ШОКОЛАДКА ДЛЯ ЖЕНЫ, РОЗЫ ДЛЯ ЛЮБОВНИЦЫ

ШОКОЛАДКА ДЛЯ ЖЕНЫ, РОЗЫ ДЛЯ ЛЮБОВНИЦЫ

Нон-фикшн*

Профессор, хотя ему уже было за семьдесят, никогда не выглядел стариком. В душе был всё тем же молодым и даже озорным. Он и сам об этом говорил в мужской компании, что ещё есть порох в пороховницах. Причём сухой. Даже моложавая медсестра, никогда в своей практике не ухаживающая за настоящим профессором, не устояла перед его комплиментами и этим хвасталась своим подругам. Профессор жил один. Судьба распорядилась так, что жена рано ушла в лучший мир, дочь Ирина - журналист республиканской газеты, давно имела свою семью. Всех надо досмотреть, накормить, напоить, в школу, институт и на работу отправить. Да и для себя нужно время, молодая ещё, а так хочется продлить молодость. Газета отнимала много времени, хотя её, благодаря отцу, никто особо не напрягал: сдала в номер строк двести и всё тебе - свободна как птица.

Александр Васильевич, крепкий, седовласый, с аккуратно подстриженной бородкой, словно патриарх, в больших роговых очках, сидел на свое даче в Зелёном и разбирал только что полученную почту.

Три письма, которые он выделил из общей пачки корреспонденции. От молодого писателя Петухова, у которого был руководителем прекрасной и оттого запомнившейся творческой дипломной работы о человеке труда на страницах районной газеты. Решил, что прочитает позже. А вот эти два письма особенно привлекли его внимание. Они были в одинаковых конвертах, очевидно посланные из одного почтового отделения.

С первых же строк он узнал, от кого эти письма. Три года назад здесь, на его даче, жили вместе студент и студентка, оба журналисты, ученики его по университету.

Борис поступил на журфак после школы и был ровесником Татьяны. Он никогда не подчёркивал не только своё мужское превосходство, но и то, что он медалист и неоднократный победитель республиканских предметных олимпиад, а потому был трогательно влюблён в свою сокурсницу. Она величественно спокойно принимала его ухаживания, хотя сама больше просиживала в ленинке, главной столичной библиотеке, чем увлекалась своим воздыхателем.

Оба высокие, стройные – он в белой рубашке с расстёгнутым воротом, брюки в полоску, она – также в белой блузке и короткой чёрной юбочке – невольно привлекали к себе общее внимание, как одна из удачных пар.

С первого же знакомства он всё время говорил ей о своей любви и настойчиво звал замуж. Он был настолько наивен, что даже не знал о её прежнем замужестве. Наверное, поэтому официальное его предложение руки и сердца перед её родителями в Гомеле совершенно выветрилось из её головы. "Человеческая память очень причудлива", - не единожды говорила она.

Они, благодаря Борису, были равны друг другу во всём. Оба были из провинциального города, да и общежитием их обошли. Даже лица будто бы схожи. Лицо Бориса было моложавым, наверное, что он как в школе, так и здесь, в университете никогда не только не пил дешёвого вина, а даже не курил. И оба прекрасно владели пером.

Может, не равны они были лишь в том, что чувства студента были сильнее и нетерпеливее, чем его подруги. Он постоянно будто следил за её взглядом. Если же она с кем-нибудь из мужчин начинала оживлённо говорить, он краснел и уходил из комнаты с таким видом, будто у него отобрали игрушку. Но не выдерживал и получаса, возвращался обратно, упрекал её в легкомысленности и в непостоянстве чувств.

Татьяна шутливо улыбалась, чувствуя свою правоту и превосходство, и нарочно мучила его загадочными улыбками и витиеватыми словами о любви и преданности. Она даже очерк однажды писала на эту тему, поэтому ею владела сполна. "Многое привязывает нас к жизни, но - говорила она,- вдохновение жить даёт нам только любовь. А судьба любви трагична во все времена".

Ему хотелось успевать везде. Она хотела быть весёлой, оживлённой и выделиться из толпы, чтобы на неё смотрели с восторгом.

Профессор развернул сначала письмо Бориса и увидел с первых же строк, что ему пишут не посторонние друг другу люди, а муж и жена, окончившие его факультет.

Он стал читать письмо.

"Дорогой профессор!

Сегодня моя Таня случайно узнала, что вы сейчас в Зелёном, на своей даче, где и нас в своё время приютили, когда декан, молодой и заносчивый, не постоял за нас на том деканате по поводу заселения в общежитие. Да, ладно старое ворошить.

То, о чём я вам сейчас поведаю, конечно же, несовременно, даже как-то наивно обсуждать такую тему с профессором, но только потому, что этим профессором оказались вы, Александр Васильевич, мой добрый старший друг. Конечно, можно было порвать с этим в одно мгновение ока, но я хочу разобраться в себе. Мне вдруг показалось, что только я могу вам написать о том мучительном и нелепом положении, в котором нахожусь сейчас. И хотя я сказал ей, что напишу вам, она о содержимом этого письма не должна знать.

Итак, мой добрый учитель, верю в вас, и надеюсь, что это, как и прежде, останется между нами.

Вы помните, как я был счастлив три года назад, как я был поглощён своим счастьем и боялся упустить его хотя бы на одну минуту. Вы помните, как я мучил её своей ревнивой и требовательной любовью. Но, будучи требователен к ней, я готов был чем угодно пожертвовать для неё. Я мучительно страдал от той её профессиональной жилки, что она так легко сходилась с людьми, от её, как мне казалось, излишней общительности. Будто одного меня ей не хватало. И я мучился и не знал, любит она меня или не любит. Ведь я хотел бы видеть её только рядом с собою, она же спокойно может днями разгуливать без меня. Значит, наверное, нет у неё такой сильной любви, как у меня к ней.

