнай у дзюбцы было па вядзерцу. Лагодны вясенні вятрыска разгойдваў тыя вядзерцы, толькі звон стаяў.

- Паляцелі-і!

На ўскрайку вялікага, але разгуканага вясенняга лесу чуўся стук галоўнага ляснічага, які ўжо ў накерненыя адтулінкі сакавітых бяроз упраўляў латкі і прыладкоўваў вядзерцы. А паверх вядзерцаў і марлячку завязваў ад разбуджаных цяплом камароў ды мурашоў.

І зацурчэў бярозавік!

Як толькі напоўнілася першае вядзерца празрыстага бярозавіка адкуль толькі з’явілася лянівая Зязюля. І выпіла ўсё да дна.

- Які свежанькі ды празрысценькі! Смаката! Нарэшце я аджыла ў дружным калектыве.

А як пачалі сарамаціць яе птушкі за ляноту, шэрая разважліва адказала:

- Вы лепей не дражніце мяне, бо як закукую на ноч і на голыя дрэвы – будзе вам голад і мор. А калі хто пачуе мяне на галодны страўнік, таму і год будзе няшчасным.

Зразумелі птушкі, што з кукаванкай лепей не спрачацца, бо ведалі пра яе прароцтвы. И пра тое, што быццам шэрая з’яўляецца нябеснай вястункай. Зязюля можа паведаміць пра надыход лета, пачатак маланак і дажджоў.

-Нават вызначыць працягласць не толькі нашага, але і чалавечага жыцця, - дадаў пачцівы Дубанос.

- І шлюбных саюзаў, - працінькала сінічка.

Паслухаліся птушкі шэрую Зязюлю, і яна закукавала на зязлёнае дрэва. Усяго толькі і сказала: “Ку-ку!”- тады і сей на руку казалі людзі.

Потым яна часта і падоўгу на досвітку кукавала. Усё птушкі ведалі, што наперадзе спагадна-шчаслівая вясна і ўраджайны год.

А Зязюля так і жыве ў адзіноце без свайго гнязда. І не ўбачыла за ўсё жыццё ніводнага дзіцятка свайго, хаця штолета нясе каля дваццаці яечак.

Праўду кажуць: гулі не аднаго ў лапці абулі.



20.11.2021

ПРАГНЫ РЫБАК

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

ПРАГНЫ РЫБАК

Казка

Пагалоска пра тое, што на лясной рэчцы Малы Перакоп з’явіўся сквапны Рыбак разнеслася па малых і вялікіх азёрах, рэках і нават ставах.

Сведкам аказаўся і Ўладзік, які разам з дзедам Рыгорам у суботу прыйшоў з новай вудаю парыбаліць.

Перш чым прычапіць чарвяка на кручок бацька вырашыў праверыць кемлівасць унука, загадаўшы яму загадку: "Серабрыстай стужкай змяя выпаўзае. Паўзе па лагчынах ды ў мора ўпадае". Што гэта такое?

-Тата, не пужай мяне!

-Ды я і не думаў цябе пужаць!

-Я думаю гэта - ўдаў.

-Жартаўнік! Ты проста разважай над кожным словам і ўяві тую загадкавую карцінку.

-Я пажартаваў. - Ручэй?

-Дакладна – рака.

-Ааа! Так, так!

-Тады яшчэ адну паспрабуй адгадаць, мой камп’ютарны геній: "Хоць не шавец – нажніцы мае. Шчацінкі дзве ў зубах трымае. Жыве ў рачулцы небарак, нібы павук, вусаты...?"

-Ну, дзед, і складаныя ж у цябе загадкі! Толькі для малых дзяцей.

-Рак! Канешне ж Рак. У каго яшчэ ёсць клешні, як нажніцы, калі ўхопіць за руку – бывай здаровы! Наўрад ці выслабанішся без ранення. Вунь мой сябра Лёшка неяк спаймаў рака пад карчом на мелкаводдзі гэтае ж рачулкі, дык той так ухапіў яго за руку, што два пальцы загаіцца два месяцы не маглі.

-Не ведаў, што ты не толькі камп’ютарнае дзіця, а яшчэ і жыццёвым вопытам валодаеш.

-А тое!

І разам засмяяліся.

