zhuravlev-my-blog

Что едят белорусы в Америке, Канаде, на Ближнем Востоке... в Новый год?

2012-01-02T11:18:00.000+03:00

Что едят белорусы в Америке, Канаде, на Ближнем Востоке... в Новый год?

Давно намеревался поговорить о питании белорусов. Хорошо, что мы гордимся своим продовольствием, правда тем, что поставляем на экспорт. И многие страны, в т.ч. и Россия выделяют белорусские продукты как качественные и недорогие. Я не буду вдаваться в подробный анализ качества продуктов по группам, а заострю внимание лишь на картофеле, нашем втором хлебе. Так вот, находясь на лечении в Минской областной клинической больнице в Баровлянах, в одном из магазинов увидел ранний картофель из ...Египта???!!! Представляете?! И это у нас, белорусов, производящих больше всех в мире на душу населения, импортируется картофель.

Где ещё можно увидеть подобный нонсенс?

Приехал в Молодечно - таже картина: картофель в магазинах из Марокко, Египта. Так же и овощи импортные. Правительство, потребкооперация, похоже, не дорожат престижем своей страны, народом, который достиг свободы и независимости своим мозолём. Похоже, народные деньги по-прежнему вылетают в трубу, а теперь уж на поддержку заморского производителя. Конечно будет отрицательный внешнеторговый баланс по картофелю, поскольку качество убираемого на полях, мягко будет сказано, хромае. Далеко нам ещё до "орднунга" - порядка, даже уже не по-нашему, а по мировым требованиям. Если не принять срочные меры по стабильности страны и благополучию каждого белоруса (другого просто не могу себе позволить и представить!) будем есть сою и ГМпродукты.

Уже сегодня что не берёшь - везде Е-добавки, ладно когда пищевые, а если синтетические, (запрещённые вроде!) потенциально опасные для здоровья человека? Идёшь в магазин уже и у нас: и на окраску обрати внимание, и на срок годности, и на состав, и ... Е260, Е270,Е330 т.д. А как же тогда известные мировые бренды? Их продукты сохраняются значитено дольше - значит напичканы консервантами. Сплошной обман покупателя. А вскоре и мясо искуственное будем закупать. Понятно, 7 млрд. ртов хотят есть. Вот уже Нидерланды готовы к производсту искуственного мяса. Сомневаюсь я, однако, что за 300 тысяч зелёных (если конечно к тому времени не получу премию, нет, не Букмеккерскую, а Нобелевскую!) буду покупать ту сосиску.

А ведь белорусы умеют производить качественные продукты! Например, наша сгущёнка. Во многих странах отмечается её высокое качество и натуральность. Нью-Йорскими раввинами глубокская сгущёнка, минские хлеба: Нарочанский, Гольшанский, Червеньский, Комаровский, Силичи, а таже вафли шоколадные, миндальные и ванильные признаны кашерным продуктом, т.е это соответсвие еды требованиям, что изложены в "Пятикнижии Моисея и Талмуде". Продукт чистый, диетический. Короче, это своеобразный "знак качества", когда представители института кашрута тщательно проверяют сырьё и оборудование. Хорошо, когда выпускается качественная и полезная продукция.

Как бы там нибыло, а белорус всегда будет сыт и не только потому, что не особо привередливый в еде, но на себя зарабатывает. И на его новогоднем столе есть изобилие, что душа желает. Посмотрите, господа, на нашу белорусскую кошерную колбаску.

Ну, как? Слюной не подавились? Пока белорус работает на своей земле всё у него будет. И ВТО нас нисколько не запугает, разве что подстегнёт белорусского производителя расширять ассортимент. А это выгодно и нам, рядовым потребителям.

А пока мы едим свое, белорусское,натуральное мясо и колбасу, кумпячок и полендвичку, и драники, и бульбу тоже свои... Райское изобилие, в котором жили Адам и Ева, своё имеется. Так что, господа, под ёлочку нам будет что положить и для детишек, и для гостей, и для Деда Мороза со Снегурочкой. Ну, а икорку и селёдочку под водочку можно и купить.