Хотя, когда вспоминаю ваш рассказ о той медсестре и наших первых месяцах жизни, я чувствую, что она любит меня, даже, я бы сказал, самоотверженно. Она никуда от меня не отъезжала, в командировки и те одновременно брала от своей газеты и мы, два корреспондента, разъезжали по стране. Она в ту пору кроме меня никого и видеть не хотела. И я всегда был уверен, что она рядом каждое мгновение.

Но в одной из командировок на Голубые озёра, на Витебщину, я почувствовал, что одна из моих героинь вдруг приглянулась, даже понравилась мне. Поверите: даже кровь моя взыграла при том интервью!

Так прошёл год. Я часто её вспоминал, хотя никаких усилий для встречи не прилагал. И я поймал себя на беспричинной раздражительности, которая происходила от какой-то неопределённой тоски, как будто я благодаря постоянному присутствию около себя другого человека проматывал даром дни своей молодой жизни, и не делал того, что я должен был делать.

Хотя кроме написания очерков и корреспонденций с душеизливающими интервью молодых преуспевающих во всех отраслях женщин, я толком и сам не знал, что всё же должен был делать. И Татьяне откровенно не мог сказать о том настроении. Вот поэтому-то у меня постоянно прорывалась раздражительность из-за всяких пустяков. Ну, хотя бы такой пример. Идём как-то зимой, она держит меня под руку, вдруг поскальзывается, и мне ставит в вину, что я о ней не беспокоюсь, мол, совсем не поддерживаю.

Я промолчал, хотя весь кипел, как бурлящий самовар. После этого ещё более раздражительным стал.

А недавно познакомил со своим новым редактором газеты, так она назавтра уже его забыла, перепутав отчество с именем. В такие моменты она начинает мне казаться по-женски рассеянной и, пускай простят меня другие женщины, глуповатой.

Но, уважаемый Александр Васильевич, в то же время я сознаю, что всё же Татьяна мой надёжный друг, в котором я могу быть уверен. Я вижу, как она печётся обо мне, ухаживает как за ребёнком, даже готова часть мужских дел взять на свои хрупкие плечи. Я ведь по этой причине в последнее время совсем мало двигаюсь, она и ужин принесёт к столу и уберёт. Когда же простужусь, или чего хуже, заболею каким гриппом, она готова среди ночи бежать в аптеку, за доктором, - куда угодно. Тогда как если мне приходится для неё что-то сделать, противлюсь, появляется даже скрытая досада против неё, как против постоянной обузы.

Вы знаете, я заметил, что она никогда не устаёт от своей, кажется, бесконечной, возвышенно- сентиментальной любви.

А у меня, спросите. У меня - уже другая любовь. И вы знаете, профессор, когда люди беззаботны и эгоистичны, хотя мне бывает иногда нехорошо на душе, когда поздно ночью «с командировки», как я ей говорю, возвращаюсь от Ники и вижу в окне нашей, до сих пор съёмной комнатушки, свет. Это она, сама уставшая с работы, сидит на кухне, облокотившись, даже в спальню не перешла, не легла, а ждёт меня, чтобы накормить ужином. Вдвойне становится стыдно, когда в нескольких шагах от дома приходится делать усталый, измученный работой, вид, чтобы не показалось странным, что ты из командировки приехал с блестящими глазами...

Хотя Нику не могу назвать любимой женщиной. Нет никакой любви. Это просто только другая, опытная женщина, не имеющая никакого отношения к моей духовной жизни, не проявляющая никакого интереса. Это одна из тех, кто каждую женщину окидывает критическим взглядом вечной соперницы и непременно найдёт что-нибудь смешное в её одежде, даже вульгарное, по её мнению.

Эта Ника, кандидат наук, втягивает в свои сети, хотя души её я не знаю, и в которой до сих пор не уверен. Её чувственные, всегда сочные губы и постоянное желание производить впечатление на мужчин, меньше всего говорят о её способности к преданной любви, а тем более к самопожертвованию. Я не буду врать, что она лучшая. Нет, только в постели, словно ненасытная тигрица. В быту она ленива, не сделает для себя ни одного движения, всё делаю я. Она же, благо наглая как сто чертей, при каком-нибудь неловком моём шаге, в особенности в присутствии посторонних, может не только презрительно сощуриться, а и выговорить, что я даже теряюсь и готов сбежать, но что-то не пускает, тянет назад.

Знаете, не раз ловил её злобный и оскорбительно недоумевающий взгляд, когда я появлялся без предупреждения и она, прихорашиваясь у зеркала, испуганно оглядывалась на меня. Когда я спрашивал, куда, она отвечала, идёт к самой лучшей подруге и что это очень срочно.

И когда я ухожу от неё, потом не один раз вспоминаю в своём воображении каждый её взгляд, каждую интонацию в голосе и спрашиваю себя, обманывает она меня или нет. У меня даже закралось подозрение, что всякий раз после моего ухода она собирает мои окурки, чтобы они не попались на глаза кому-нибудь другому. Более того, я неоднократно замечал, как она становится особенно разговорчивой со мной и только лишь потому, что на неё смотрит какой-нибудь представительный мужчина. Вероятно, она принимает меня за мальчишку, не способного понять внезапной перемены её настроения.

Когда она идёт со мной (я сам не могу отказать ей в этих многолюдных прогулках!) где-нибудь в общественном месте, я уже чувствую, как её охватывает лихорадочное возбуждение от толпы, будто вступает в невидимую связь с каждым проходящим мужчиной, который, пройдя несколько шагов, обязательно почему-то оглянется. И я вижу, что она уже заметила его, и глаза её втайне от меня ждут взгляда незнакомца. Я вижу всё это, и готов плюнуть и уйти, но достаточно одного её ласкового слова, как я готов самому себе не верить...