Прыйшлі яны гадзінаю, калі сонца перакацілася далёка за поўдзень. Прычынай была атрыманая Ўладзікам тройка, таму была такая сямейная дамова: атрымаеш не ніжэй за "добра" – пойдзеш на рэчку на ўвесь дзень. Але хлопчык не выканаў абяцання і зарабіў толькі палову выхаднога дня, напярэдадні не давучыў верш, і атрымаў тое, што атрымаў. Таму нават хатні кот Маркіз і той смяяўся з яго. Уладзік толькі маўчаў і бездакорна з самай раніцы дапамагаў маме прыбрацца ў кватэры.

Рыбак той сядзеў з вудай на беразе, пад лазовым кустом, і ўвесь дзень, і нанач заставаўся. Бо калі Паўлік з бацькам падлічвалі сваю шчаслівую здабычу, якая налічвалася дзясяткам вялікіх серабрыстых плотак і трыма тоўстымі акунямі і збіраліся дахаты, Рыбак той завязваў адзін мех, распачынаў новы, браў усё, што пападалася на кручок. Не грэбаваў і малой рыбай. Чулі яны, як жыхароў лясной ракі ахапіла трывога.

-Так ён усіх нас пераловіць, - абураўся невялікі Шчупачок. – Адны жабы застануцца. Трэба нешта рабіць.

Недалёка, у адной глыбокай каламутнай яміне жыў чорны, тлусты, галаваты, стары і паважаны ўсімі Сом.

Сабраліся рыбы і паплылі да яго раіцца. Прыплылі і пачалі скардзіцца на незнаёмага і сквапнага Рыбака.

Сом пашавяліў сваімі доўгімі і чуйнымі вусамі, адказаў:

-Прагнасць – гэта вялікая загана. Трэба яе напачатку лячыць. – Вось ты, шчупак, як думаеш? Прафілактычным шляхам паспрабуем, так?

-Так!

-Тады папярэдзь яго зменшыць свой апетыт.

–А вы, - ён звярнуўся да соцен Плотак- краснапёрак, што касяком абкружылі Сома, - плывіце да самага таго берага, дружна абступіце паплавок яго і ў адзін голас: "Калі не спыніш знішчэнне малькоў, сілай прымусім назаўсёды пакінуць рэчку!"

Пачулі незадаволенасць учынкам прагнага госця жыхары суседняга возера – Сазаны ды Ляшчы, Карпы ды дамасе-меланхолік Ліні, Мянтузы ды Язі, Судакі ды Вугры. Нават Белы Амур з Фарэллю выказалі салідарнасць. Акружылі паплавок Рыбака і ў адно імгненне паказаліся на паверхні вады.

Адзін моцны голас гучаў так, што ўсё наваколле дрыжэла: "Калі не спыніш знішчэнне малькоў..."

І ў адно імгненне зніклі пад вадой.

Рыбака ажно перасмыкнула: яго здзіўлены ад візіту нечаканых жыхароў твар скрывіўся, а вочы вылезлі на лоб. Яго пачало трэсці, нібы хвост пліскі, што бегала ўзад-уперад па беразе. Капялюш яго белы споўз на карак, але вудзільна з рук не выпусціў.

Калі прайшоў страх, Рыбак нахабна і зласна рассмяяўся: колькі хачу, столькі і лавіць буду! Вунь колькі вас! Мільёны!

-Не хочаш мірным шляхам – сілком вытурым адсюль, - казаў залацісты Карп. Мы табе не дадзім пакою, - прыгразіў Шчупак.

Рыбак зняў з нагі свой гумовы бот і як замахнецца.

-Прэч адсюль, пакуля яшчэ добры!

Сумны вярнуўся Шчупак.

Пачасаў Сом свой пакаты і шырокі лоб флегматык Сом, паварушыў сваімі доўгімі вусамі. І загадаў, каб Шчупак надвячоркам зноў клікнуў на агульны сход усіх рыб – вялікіх і малых.

Калі вячэрняе стомленае Сонца садзілася за далягляд і ад яго чырвані ружавела разняволенае наваколле жыхары лясной рэчкі і суседніх азёр падплылі да альховага куста.

Барвовыя водсветы лашчылі вадзяное люстэрка ракі і рыбам не хацелася парушаць гэтую прыродную ідылію. Сом вырашыў дзейнічаць катэгарычна: "аперацыю" па выратаванні падводнай фаўны ўзяў у свае рукі.

Ён асцярожна падплыў і далікатна, але моцна абхапіў губамі грузіла і далікатна тузануў. Рыбак падсёк, пацягнуў, але – марна: лёска напялася, як струна, а вудзільна сагнулася ў дугу. "Вялікая рыбіна ўзялася, заглынула-такі свежую прынаду, - падумаў ён, і на твары намалявалася хітрая ўсмешка, а сэрца ад радасці забілася яшчэ мацней. – Пакуль вы там будзеце валтузіцца пра сваю будучыню я нацягаю яшчэ адзін мех. Толькі ўжо вялікай рыбы!"