На прощание анекдот.

- Мама, почему братика Боба в капусте нашли, а меня аист принёс?

- Уронил Боба аист, когда его папа со мной в Минске учился.

- Почему уронил?

- А Бобу здесь понравилось. А папа ваш улетел за аистом.

- Да?

Приятного всем аппетита! Не разбрасывайте своё семя и будьте всегда здоровы и счастливы! С Новым 2012 годом, белорусы мира! С Новым годом все иностранные студенты Айни из Палестины, Тинь и Хуа из Вьетнама, Сирии, Ливана, Конго, Бурунди.., кто учился в БГУ и кто помнит журналистов моего призыва-выпуска 1976-1981 годов! С Калядами! Вы не по наслышке знаете о чистоте и качестве белорусских продуктов.

Ваш Аркадий Журавлёв.

E-mail:zhuravlev@tut.by

ЯК БЕЗ ВАДЫ НЯМА ЖЫЦЦЯ, ТАК І БЕЗ МОВЫ НЯМА НАЦЫІ

2011-12-11T23:11:00.001+03:00

Набалелае

ЯК БЕЗ ВАДЫ НЯМА ЖЫЦЦЯ, ТАК І БЕЗ МОВЫ НЯМА НАЦЫІ

Прачытаў у "МГ" артыкул С.Юркевіча "Ці дойдзем мы да Беларусі?" і з упэненасцю падтрымліваю ўсё тыя моманты непачцівасці да беларускай мовы. Ну, вось і мы дажыліся, што родную мову даводзіцца папулярызаваць, нават абараняць. Калі да мяне прыязджаюць госці з Расіі, знаёмлю са сваім горадам і са сталіцаю, то ніяк не могуць разабрацца, у якой краіне знаходзяцца: назвы ёсць па руску і па-англійску, але не па-беларуску. Прыкра? Безумоўна. Але такая рэальнасць. Сваё бачанне праблемы па балючай для мяне тэме я ўжо выказваў ў матэрыяле, які падчас нядаўняга ІІ з’езда Саюза пісьменнікаў, дэлегатам якога быў, перадаў на разгляд сакратарыяту. Раней выступаў ў "Краязнаўчай газеце" (№№26-28 за 2008г.) і атрымаў некалькі лістоў у падтрымку адраджэння мовы ад звычайных студэнтаў сталічных ВНУ. Гэта ўзрадавала і адначасова засмуціла тое, што самі выкладчыкі пасміхаюцца, нават патрабуюць ад беларусаў размаўляць не на мове тытульнай нацыі. Гэта насамрэч і дзіўна, і зневажальна. У іншай краінее такое б не паўтарылася.

Зусім нядаўна, неяк адразу пасвятлела на душы, калі прачытаў аб тым, што абедзве палаты Парламента краіны прынялі закон аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб. Гэты закон абавязвае чыноўнікаў адказваць на пісьмовыя беларускамоўныя звароты па-беларуску. Хоць і невялікая, але ж гэта перамога беларускай мовы. Патрэбна пашыраць беларускую мову ва ўжытку. Ніякія загады не дапамогуць, пакуль мы, беларусы, не ўсвядомім наколькі патрэбна беларуская мова. Касмічны ўплыў на грамадзян тады дзейнічае адпаведна, калі яны размаўляюць на роднай мове.

Пагадзіцеся, як цепліць душу кожнага беларуса, калі мы заходзім у школку ці садок, установу культуры і чуем сваю родную беларускую мову. І не толькі ў дзіцячым асяродку, а і між настаўнікамі, і ў студэнцкіх аўдыторыях. І як годна я сябе пачуваю, калі і выкладанне вядзецца на роднай мове.