Как мне теперь относиться к Татьяне?

И как тяжело лгать, предавая человека, у которого с тобой общие духовные ценности! Вижу, как Татьяна замечает мою холодность, но её преданная любовь так далека от всяких подозрений, что обмануть её мне не составляет ни малейшего труда. Потом делаю утомлённое, ангельское лицо, чтобы отвести её внимание, говорю ей о разных несуществующих проблемах на работе, о задержке аванса, который почти весь промотал на розы для её соперницы. Она же, вдруг пытается успокоить, поддержать, чтобы отвести эту мифическую проблему.

Татьяна не только искренне верит в мою усталость, но у неё ещё хватает сил и терпения нежно гладить мою лысину. И жалеет, хотя, так же отработала в редакции, и у плиты, и бельё постельное вручную перестирала, и... Она как-то мгновенно забывает о своей усталости, я же вряд ли смог бы так достойно держаться.

Я определил для Татьяны самое верное средство - усыпить её подозрительность, а вместе с тем найти предлог своему раздражению – это изредка делать вид, что ревную её. Тогда она становится горда и счастлива.

Правильно ли я поступаю, профессор?

Я пытаюсь сознательно не портить ей жизнь. Стараюсь быть с ней ласковым и предупредительным. Хотя знаю, что поступаю мерзко, и не всегда у меня правдиво получается. Это чувство справедливости доходит у меня до того, что когда я возвращаюсь от Ники, обычно в субботу или в предпраздничный день, я всегда приношу Татьяне самую большую шоколадку с изюмом и миндальными орехами. И боюсь, как бы она не бросила мне в лицо.

Как мне, Александр Васильевич, дальше жить? С уважением, ваш запутавшийся ученик".

Профессор отложил письмо Бориса и взял письмо Татьяны. Её почерк, что теперь на конверте, он ещё помнит с того времени, когда он, заведующий кафедрой, попросил студентку-отличницу набросать план занятий для первокурсников. Она, словно преподаватель со стажем, великолепно справилась с тем заданием, составив подробный, аккуратным ровным почерком, план.

"Чудесный, неутомимый наш учитель, здравствуйте!

Вчера узнала от вашей Ирины, что вы опять на природе, там, в тихом и счастливом для нас с Борькой, лесу. Здорово!

Муж, наверное, будет писать отдельно. Видела, как он недавно искал конверт и чистую тетрадку. Это, пожалуй, и лучше так то, что я хочу вам сказать, не должно быть известно ему. Прежде всего, я хочу ещё раз поблагодарить вас за Бориса. Я обладаю всей полнотой женского счастья. Всё это время, что мы живём вместе, безумно счастливы. Хорошо, что многое, что должна не только знать, но и уметь обыкновенная женщина, умею делать. Теперь уверена, что мой прежний полугодовой брак на первом курсе был непрочен, потому что я не была духовно равна своему, старшему на двадцать лет мужу-преподавателю, кандидату наук.

Теперь же мы с Борькой равны во всём. Мне обещали, что вскоре, возможно, займу место заведующего социально-экономическим отделом. Он не может не уважать меня как личность. Это давняя моя мечта – быть с мужем равной в работе, и тем достигнуть полной гармонии и счастья. Я знаю, что для вас я не делаю каких-либо открытий по этому поводу, поскольку вы знаете моих не только родителей, но предков до третьего колена. Я вам рассказывала, а вы тогда говорили, что используете в одной из своих повестей. Борис работу свою ставит выше всего, зарабатывает пока не очень много. А разве я смогла бы сидеть у него на шее? Кто бы меня понял? Родители? Вы, профессор? Да и ему бы надоело кормить молодую здоровую домохозяйку, причём на съёмной квартире. Я же для Бориса не только жена, а и коллега по работе. У нас общие темы для разговоров, и главное – уважение друг к другу. А там, где есть уважение, не может быть лжи. Этого чудовищного спутника брака.

Жизнь, для нашей профессии, как ни странно, основана на полном доверии. Я всё знаю о нём, он – обо мне. Многие мои подруги говорят об отсутствии свободы в браке, но какая же нам нужна ещё свобода, когда для нас высшее счастье быть вместе. Вот и для меня Боря - опора, близкая душа, к которой в тяжёлую минуту я всегда могу прийти как к своему верному прибежищу.

При таких семейных отношениях для меня не существуют другие, пускай более респектабельные, мужчины. Для меня только он один, хотя он последнее время не всегда в это верит. Ведь мои самые лучшие минуты те, когда я дожидаюсь его возвращения с длительных командировок.

По правде, говоря, и у нас бывают маленькие ссоры, нет, вспышки, - это всё потому, что он по ребяческой наивности иногда ревнует меня. Но такие ссоры каждой женщине могут быть только приятны. Хотя я не считаю себя голливудской красавицей, а всё потому, что никогда, в отличие от моих подруг, не пыталась соответствовать, чьим бы то ни было представлениям о красоте. Слава Богу, меня окружают люди, которых вполне устраивает моя внешность. Может быть, одно, что лежит на мне, так то, что я выходила замуж в черном платье. Вы помните, профессор? Зато теперь ношу только белое. И любовь гораздо приятнее брака по той причине, по какой романы занимательнее исторических сочинений.

Что же ещё сказать?

Главное, что у нас есть общность интересов, понимание проблем друг друга. И уважение. Не было случая, когда б он возвратился из командировки или накануне предпраздничного дня, когда усталый и измученный, без большой-большой шоколадки с изюмом и миндальными орехами. Так что, спасибо вам, Александр Васильевич, за Борьку! И доброго здравия! Татьяна Челнокова".

- Да, заварили кашу молодые! – сокрушался профессор. И какой совет вам дать? Хотя по всему видно – запутался парень, надо срочно его вытягивать.

Взял чистый лист бумаги и сел за письменный стол.