Рыбак спусціўся з абрыву бліжэй да вады, пачаў памалу падцягваць. Убачыўшы вялізнага Сома, ён нахіліўся, каб падхапіць яго падсачакам і выкінуць на бераг. І ў гэты міг тысячы, а можа і мільёны розных рыб з’явілася на паверхні вады. Вугор таксама не забыўся на крыўдзіцеля і адразу ўскочыў на вудзільна і павіс. У гэты момант дужы Сом штосілы рвануў за вуду.

-Што за насланнё? Гады скачуць, рыбы танчаць, - бубніў сабе пад нос перапужаны Рыбак.

Ён не ўтрымаўся на нагах і плюхнуўся ў ваду.

-О-о-ёй! Што ж гэта такое?

-Хапайце яго! – закрычаў сваім глухім басам Сом.

Рыбы дружна накінуліся на Рыбака. Учапіліся хто за ногі, хто за рукі, а Вугор з Ракам – за вушы і пацягнулі на самы вір ракі.

-Даражэнькія рыбкі, самыя смач..., прабачце, самыя прыгожыя ў свеце жыхары падводнага царства! Даю цвёрдае слова, што больш ніколі не буду сваволіць! Адпусціце! Даруйце, калі ласка, што непачцівым быў з вамі, - пачаў прасіцца небарака.

-Ты ж зноў маніш! На цабе ж ніякае прафілактычнае лячэнне не падзейнічала. Ты наўмысна ідзеш супраць матухны прыроды.

-Не, на гэты раз не маню!

-Мы хочам цябе правучыць, каб дзясятаму заказаў! Лёгка пакараць, аставіўшы на ноч прывязаным да тае самай вольхі. Няхай цябе ноччу Русалкі да знямогі заказычуць, - рыбы рассмяяліся.-Можа тады і мы заспакоімся.

-Ой, не-е! Мяне дома жонка і дзеці зачакаліся.

-А мы сваіх дзетак па тваёй сквапнасці так і не дачакаемся! А яны ж былі такімі прагнымі да жыцця, як ты занадта ўжо пражэрлівы на ўсё дармавое.

У гэты момант Вугор як пакруціць парушаліка за вуха, той заенчыў як дзіця.

-Ой, не буду больш знішчаць малькоў! Буду лавіць у меру. Злітуйцеся, мае харошыя рыбкі!

І рыбы паверылі прагнаму Рыбаку.

Адпусцілі. Ён плёхаўся яшчэ некаторы час, але добра змораны выпаўз на мель.

За ўсім гэтым казачным дзействам назіралі і Паўлік з Дзедам. І калі яны падлічылі сваю шчаслівую здабычу, якая налічвалася дзясяткам вялікіх серабрыстых плотак-краснапёрак і трыма тоўстымі акунямі: збіраліся дахаты, мокры Рыбак сядзеў на беразе і перапуджанымі вачыма глядзеў на адплываючых вясёлых рыб і знікаючы на паваротцы свой белы капялюш.

-Здорава вылечылі! – Паўлік падняў ўгору вялікі палец правай рукі і паматаў русявай галавою.

Усміхаючыся ў свае сівыя дагледжаныя востраканечныя вусы, Дзед таксама адказаў тым жа жэстам.

З таго часу прагнага Рыбака больш ніхто ніколі так і не ўбачыў на лясной рэчцы. Праўда аднойчы Вугор бачыў яго на суседнім возеры. Ён лавіў з лодкі і толькі вялікую рыбу. І ў меру.

А ты, мой дружа, які ўрок вынес з гэтае казкі?

07.07.2021

ЧАРОЎНЫЯ СЛОВЫ

АРКАДЗЬ ЖУРАЎЛЁЎ

КАЗКІ

ЧАРОЎНЫЯ СЛОВЫ

Жыла-была адна сям’я. Адна з тысяч падобных, дзе тата, мама і адно дзіцятка.

Тата працаваў аператарам станкоў з праграмным кіраваннем на заводзе. Быў руплівым спецыялістам і добрым чалавекам. Яго паважалі. Абыходзілі яго толькі бракаробы і злыдні, таму што ён быў справядлівы і кожны зароблены рубель нёс дахаты.