Варта прыслухацца да меркавання тых, хто на сабе адчуў паўнавартаснасць беларускай мовы. Найперш маю на ўвазе настаўнікаў адной з Віцебскіх школ, якія выступалі ў мясцовым друку у падтрымку захавання адзінай беларускамоўнай у іх раёне школы, занялі грамадзянскую пазіцыю. Аўтар гэтых радкоў падтрымаў рупліўцаў беларускага слова. Крыўдна зрабілася за тамтэйшых калег-пісьменнікаў, прадстаўнікоў іншых творчых прафесій, якія змоўчылі, быццам і не іх справа абароны мовы. А вось настаўнік і яго вучні не пабаяліся ні ўладных чыноўнікаў, ні абразы з боку рускамоўных гараджан. Менавіта іх сціплыя, але неаспрэчныя доказы светласці беларускай мовы, пашаны да сваіх каранёў ўзрушылі да глыбіні душы. Дзе толькі не вядомыя мы – беларусы! Нашае слова! Бо слова – гэта само жыццё і адначасова адбітак яго. Успомніце: "Няма проста слова", як сказаў паэт. Яно альбо праклён, альбо віншаванне, альбо прыгажосць, альбо боль, хлусня альбо праўда, святло альбо цемра. І таму слова – гэта яшчэ і шлях да іншага чалавека, ключ да яго душы, дотык да яго сэрца.

Узгадаў гэта, калі былыя суайчыннікі гадоў колькі таму набывалі ў адзінай на стотысячны Маладзечна кнігарні "Спадчына" стосы беларускамоўных кніг нашых слынных пісьменнікаў, сярод іх выбару былі і мае кніжкі. Набывалі і везлі нашую, іх, часцінку роднай зямлі, адзінай беларускай нацыі, незалежна ад таго, дзе яны жывуць і чым займаюцца: ў Канаду, Амерыку, Аргенціну і Аўстралію для нашых землякоў, якія запалілі там вогнішча нацыянальнай самасвядомасці, нават гарады свае асноўваюць, дзе размаўляюць толькі на роднай мове, спяваюць нацыянальныя песні, выдаюць дапаможнікі і кнігі пра Беларусь. Значыць беларуская нацыя ёсць, а мы абавязаны дастойна яе аберагаць, дапамагаць гарэць таму вогнішчу шчэ ярчэй.

Лёс роднага слова быў вельмі няпросты і цяжкі: забаранялася складаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, увогуле мова забаранялася. Але "хамскі ензык" хоць і паганіў панскія вушы, пад націскам "галадранцаў – хамаў" буржуазныя ўлады мусілі адчыняць пачатковыя ўрадавыя і прыватныя школы, нават гімназіі. На сходах гучала родная слова. Вольныя песні, як птушкі, разляталіся па шырокіх прасцягах Бацькаўшчыны, клікалі мужыка расправіць плечы, разагнуцца, паглядзець на сонца, якое ласкава, пяшчотна і прызыўна прамяніла.

Розныя цары і розныя паны здзекваліся над продкам. Лапцюжны беларус, зламаны знявагай, забіты горам, пакрыўджаны лёсам, іх цікавіў толькі як цяглая сіла, годная прынесці карысць сквапным на чужое абдзіралам. Ім і ў галаву не прыходзіла, каб цёмнаму "рольніку" раптам захацелася сваёй нацыянальнай культуры, роднага слова, гаротнай песні пра сваю долю. Дарагая хатка, дзе радзіла матка, для цёмнага люду жыццё гукала, дзе папала. І ў полі, пад песні жаўрука галасіла дзіця беларускай маці, і ў час сенакосу, пад звон сталёвых кос, сярод мурожыстых лугоў, у цяжкіх пакутах даносіўся стогн самай радзімай на свеце...

Нагадаем нашага класіка Янку Купалу з яго "Мая навука":

"Мне мудрасці кніжнай не даў Бог пазнаці, Мой бацька не мог даць раскошаў такіх – Наўчыўся я слоў беларускіх ад маці І дум беларускіх без школы і кніг..."

Таму зусім недаравальна тым людзям, якія не ведаюць песні свайго краю, нават ігнаруюць іх, быццам яны тыя паны, альбо часовыя на нашай зямлі, каму меладычнае беларускае, людское слоўца ганьбіць і цяпер шчэ слых.