--------------------------

*нон-фикшн – «невыдуманная» литература

Т А Н Я. Апавяданне

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

Т А Н Я

Апавяданне

Ноччу выпаў пульхны снег. Памаладзеў, абнавіўся свет. Снег павіс на галінках шэрых дрэў. Такі бялюткі. Дзяўчына гадоў каля васямнаццаці стаяла ля вітрыны газетнага шапіка, што на скрыжаванні адной з рухавых гарадскіх вуліц. Ад лёгкага марозіку пачырванелі яе поўныя шчокі і кірпаценькі нос. Неўзабаве да яе падышоў малады чалавек. Ён пацалаваў яе ў поўныя вусны. Яна адказала. Быў вышэйшы ад яе на дзве галавы. Апрануты ў паношаны шэры палітончык, на руках пальчаткі. Узяў дзяўчыну за голую руку, і яны пайшлі ў напрамку цэнтральнай часткі горада.

Віктар прайшоў побач іх да таго ж кіёска і набыў там газету з аб’явамі. Гэта яго займала ў вольны час. З тых аб’яў ён чэрпаў патрэбную для сябе інфармацыю. Што толькі людзі не рэкламуюць! Вось і цяпер чуў ласкавы голас дзяўчыны ля кіёска. Яна сказала, што ёй холадна стаяць. Віктар таксама падумаў, што і яму не замінала б пагрэцца, і вырашыў зайсці ў піцэрыю. У ёй заўсёды ажыўлена, але важна тое – цёпла і можна выпіць кубачак добрай кавы. Неўзабаве прыйшлі сюды і яны.

Прыселі побач з яго столікам. Цяпер Віктар выразна бачыў, як яе невялікі нос пакрысе бялеў. Рукі яна пацірала адна аб адну, папраўляла карычневую шапачку на галаве, глядзела наўкола, і на твары з’явілася лёгкая ўсмешка. Неўзабаве расшпіліла кажушок і бліснула круглымі каленькамі.

Віктар маленькімі глыткамі смакаваў каву, гартаў газету, зрэдчас прычмокваў языком, хітаў галавою. Хутчэй за ўсё яго здзіўляла свавольная і распусная рэклама. Раптам зноў пачуў яе голас, яна папрасіла ў яго газету. Ён пазычыў. Чыталі яны абвесткі. Потым яе знаёмы адышоў патэлефанаваць, і яна аддала газету Віктару. Падзякавала і крыху засаромлена дадала:

- Шукаем для мяне кватэру...

Віктару прыгадалася, як самому ў маладыя гады даводзілася быць шукальнікам кватэры, пакуль не атрымаў два пакоі ў спадчыну пасля адышоўшай маці. Усё ж злавіў сябе на думцы, што павінен адказаць незнаёмцы.

- Так, - сказаў ён. – Цяпер нялёгка знайсці танную кватэру... Усе мы некалі мелі такі клопат. Хаця тады быў іншы час. Зусім іншым і чалавек быў.

Яна паглядзела на яго так, што яму адразу захацелася пазнаёміцца, і ён назваў сваё імя:

- Віктар.

- Таня, - сказала яна. – А ён... Лявон, - дабавіла. – Ён шафёр, таксіст, але зараз машына на рамонце, разбіў, гэта мой...

- Сябра, - ён паслужліва выручыў яе.

- Так. Я з вёскі. Будзе ўжо паўгода, як мы з ім не бачыліся. Прыехала сюды, бо хачу жыць у горадзе. Надакучыла там. Я не ведала, што ў яго такіх як я процьма.

Яе шчырасць моцна здзівіла Віктара. Ён паглядзеў на яе. Якая яна прыгожая! Абаяльны твар з прыемным здаровым ружовым колерам. На ім напісана ўсё: і шчырасць, і хваляванні. А вочы! У светлых, іскрыстых колькі хавалася адкрытасці і таемнасці адначасова.

- Я бачыла вас на прыпынку. Вы загадкава глядзелі на...

- Так, на вас, можа б сустрэцца? – спытаў ён.

- Можна. Нават зараз. Я не веру, што ён здыме мне пакой. Як яму карцела і гатэлі мог дазволіць сабе, і кватэру на суткі-двое здымаў.

- Дамовіліся, зараз... – і не паспеў ён дагаварыць, калі сустрэнуцца, бо якраз вярнуўся Лявон і паведаміў, што ніхто не захацеў прыняць на кватэру непрацуючую дзяўчыну.

Віктара гэтая навіна ўсцешыла.

- Нічога, - пачуў ён скрозь свае думкі голас Тані, - пакуль што пасялюся ў Віктара. Ай, забылася вас пазнаёміць.

Сказала гэтак упэўнена, што і сама ад такога нечаканага рашэння ажно перасмыкнулася, страпянулася, а пагляд яе блакітна-чысты раптам зрабіўся нейкім адзерванелым.

- Віктар.

- Лявон.

Лявона гэтая яе рашучасць не надта здзівіла, чымсьці яго самога.

- Ну вось і цудоўна!

- Дробязь, - сказаў Віктар. І яны ўдвух пайшлі да яго.

Першы вечар ў Віктара на кватэры Таня неяк сцялася, стаілася. Усё нешта думала, падоўгу затрымлівалася ў ванным пакоі. І маўчала. Была зусім не тая, што навязалася яму там. І позірк яе быў нейкі палахлівы. Калі ён прыходзіў ў кухню рыхтаваць што з’есці, яна сядзела ў крэсле і маўчала. Раптам прыйшла да яго і ён пацалаваў яе першы раз.

Яна села насупраць, узлакацілася левай рукой на стол і, падпёршы даланёй шчаку, падрыхтавалася слухаць. Але абое разумелі, што роспыты пра тое, як хто з іх жыве – не галоўнае ў іх размове. Галоўнае было наперадзе, пазбегнуць яго не ўдасца, і кожны з захаванай трывогай чакаў, хто першы з іх і як загаворыць пра гэта.