Мама працавала прыбіральшчыцай у школе. Таксама была руплівай і шчырай. Амаль год таму напрадвесні пара буслоў прынесла ім маленькую дзяўчынку. Дзесяць год чакалі. Доўгачаканае шчасце як матылёк з ізумруднымі вочкамі і жытнёвымі з кудзеркамі валоскамі носіцца зараз па кватэры. За прыветную ўсмешку тата з мамай назвалі дзяўчынку Лізаветкай.

Як на дражджах расла. Усё разумела, слухалася бацькоў. І раптам дзяўчынку як падмянілі. Цяпер яна іншай стала сваімі ўчынкамі і не падобнай на сваіх бацькоў. Ужо не толькі хныкала, упарцілася ўсяму, што ёй казалі, а і не ведала слова "нельга", толькі "хачу".

Як толькі Лізаветка навучылася хадзіць, адразу ў кватэру прыляцела злая чараўніца Непаслухмяна. Свежы рамонт згасаў штодня: сцены, дзверы і падлога да горычы радавалі бацькоў рознакаляровай вясёлкай кветачак ды кузюрачак. Дзівосныя фарбавыя ўзоры былі нават на маразільні. Бывала падбяжыць да акна на покліч нібыта сонечнага зайчыка, а там Злая Чараўніца хаваецца. Раз-пораз і падпарадкавала сабе дзяўчынку.

І тая хутка асвоіла многа кепскіх слоў. Яны былі рознымі, а найбольш - "не хачу" і "чаму я". Нехачуха і Чамучка хадзіла ў сярэднюю групу дзіцячага садка.

Аднаго разу, калі выхавальніца адвярнулася на хвіліну, ў фортку таксама ўляцела злая Чараўніца Непаслухмяна. У групе ўсчаўся сапраўдны гармідар. Ледзь супакоілі.

Вярнуўшыся дадому, Лізаветка без дазволу бацькоў, паласавалася найсмачнейшымі слодычамі, якія мама падрыхтавала для ўсёй сям'і. Потым пазбірала свае цацкі, укінула ў пральную машыну.

- А цяпер вы палётайце! - уключыла машыну. Наўкола зашумела-загуло, што і сабачка, і кот, і канарэйкі яе раптам разбегліся хто куды. Сама ж малая гаспадыня пайшла на кухню і зараз жа паклікала Злую Чараўніцу Непаслухмяну.

- Ідзі еш, Чараўніца! Каб дужай была! Наперадзе ў нас вялікія справы. Сама ж раскрыла планшэт і пачала штосці шукаць.

Як толькі вярнуўся бацька і даведаўся пра праказы дачкі, яна, без дай Сваволіла ажно пакуль тата строга не пасарамаціў дачку.

- Дачушка, скажы, калі ласка, чаму ты не слухаешся старэйшых?

- Не хачу слухацца! Я ў космас хачу!

-У космас гэта добра, але туды лётаюць толькі тыя, хто слухаецца старэйшых.

- Сумна з вамі!

- Ці мы з мамай не так што робім, га? - Лізаветка, чуеш?

Яна апусціла галаву. Вушы і шчокі запунсавелі і было відаць, што ёй сорамна стала. Тым часам дзяўчынка працягвала штосці мармытаць сабе пад нос.

Бацькі вушам сваім не маглі паверыць, што іх дачушка пачала так сябе паводзіць.

- Усё так! Але мне патрэбны смартфон. Я ў космас палячу! - нарэшце упэўнена і па-сталаму настойліва аб’явіла.

- Во як! Смартфон табе ранавата, а ў космас – калі ласка! Ляці, дачушка!

І нікога не слухае. Не вымавіла ніводнага чароўнага слова. Нават з неахвотаю пачысціла зубкі ды ў ложак адправілася. Ад таго і бацькі ледзь сварыцца не пачалі.

Аднаго разу тата пакпіў малую за паводзіны і папярэдзіў, што да свавольнай дзяўчынкі пакліча Дамавіка альбо Бабу Ягу, якія лічаць за ўцеху як па-свойму выхоўваць малых дзяцей.

Пры гэтых словах з-за стала высунулася знаёмая галава.

- Завіце каго хочаце! Нуда і маркота з вамі! Давайце хоць каго, абы было з кім пазабаўляцца!

"Што зрабілася з дзіцем?" – раяцца бацькі. – Відаць, адной ёй і насамрэч не справіцца.

- А чаму ты такая злюка? – пытаецца тата. - Што гэта з табой, дачушка?

- Я зусім не злюка. Гэта вам так здаецца, - шчабеча малая. - У садку ўсе вольныя. І я хачу быць вольнай. І нікога не баюся. Так і ў гаджэтах раяць. Ператваруся ў птушачку і ўся справа.

- Лізаветка, а што такое воля па-твойму?

-Рабіць тое, што захачу! - так казала Чараўніца Непаслухмяна.

- Не, дарагая мая! Воля не ў тым, каб сваволіць, не стрымліваючы сябе, а ў тым, каб валодаць сабою.

- Гэта як?

- Разважаць патрэбна сваёй галавой. Што можа быць, напрыклад, калі я зраблю тое, што не дазволена,- тлумачыла і запрашала дачку да разваг маці.

- Мяне пакараюць, будуць сарамаціць. Мне гэта патрэбна? Разважала па-даросламу Лізаветка.

- Канешне не патрэбна! Так і з сябрамі паводзь сябе.

- А што з імі?

- Дачушка, выбірай сяброў сярод тых, хто мае рэдкую і непрыемную здольнасць казаць праўду. Падманшчыкаў і падбухторшчыкаў абыходзь.

- Нават калі праўда страшная?

- Так, - пагадзіўся тата. - Толькі трымай сваё слова! А пакуль ідзі класціся спаць.

- Толькі зубкі пачышчу.

- Малайчына, што не забываешся!

У ложку дзяўчынка думала-успамінала заўвагі і парады бацькоў. Ад гэтага ёй прысніўся сон. Вось яна на серабрыстым талеркападобным касмічным караблі ляціць над сваім горадам. Але карабель пралятае далей і планіруе садзіцца на заліты зыркім сонцам поплаў. Адсюль і вёска бабуліна недалёка. Усё наўкола знаёмае. Тут яна праводзіла летнія канікулы. Сюды прыходзілі яны з бабуляй на Купалле. Лізаветка збірала кветкі на вянкі, якія старэйшыя дзяўчаты спускалі на ваду і спявалі песні. Памятае яна і вялікае вогнішча вакол якога былі гульні-ігрышчы. Апасля як павыходзілі з ракі русалкі і разбегся народ. Толькі Лізаветка не спужалася іх.

Свежае паветра, чысціня і прастора. Наваколле запоўнена птушынымі спевамі. Узлескі і паляны патанаюць у раскошы колераў і пахаў пунсовых руж ды незлічоных дыванкоў жамчужынак-маргарытак, а таксама чабору і ландышаў, што аталяюць белыя карункі легкакрылых рамонкаў. За ўсім гэтым царствам красак назіраюць строгія званочкі.

Лізаветка сарвала рамонак ды паваражыла на яго пялёстках. Відаць, падцвердзіліся яе планы, бо малая засмяялася ажно званочкі задзінькалі...

Ад віхра паветра, што ўзняў серабрысты карабель, галоўкі кветак нахіліліся да самай зямлі. І калі Лізаветка сышла з карабля на мяккі рознакаляровы дыван, кветкі адразу пазналі яе. Яны навыперадкі хваліліся кожная сваёй прыгажосцю і навінамі. Галасы іх пераліваліся ціхім журчаннем ручаінкі, ранішнім жаўруковым спевам. Яна падыходзіла да кожнай, размаўляла, раз-пораз смяялася і ішла далей.

Раптам галасы сцішыліся і ў небе, паставіўшы белыя крылы-ветразі ў паток ветра, кіравалася на пасадку пара буслоў. Прызямліліся яны акурат на сярэдзіну дыванка з браткаў. Яны адразу пазналі Лізаветку: узнялі галовы і, закінуўшы ўгору свае дзюбы, радасна віталі яе сваім зычным клёкатам.

Тым часам малой успомнілася як яны з бабуляй мінулым летам штовечар прагульваліся па вёсцы віталіся з гэтымі самымі бусламі. Гняздо яны зрабілі на каньку вясковай хаты і штораз, вярнуўшыся з вячэрняга палявання, частавалі сваіх дзетак жабкамі ды рознымі жучкамі-матылькамі. Затым у вячэрнім наваколлі разносіўся іх шчаслівы клёкат, як удзячнасць дагараючаму дню і пажаданне прыемных сноў сваім дзецям. Лізаветка заўсміхалася.

-Ну прывітанне, мае сябры!

- Прывітанне, дзяўчынка-аблачынка! - Чулі-чулі пра твае прыгоды, Лізаветка! Ведаем, што ты трапіла пад уздзеянне Злой Чараўніцы Непаслухмяны, і ў космас злятала. Пры гэтым забылася наведаць сваю бабулю. Гэта недаравальна!