Пасля вячэры яна ў сасмаглым неўпатольным пацалунку абдымала Віктара. Затым неспадзеўку заплакала. Ён прылашчыў, завалодаў ёю, адчуў мяккую цеплыню яе цела, нібы ў тумане знайшоў яе вусны – і ўсё паплыло перад вачыма...

- Бессаромны, - з замілаваннем прамовіла яна і першай разгарачана-знямоглая рынулася ў той райскі сад.

Ён памудрэў, лёг на спіну і бачыў яе палкі погляд гарачых вачэй, прыпаў да раскошных белых грудзей і сам з пажадаю адказваў на кожны яе спрытны рух, спаталяючы смагу маладым целам...

Знямоглыя яны хутка заснулі, а калі ён прачнуўся, каб выпіць чарку – яе не было побач. Толькі свежае паветра з кухні вымусіла ўстаць з ложка і пашукаць Таню. Дзверы на балкон былі расчынены, а ля сцяны стаяў табурэт. Ён нахіліўся і ўбачыў чалавечы сілуэт на прыпарушаным снегам асфальце.

- Дурніца! – толькі і прамовіў ён.

Вярнуўся і наліў сабе поўную шклянку гарэлкі, выпіў і пайшоў даглядаць ружовы сон.

БУМЕРАНГ. Раздзел шосты. Бумеранг.

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел шосты.

Бумеранг.

- Пачынаем адпрацоўваць версію "Сваяк", - пачаў Фралоў. Неабходна тэрмінова зрабіць запыт у калонію, дзе ён адбываў пакаранне, як мага больш інфармацыі, клічку запытайце, паводзіны і г. д. Не забудзьце пра дактакартатэку.

Раптам зазвінеў тэлефон. Маёр падняў трубку.

- Алё, слухаю...

- Ну, здагадайцеся, што за навіна?

- Сваяк Яўкімава з павіннай прыйшоў?

- Не адгадаў. Дабравольскага выпісалі! Так што папаўненне ў нашых радах.

- Заданне зразумела?

- Так точна!

- Старшы групы лейтэнант Каравай. Усе свабодны!

Маёр Фралоў паволі ішоў бетоннай набярэжнай. У люстэркавую плынь ракі глядзяцца духмяныя ліпы, беластвольныя бярозы, маладыя дубкі, стройныя елкі, ніцыя вербы – увасабляючы цудоўную беларускую прыроду. Усюды кветкі – і ў зялёнай яркай траве, і на кустах, і на дрэвах. Паветра напоена пахам квецені. Над духмянымі кветкамі заклапочана гудуць працавітыя пчолы. Не змаўкае птушыны хор. Маёр прыпыніў крок, успомніў як акурат такой парой год колькі таму на гэтым самым месцы бралі маладых асабліва небяспечных злачынцаў, якія шматразова прыцягваліся да крымінальнай адказнасці за крадзеж і рабаванне кватэр гараджан.

Скрозь ціхаплынную ваду было відаць пазелянелае дно. У засені маладых ліп і каштанаў, калі надыходзіць восень і паступова ўсё змяняе сваю зялёную вопратку на больш яркі ўбор, ён, калі надараецца якая вольная хвіліна, прыходзіць сюды з унукам: пацешыць малога, ды й самому адпачыць. Ён і сёння знарок выйшаў з упраўлення, каб абдумаць усё, улічваючы загад палкоўніка. Круг расследванняў забойства прадпрымальніка Мінлюкевіча акрэсліваўся : сям’я Яўкімавых, "пераблытаныя" дзеці: сын Сяргей ад сваяка Яўкімава Сямёна, пра што да сённяшняга дня той і не ведае. "Удалае супадзенне", - як па сакрэту казала маёру Ларыса Яўкімава. Патрэбна ў школе пабываць, каледж наведаць. Хлопец пастаянна значыцца ў рапартах інспекцыі па справах непаўналетніх. На лёгкую ўдачу маёр не разлічваў. Ён са сваімі супрацоўнікамі гатовы быў да ўпартага пошуку.

Набярэжная кончылася. Пачалася мяккая сцежка паўз самую ваду да адрамантаванага моста. Ён перайшоў на другі бок. Тут, на прасторнай лугавіне, лягчэй думалася.

Праверка бараў, кафэ і рэстаранаў, дзе можа аб’явіцца спакусы да вясёлага жыцця Сямён Пятровіч пакуль што не далі жаданых вынікаў, але, здаецца, бармэнша штосьці ведае. Узбаўтнула яна аператыўнікам, што нядаўна двое, малады і намнога старэйшы мужчына, абмывалі куплю новай кватэры. Пасля таго і Комар далажыў маёру пра падазронага хлопца, на якога выйшла раённая міліцыя.

Маёр памятаў медыцынскае заключэнне пра напад на Дабравольскага: "удар тупым цяжкім прадметам". У сувязі з гэтым выплывала ў памяці клічка "баксёр". Дарэчы, кулак баксёра можа быць такім прадметам.

Ён вярнуўся ва ўпраўленне і распарадзіўся перадаць у раёны – затрымаць Яўкімава Сяргея Міхайлавіча, 1985 года нараджэння, не працуючага, прапісанага па вуліцы Ф. Скарыны, д. 51, кв. 20. Можа быць у 22-м гаражным каператыве, альбо ў кафэ прыватных. Здымкі яго атрымалі?

- Так!