- Я гатовая выправіцца да яе!

- Тады развітвайся!

- Дзякуй вам, Буські!

Лізаветка ўзяла з сумачкі мабільнік, павярнулася ў бок серабрыстага карабля, на якім толькі-што прыляцела, штосці сказала і ён імгненна ўзняўся і растварыўся ў нябеснай сіняве.

Яна абыходзіла палянку, развітвалася з кожнай кветачкай Затым рашуча падбегла да старога бусла, спытала:

- Ну што, Бусько, адужаеш?

- Ды сядай ужо, касманаўтка!

Бабуля ўзрадавалася сваёй пястушцы, але радасць сваю не паказвала.

- Ну прывітанне, гарэза! - стрымана адказала на яе радаснае вітанне. - А я табе гасцінец падрыхтавала! І працягнула жоўта-карычневага колеру пячэнне.

- Бабулька, ты ўсё яшчэ сама пячэш? У крамах жа такога дабра на любы густ!

- Зробленае сваімі рукамі заўсёды смачнейшае за крамнае.

Як толькі малая прынялася есці, бабуля здалёку, далікатна спытала:

- Як справы ў цябе, Лізаветка? Чула, што ў вас Злая Чараўніца Непаслухмяна аб’явілася.

- Так, бабулька, яна мной кіруе. Як толькі я што-небудзь хачу добрае зрабіць. – яна тут, як тут. І ўсё падштурхоўвае мяне ліха рабіць. І цікаўнасць перамагае маю непаслухмянасць. Але я выпраўлюся. Абяцаю табе! Калі была ў космасе я ўсё прааналізавала. Больш ніколі шкоды рабіць не буду!

Як толькі Лізаветка тое прамовіла ў яе ў сярэдзіне здрыганулася і яе пачалі мучыць згрызоты. Ёй стала сорамна. Хацелася хутчэй выправіць сваё непаслушэнства добрымі справамі і ўчынкамі.

- Наш гарэза ўсюды пралезе!

- Я абяцаю выправіцца! Не верыш?

- А бацькам як патлумачыш? Быць на ласкавым хлебе і...

Бабуля хацела даведацца, якое месца займаюць у думках унучкі бацькі. Ці не адсунула яна хоць на макулінку іх з-за сваіх гаджэтаў.

- Вельмі проста! Не хвалюйся, бабуля! - адказала быццам роўнаму, нават не збянтэжылася.

- Э-э-х! Малыя дзеткі – галава баліць, вырастуць – сэрца. - Бабуля цяжка ўздыхнула, але ўрэшце саступіла настойлівым абяцанням унучкі. Толькі напаўголасу і прамовіла: "Слоў на мех, а спраў на смех".

Але, дзіва-дзіўнае! З тае размовы дзяўчынку як падмянілі. Словы бабулі надалі ёй рашучасці. Дома Лізаветка стала ветлівай і першай памочніцай маці.

Лізаветка прачнулася. Яшчэ нейкі час у яе вушах адгалоскам звінелі ціхія галасы бацькоў, а перад вачыма стаялі рознакаляровыя дыванкі кветак, а пасярод – серабрысты касмічны карабель.

- Смачна есці! - упершыню ветліва вячэраць пажадала.

Бацькі пераглянуліся. Усміхнуліся адно аднаму. Раптам маці як войкне.

- Што здарылася, мамка? - далікатна спытала малая.

- Брацік да цябе спяшаецца! - заўсміхалася маці і паклала ручку дачкі на свой растучы жывоцік. - Чуеш, як ножкамі брыкаецца? Вось і будзе з кім табе забаўляцца!

- Ой, мамачка! І праўда ён брыкаецца! - прыставіўшы вушка да жывата маці лямантавала здзіўленая і ўражаная Лізаветка.

- Вось бачыш: маме нельга хвалявацца. А хто ў нас сваволіць і не слухаецца?

У гэты момант Добрая Фея падляцела неўпрыкмет і шэпча ёй на вушка: "З сённяшняга дня ты будзеш самай лепшай і паслухмянай дзяўчынкай! Лізаветка ўраз расквецілася. Набрала паветра і выпаліла:

- Прабачце, калі ласка! Мамка і татка, я больш н-н-іколі не буду сваволіць! – зноў пачулі бацькі чароўныя словы. І была яна ў новай паркалёвай сукеначцы з прыгожымі, заўсёды трошкі здзіўленымі вочкамі. Яна адказала такім анёлскім галаском, што не паверыць у шчырасць тых слоў было немагчыма.