Вясёлае, іскрыстае сонца пасля ўчарашняга дажджу паднімалася рухавей звычайнага, зазірала ў акно ярка, і цень ад галінкі ясеня пакалыхваўся, варушачы злёгку свежае паветра. З прычыненай форткі ў пад’ездзе павявала ранішнім халадком, водарам квецені і лета. Аператыўнікі прыслухоўваліся да ранішняй цішыні. Даўно, калі быў яшчэ малы капітан Каравай, часта ўставаў адразу за бацькам, чыгуначнікам, справодзячы яго соннымі вачыма на работу, услухоўваючыся ў такую ж цішыню...

Раптам пачуліся няўпэўненыя крокі. Рэха іх даносілася ўсё выразней. Па гуку вызначылі, што мужчынскія. Вось толькі хто? А яны ўсё набліжаліся. Хаця б ніхто цяпер не выйшаў з кватэры і не папярэдзіў. Вось яны ўжо побач. Апошні лесвічны марш...

Калі ранішні госць зрабіў колькі крокаў да дзвярэй новай кватэры, з боку ліфта, з верхняй пляцоўкі пачуўся упэўнены голас:

- Не рухацца! Міліцыя! Рукі, уверх рукі!

Фралоў моўчкі глядзеў на малодшага Яўкімава. Таксама, як і бацька, коротка астрыжаны, маленькія баязліва-насцярожаныя вочкі яго бегалі, нібыта шукачы штосьці знаёмае, што магло б засцерагчы, выцягнуць яго адгэтуль. Час ад часу пазіраў на свае кулакі, якія, быццам, хацеў схаваць. Фралоў таксама заўважыў гэта, успомніў згадку пра натрэніраваныя маладыя кулакі, але не спяшаўся задаваць пытанні. Ён ведаў пра гэтага яшчэ зусім маладога хлопца, яго сям’ю. Фралоў глядзеў яму прама ў твар, ён хацеў дапамагчы хлопцу, прызнацца ва ўсім.

- Скажы, Сяргей, чаму ты не працуеш? Дома грошай не бярэш. Хто поіць і корміць цябе? За што ты жывеш?

- Пры корэшах не прападзеш...

Хлопец насцярожана паглядзеў на маёра. Фралоў адчуваў, што ён нечага баіцца.

- Хто ж ён, гэты багаты Бураціна?

- Ну што вы да мяне прысталі! Не чапаў я Мінлюкевіча! Гэта дурны Даранскі ўсё прыдумаў. Ён і арганізаваў усё з кватэрай. Спытайце, спытайце ў яго.

- Спытаем. Ты толькі не хвалюйся. Мы верым табе, Сяргей.

Фралоў глядзеў, як Яўкімаў стукаў сябе па каленях, і калі той супакоіўся, напаўголасу папытаўся:

- Дзе хаваецца Сямён Пятровіч?

- Дзе – дзе? У Жоры, канечне. У Мянліцкага.

- Малайчына. – А часам не чуў, Сярожа, прозвішча Дабравольскі?

- Не знаю я ніякага Дабравольскага! І не чуў!...

Капітан Каравай дастаў запісную кніжачку, што выслізнулася з кішэні Яўкімава пры затрыманні, паклаў перад ім на стол.

Сяргей ажно перасмыкнуўся, спалохаўся яшчэ больш. Твар яго раптам пачырванеў, вочкі забегалі.

Фралоў не сумняваўся, што прыйдзе пацвярджэнне, што гэта ён разам з дзядзькам Сяменам выканалі абедзьве справы. Яго цікавіла цяпер адно пытанне: "Няўжо старэйшы Яўкімаў не ведаў пра ўсё гэта? Сябе зняславіў, дык яшчэ і дзяцей за сабой пацягнуў. Гэта паталогія адной сям’і, ці што?"

Адбіткі пальчыкаў на сумках, што не ўдалося здаць з рук у рукі Вікторыі з бара прадпрымальніка Георгія, Жоры, як яго ўсе завуць, Мянліцкага, (замінаў нечакана з’явіўшыся Дабравольскі) аставіў здавалася такі пільны Сямён Курганскі. Во куды куркі з людскіх падворкаў прападалі і за што тыя самі карміліся! Значыць, таксама працавалі. А тое ўсё спісвалі на каршукоў, маўляў, галодных драпежных птушак распладзілася...

Заключэнне стацыянарнай комплекснай судовай псіхіаэмацыянальнай экспертызы Марыі Яўкімавай. У ім пра доўгатэрміновы псіхатраўміруючы фактар і стан афекту.

Суд апраўдаў Марыю з-за адсутнаасцю складу злачынства, кваліфікаваў як самаабарону.

Як на папярэднім, так і судовым следстве ўсе хаўруснікі віну сваю прызналі. Доказаў хапіла з верхам. А вось змякчаючых віну акалічнасцей так і не знайшлося.

Толькі малодшы Яўкімаў у сваім заключным слове на судзе сказаў:

- Гэта табе, бацька, удзячнасць вярнулася бумерангам за выхаванне нас, за ўсе грахі, што здзейсніў перад сваімі дзецьмі, перад Богам. На сваю пацеху жыў. І не малюйся перад людзьмі, позна спахапіўся малітоўніка...

Кожны атрымаў па заслугах у адпаведнасці з Крымінальным кодэксам. Зала апладзіравала. Маці, Ларыса Яўкімава, быццам захмялеўшая, смяялася.

Толькі Маша выглядала адзінокай, нікаму не патрэбнай, як тое пустазелле, што расце само па сабе.

А зала глядзела на яе і, нібы суцяшала, жадала: "Выпрабаванні выпадаюць на долю кожнага чалавека. Вось і твая чарга, няхай недарэчна, няхай брыдка. Не падай духам, Марыя, не страчвай веру ў лепшае. Памятай, што чалавек, загартаваны выпрабаваннямі, робіцца больш моцным і трывалым"...

А ў гарадскім парку ўжо кружылася, абсыпаючы прахожых першае жоўтае лісце позняга лета. Сонца па-ранейшаму кіпела на пярэстых колерах зямлі і дрэў.

БУМЕРАНГ. Раздзел пяты. Затрымаць падаткавіка.

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел пяты.

Затрымаць падаткавіка

Лета прыйшло з пахучай зелянінаю, з духмяным жытнёвым водарам, які заплываў з суседняга поля аж пад самы горад. У садах прыватнага сектара завязаліся маленькія апушаныя вузельчыкі яблык.

Быў ясны вечар з чыстым высокім небам. Густа пахла маладая сакавітая трава. Тым вечарам, калі Ліля з Алёнай "кінулі" Каравая з Казлоўскі, следчыя асабліва не перажывалі, бо ніякіх намераў і не мелі. Вырашылі ад’ехаць на пару гадзін за горад, узнавіць у памяці аператыўныя напрацоўкі.

Так і зрабілі. Па дарозе "праварочвалі" ўсё, што звязана з апошняй крымінальнай справай, супастаўлялі паказанні сведкаў, аналізавалі ананімныя тэлефонныя званкі. Толькі падышлі да ўзлеску, як ўбачылі такую карціну: дзве лісіцы смела цягалі труп, быццам бы падобны на чалавечы. Бліжэй як за трыццаць метраў падыходзіць асцерагаліся, раптам звер шалёны. Як толькі пасля крыках лісіцы сышлі ў лес, яны ўбачылі чалавечую руку, іншыя часткі цела.

Непадалёку доўгай зашмальцаванай ручкай вытыркаўся з травы дулам ружжа малаток, за які ўхапіўся Казлоўскі. Крыху воддаль ляжаў вялікі чорны гузік.

- Цікава, Антон, а ні ёсць гэты самы гузік бамжа таго з гарадскога парку?

Усё можа быць. Апошні раз калі сустрэліся з ім ён быў у паліто. Забірай!

- Значыць не прайшло і тыдня, як яма была раскапана дзікімі жывёламі - ваўкамі, ды лісамі. Хаўруснікі спяшаліся замесці свае сляды, таму яму глыбокую не капалі. Гэта ўжо відавочна.

Канцы, здаецца, пачалі сыходзіцца: правільна бабулькі тады паказалі накірунак, куды Мінлюкевіч паехаў на машыне з сябрамі. Аднаго з гасцей дакладна прызналі.

- Відаць, мы на правільным шляху, - узрадаваўся Каравай, - Астатняе – справа тэхнікі.

Першае жаданне ў аператыўнікаў было адшукаць таго інтэлегентнага бамжа. Але дзе яго шукаць? У парку? На сметніках ці на гарадской звалцы? А можа адразу скокнуць, даведацца, да сына? Але наведвацца туды нельга. Ужо спакойна пачалі разважаць і супакойвацца: раптам перадасць, што яго шукаюць ці яны заадно. А шчэ не выключана, што і сябра яго, Жора, былы галоўны раённы дарожнік, а цяпер – прадпрымальнік, які сумеў у цэнтры горада, пад носам у гарадскога кіраўніцтва, пабудаваць аўтастаянку, займець не адну краму, станцыю тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў, вытворчасць дзвярэй і г. д. Зразумела, што нідзе яго імя не значылася – сын і жонка. Хаця ўвесь горад і яго кіраўнікі не толькі ведалі, а і карысталiся паслугамі прадпрымальнага кіраўніка, як ў добраўпарадкаванні сваіх лецішчаў, так і своеасаблівымі бонусамі на тавары з яго крамаў. Таму і вочы на ўсе яго, як і хаўрусніка Яўкімава, начальніка падатковай інспекцыі, які ўявіў сабе гэтакім гаспадаром жыцця і карыстаўся льготамі (як значылася ў паказаннях сведкаў) ва ўсіх суб’ектаў гаспадарання, а таксама тварыў махінацыі з прэміяльным фондам інспекцыі. Да такіх патрэбны асаблівы падыход. Усё павінна выглядзець натуральна. Навошта лішнія супадзенні.

- Так, ён можа быць у цешчы Жоры Мяліцкага на Лясных вуліцах. Недзе водзіць дзяўчат, разбэшчвае, а можа і зусім бліжэй, бо штосьці вось ужо каторы дзень як не з’яўляецца ў людных месцах.

- І заўважце, усе быццам ведаюць, але ніхто не заявіў на яго.

- І, відаць, няблага сябе пачувае,- прамовіў Каравай.

- Зусім як у тым анекдоце. Сустрэліся два старыя: "Добры дзень! Як пачуваешся?"

- Дзякуй, нашмат лепш, чым заўтра.

- Вось, а каб яму пачувалася яшчэ лепш мы павінны прачытаць яго думкі і апярэдзіць.

- Зусім як яснабачачыя, - заўсміхаўся Казлоўскі.

- Аператыўнік такім і павінен быць! Пралічыць да дзесятага ходу дзеянні магчымага хаўрусніка.

- Відаць нездарма ты праседжваў порткі ў школе?

- Хопіць бавіць час, кожная хвіліна дарагая.

Па дарозе яны зайшлі ў магазін: Каравай, прывыкшы не выпускаць з роту жуйку, зараз ўзяў з паліцы цукерку "марс" і анямеў, гледзячы прама ў вочы інтэлігентнага Яўкімава. Ён адразу згледзеў, што на паліто яго не ставала акурат такога памеру гузіка, які толькі што быў знойдзены на ўзлеску.

- Добры дзень, Васіль Міхайлавіч! Як здаровейка?

Яўкімаў не чакаў такой сустрэчы з аператыўнікамі, разгубіўся і хацеў вышмыгнуць за дзверы.

- Што, Васіль Міхайлавіч, так і будзем гуляць у жмуркі? – следчы насмешліва паглядзеў на Яўкімава.

- Не маеце доказаў? – нахабна аскаліў зубы Яўкімаў.