Назаўтра яна склікала ўсіх сваіх хатніх сяброў: ката Макрона, сабачку Трампа, канарэек Фіў-Фіў і Цёх-Цёх і папярэдзіла: "З гэтага дня нашымі сябрамі будуць цішыня і спакой у павазе і ветлівасці да кожнага".

Маці ласкава абняла сваю гарэзу, прылашчыла да сябе, штосці шаптала на вушка.

У гэты момант фортка адчынілася і Злая Чараўніца Непаслухмяна выпархнула ў акно.

- Ах, мамка! Ах, татка! Даруйце, калі ласка! Гэтае выпрабаванне было вельмі павучальным для мяне. Нарэшце я назаўсёды вызвалена з-пад чужой улады.

Ад нечаканасці таго, што адбылося, Лізаветка стаяла, не ведаючы, што рабіць. У думках горка папракала сябе за свае ганебныя ўчынкі, і тую бабуліну параду. Толькі цяпер яна зразумела, як дрэнна сябе паводзіла, якою аказалася няўдзячнай сваім бацькам і ці даруюць ёй гэты ганебны ўчынак? Ці захочуць цяпер сябры ўбачыцца з ёю наноў? Яна з радасцю пагадзілася б пачаць усё наноў, каб толькі гэта магло вярнуць давер і бацькоў, і сяброў. Яна згодная на любое выпрабаванне, каб толькі заслужыць гэтае шчасце.

"Раскаянне акупае шмат якія грахі. Толькі не давай нудзе і маркоце завалодаць сабою" – паўтарала маці.

Праз пэўны час нагадаў пра сябе і рэальны новы член сям'і, калі бацькі прывезлі белы камячок, перавязаны сіняй стужкай.

Лізаветка бегала вакол таго скрутачка, адкуль блішчэлі толькі васількова-блакітныя вочкі. Яна гладзіла рэдзенькія залаціста-пшанічныя валосікі браціка і распявала: нарэшце будзе з кім забаўляцца. Няхай у ялінку не спатрэбіцца ператварацца, а вось у космас мы з табой абавязкова паляцім! Вось толькі зайчыка Шустрыка і вавёрачку Верачку паклічам, а тое яны заседзеліся ў маім шкапчыку. Калісці яны былі маімі сябрамі і мы з імі размаўлялі. Няхай сабе плюшавыя цацкі не размаўляюць, але як яны слухаюць!

- Дзякуй, мамка! Дзякуй, татка! – зноўку пястушка ўзняла бацькам настрой. – Цяпер я буду клапаціцца пра Васілька, - сакатала Лізаветка. – З брацікам мне лацвей забаўляцца.

- Вялікі расці! - штодня паўтарала Лізаветка, займаючыся з брацікам цэлымі днямі.

І Васілёк штодня падрастаў і дужэў. У хуткім часе ён не толькі чытаў і пісаў на роднай мове, але і замежныя асвоіў. Ведаў герояў нацыянальнай гісторыі ад Скарыны да Максіма Багдановіча. Ёсць тоькі адно дабро - веды і толькі адно зло – невуцтва, паўтарала Лізаветка. І ў хуткім часе ён стаў вядомым чалавекам. Многа дабра людзям рабіла і Лізавета, якая стала цудоўнай настаўніцай. І дапамаглі гэтаму ўпору вымаўленыя чароўныя словы.

Старайся і ты, мой дружа. Вучыся. Ад гэтага толькі карысць. І сабе. І людзям. І роднаму краю.

А пакуль няхай у жыцці кожнага з вас, мае юныя чытачы, будзе Добрая Фея, якая б змагла прынесці шчасце ўсім дзецям у свеце! Іншага мне не трэба.

17.11.2020

АЎДЫТ НЯВЕСТАЎ

АЎДЫТ НЯВЕСТАЎ

Гумарэска

Маўклівы і павольны ў справах і ўчынках учарашні выпускнік ПТВ Алесь у тую раніцу асабліва быў у прыўзнятым настроі: душа прадчувала нейкія перамены. За амаль васямнаццаць год існавання на гэтым свеце так і не адчуў жаночай ласкі. Праца займала ўвесь яго час. Там ён добра ўжыўся ў калектыў і стараўся шчыра расці ў прафесіі. Калі тут да дзяўчат... Хаця ў душы яго яшчэ цеплілася надзея. А раптам... І толькі скончыў галіцца, як пазванілі ў дзверы. Ён паглядзеў у калідор праз вочка. З другога боку ўваходных дзвярэй стаяла маладая, модна апранутая бландзінка.