Пакуль Каравай адцягваў увагу падазронага Казлоўскі выклікаў нарад міліцыі. Праз лічаныя хвіліны толькі што горды і недатыкальны, які кіраваў сотнямі, не, тысячамі законапаслухмяных падаткаплацельшчыкаў, быў затрыманы.

- Бач, як добра скончылася! А ты не верыў пра асаблівы падыход да такіх як гэты фрукт?

- Ты б здзівіў, калі быў простым грамадзянінам. А так ты – аператыўнік.

- І не благі!

- Хто б сумняваўся.

Затрыманы, згодна характарыстыцы, якую дала абласная інспекцыя, быў чалавекам граматным і прынцыповым. Мае ва ўласнасці толькі трохпакаёвую кватэру. Машына, гараж і катэдж, якія набыў літаральна за год знаходжання ў цёплым крэсле, ў прадстаўленай дэкларацыі не ўпісаны. І ніхто з кадравікоў, абласных ці міністэрскіх, не пацікавіўся: чаму так сціпла прадстаўлена маёмасць. У асабістай справе значылася, што ў свой час Яўкімаў працаваў на малаказаводзе, народным кантролі. Набіраўся "вопыту", сталеў, толькі ў супрацьлеглы бок. Палка на два канцы: каб пазбягаць памылак, трэба набірацца вопыту, каб набірацца вопыту, трэба рабіць памылкі. Няўжо знарок такога кірунку прытрыліваўся?

Першае папярэджанне ад супрацоўнікаў аддзела УКДБ Яўкімаў прапусціў між сваіх асліных вушэй. Усяго толькі і вымавіў: "Будзем працаваць па старой схеме". І толькі праз тры дні, што правяла галоўбух у следчым ізалятары, стала вядома тая схема, якую ўласна распрацаваў і ўкараніў сам кіраўнік. Пры рэвізіі ўсё сказанае галоўбухам і касірам пацвердзілася. Сведкі, а імі праходзілі ўсе начальнікі аддзелаў і намеснік яго, мажная Святлана Маркоўская, таксама давала фактычныя паказанні, бо сказанае кожным супадала з агульным абвінавачваннем, што прад’явіла следства Яўкімаву.

На судовым пасяджэнні Яўкімаў нібыта пасміхаўся над прыведзенымі фактамі доказу яго злачынстваў. Коратка астрыжаны, круглагаловы, ён трохі асунуўся, але хітрыя шэрыя вочкі так і бегалі па зале, нібыта запамінаючы кожнае слова супраць сябе. Сваю віну прызнаў часткова, спасылаўся, што тыя прэміяльныя грошы нібыта ішлі для сустрэч абласнога начальства. Але факты не пацвердзіліся. І тады ўжо ён не камандаваў як раней: направа, налева, прама. Суд прызнаў фігуранта вінаватым па ўсіх пунктах абвінавачвання і прызначыў пакаранне ў выглядзе дзесяці гадоў пазбаўлення волі па адпаведных артыкулах Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь: "крадзеж у асобна буйным памеры" і "злоўжыванне ўладай і службовымі паўнамоцтвамі" з канфіскацыяй маёмасці і адсутнасцю права на пяць год займаць кіруючыя пасады.

Як жа былі здзіўлены судовыя выканаўцы, калі наведалі кватэру асуджанага: сярод голых сцен і падлогі з адным выцертым палавічком, няйначай зробленым не адзін дзесятак гадоў яго маці, трыма табурэткамі і старэнькім кухонным сталом і, як упрыгожанне залы, чорна-белы тэлевізар. Нічога не было, ні сценкі-секцыі, ні набораў карпусной мэблі, ні шафаў, ні дываноў, не кажучы пра навюткі камп’ютэр, што забраў з аддзела падаткаабкладання недзяржаўнага сектара эканомікі, якому падараваў адзін дырэктар прыватнага прадпрыемства, што не падцведзіла ў сваіх паказаннях начальнік аддзела. Бо нідзе той камп’ютэр не ставіўся на ўлік, ніхто пра яго і не ўзгадваў. Мала што можа падараваць прадпрымальнік, гэта яго справа.

- Вось замаскіраваўся! Па ўсім відно, што загадзя рыхтаваўся,- вымавіў Каравай.

- Але цяпер інтэлегентны зламыснік абяскоджаны. Апярэдзілі ўсё ж!

- Не забывай, браце, у нас яшчэ замах на жыццё міліцыянера і забойства, - сказаў аператыўнік. – Нераскрытых спраў быць не павінна.

Калі маёр Фралоў, высокага росту афіцэр, наліты сілаю ў плячах, зайшоў у кабінет начальніка ўпраўлення, там ужо былі капітан Карніевіч і лейтэнант Каравай.

Палкоўнік павітаўся з Фраловым за руку, запрасіў яго садзіцца і быццам працягваў пачатую і вядомую ўсім прысутным гаворку.

- За Яўкімава аб’яўляю падзяку! Малайцы! Але…

Маёр зразумеў, што зараз будзе новая задача.

- У мяне пыталася кіраўніцтва вобласці, калі мы скончым з забойствамі, крадзяжамі на вёсцы. Сярод людзей ідзе паніка. А мы агітуем, каб трымалі гаспадарку. На аднаго мужыка злыдняў талака. Справа пра крадзеж набывае іншае адценне. Ды і калецтва міліцыянера. Ці не замнога нераскрытага? Той, хто не пабаяўся падняць руку на чалавека ў форме, павінен мець на гэта прычыну. За гэта па галоўцы не гладзяць.

Палкоўнік замоўк, нібы задумаўся – гаварыць ці не гаварыць, потым звярнуўся да Фралова:

- Так што, Андрэй Паўлавіч, бяры руль у свае рукі і ўключайся з хлопцамі ў следства. Па ўсіх трох напрамках. – Калі што, заходзь, параімся.