- Кватэра сем? – спытала дзяўчына.

- Так, сем, - адказаў Алесь, насцярожана ўзіраючыся ў твар візіцёркі. А як распазнаў у ёй сяброўку з інтэрнэта з імем Надзейка, ледзь усміхнуўся вуснамі: не часта выпадала яму такое шчасце, каб вось так пасля завочнай перапіскі...

- Тады добры дзень, - павіталася яна і прашмыгнула ў кватэру.

Алесь не адказаў.

Дзяўчына агледзелася навокал, хуценька прабеглася па пакоях і вынесла вердыкт:

- Двухпакаёўка, выгоды мінімальна сціплыя, але жыць можна. Мэбля, канешне, дарэвалюцыйная. Скрозь музейныя экспанаты - тыцкала яна пальчыкам з расфарбаваным рознакаляровымі ўзорамі манікюрам на доўгім пазногці. - Хаця зусім няблага. Відно ўсе сберажэнні на разліковым дахунку ў банку. Няблага было б! Ды нічога, разбярэмся.

Стась разгублена глядзеў на госцю, зрэдку ківаў галавою на яе безупынны трэск.

- І ложак абавязкова двухспальны! Мы ж з табою маладыя, сімпатычныя і заслужылі права на сваё шчасце. А ты такі ж ласкавы, харошы, як і пісаў у сваіх электронных лістах! Якія словы ты мне прысвячаў! І правільна робіш, што ва ўсім з жанчынай пагаджаешся. Характар мой асаблівы, але затое са мной не прападзеш.

- А ты адзін прапісаны? – ужо цішэй прамовіла Надзейка. Не дачакаўшыся адказу, дадала: "Нічога, разбярэмся".

Алесь глядзеў на яе і разгублены маўчаў, слухаў...

- Дарэчы, калі будзем ладзіць вяселле? Я гатовая хоць у гэты хвіліну стаць тваёю.

- Вы так хочаце? Тады адкажыце на адно пытанне?

- Слухаю.

- Якой залежнасцю страдаеце?

- Я чабурэказалежная, гэта лічыцца?

- ??? Што тычыцца вяселля, дык я ні з кім не збіраюся жаніцца! - нарэшце пад гарачы сэрца стук да Алеся вярнулася мова.

Пасля гэтых слоў госця ўспыхнула запалкай:

- Дык навошта тады было дурыць галаву, перапісвацца ў інтэрнэце амаль год? Кампліментамі засыпаць. Галоўнае – прыязджайце, малады цнатлівы токар 4 разраду, без заганных звычак, жыллём забяспечаны, чакае надзейную спадарожніцу жыцця да 30 год. І адрас: вуліца Бэзавая, дом 50, корпус 2, кватэра 7.

- Прыгажуня, вы напэўна памыліліся: так, гэта дом 50, кватэра 7, але корпус 3...

У адно імгненне госця спахмурнела, але з той жа горда ўзнятай галавою падалася да дзвярэй.

- Ну, вось адну праінспектаваў, - сказаў услых і шчыра ўсміхнуўся. - Хцівая гаспадынька. Кватэра мая спадабалася... Патрэбна выдаліць з камп’ютара ўсю перапіску з ёю. Вось так – у карзіну! Засталіся яшчэ тры. Глядзі, брат, так і мнагажэнцам станеш, і кватэру прафукаеш, - пакпіў сябе.

Толькі адышоў ад кампютара, як зноў раздаўся званок.

Каб разбіць сумненні ўшчэнт, халасцяк Алесь Маргелаў адчыніў дзверы і ўбачыў на парозе маладую, модна апранутую русявую дзяўчыну.

- Кватэра сем?

- Так!

- Я Маша, па перапісцы. Галантнасць і прыстойнасць тваю, Алесь, я вельмі цаню...

- Вы таксама думаеце кіраваць мужчынам лягчэй, чым аўтамабілем? Тут правы на халяву не купіш. Тут патрэбна па ўсіх правілах ездзіць, счапленне адчуваць. Руля ў яго няма, ды і тармазы слабенькія, ды і перадок часцяком заносіць налева! Асабліва, калі поўны бак заліты.

У галаве Алеся свідравала ўжо толькі адна разумная думка: "Радуйся незалежнасці, хлопец! Табе пра белыя тапачки пара думаць... А можа яшчэ адну? Не-е-е! Досыць. Пацешыўся ды й годзе!.."

Тым часам аўдыт нявест працягваўся.