- Кожны народ мае свой гонар, - гаварыў яшчэ адзін класік нашай літаратуры Якуб Колас вуснамі героя Лабановіча ў трылогіі "На ростанях" свайму настаўніку і сябру Турсевічу, ці проста Яську з Мікалаеўшчыны, "дырэктару" з "Новай зямлі".

" Англічанін перад усім светам горда зазначае: я – англічанін! Тое ж самае скажа француз, немец, аўстрыец... А мы, беларусы, не адважымся прызнацца ў тым, што мы - беларусы. Бо на галаву беларусаў выліта многа памыяў, годнасць яго прыніжана і мова яго асмеяна, у яго няма імя, твару..." Сённяшні дзень – гэта не толькі высокаякасная праца на кожным рабочым месцы, але высокая свядомасць асобы ў адносінах да сябе, да народу, да крыніцы мовы і культуры, да тае Радзімы, якая даравала жыццё, пашану і імя. Здзівіўлены быў: няўжо маладзечанскія школьнікі СШ №1 імя Янкі Купалы (!) бацькі якіх напачатку бягучага навучальнага года захацелі каб іх дзеці навучаліся рускай мове, будуць удзячныя ім за страчаныя карані?! Так, неабходна ведаць і другую мову, паколькі ў рэспубліцы ўведзена двухмоўе, але найперш мову таго краю дзе ты жывеш. А як жа дзеткі нашыя, школьнікі? У іх наперадзе не толькі цэнтралізаванае тэсціраванне, а і вялікая дарога, назва якой – Жыццё.

Уявіце: жыць у Беларусі і не ведаць роднай беларускай мовы гэта ўжо нават не рашуся як і назваць. Дзікунствам альбо невуцтвам, здрадаю ці недасведчанасцю? Маўляў, хтосьці сказаў, што непатрэбна гэта нам, астатнія як той статак, следам пасунуўся. Відаць, калі ўсе да аднаго настаўнікі сталі на аборону роднага слова, вынік быў б іншым. Бо ў шчырым, прыгожым, разумным слове настаўніка – магутная і жыццядайная сіла! Яно, тое слова, стварае чалавека і цэлы сусвет. Чаму ж так зневажальна і з нейкай пагардай ставяцца да свайго роднага іншыя, так бы мовіць, беларусы і тыя ж настаўнікі, якім прафесіяй наканававана вучыць маладое пакаленне адданай любові да Радзімы, да гоману бароў, шырокіх прасцягаў сінявокай Бацькаўшчыны? Можа было б правільным, каб сваю прафесійную прыгоднасць як пісьменнікі і журналісты так і настаўнікі штогод падцвярджалі здачай асобнага экзамену на дакладнасць валодання літаратурнай моваю. Думаеце гэта кепска было б? Толькі ці рэальна?

Хачу спытацца: якім чынам захаваць і развіваць культуру народа, росквіт нацыі, самабытнасць, жыццёвага ўкладу, тую дзедаўскую спадчыну, калі не беражэш матчына слова? Маці і Радзіма – нераздзельныя, а Радзіма, як і душа, адна. Узгадаю народнага паэта Беларусі Пімена Панчанку: "Каб стаць чалавекам/ У час наш суровы,/ Помні жыцця асновы: Гавары, як вучыла маці,/ Рабі, як вучыў бацька,/ Жыві, як добрыя людзі, Усё, на што здольны,/ Зрабі для Радзімы."

Узгадаў час, калі спрамлялі рэкі. Балюча было глядзець. Гэта тое самае, што інтэнсіўнае паскарэнне асіміляцыі. Сёння ўжо вядома да чаго прывяло гэтае славутае спрамленне.

Падобнае і з пераводам беларускіх школ на рускую мову навучання.Ужо зразумела ўсім, хто глядзіць наперад, да якога выніку прыйшлі і прыйдзем, аднак насуперак здаровай логіцы нас пераконваюць, што такі шлях адзіна правільны, што так трэба рабіць і далей, што будучыня за адной мовай. Сама напрошваецца аналогія: а чаму б не пакінуць на карце усходняй Еўропы адну раку? Навошта нам усе астатнія? Хопіць нам адной. Рака – жывая, але нямая. Няўжо мы, беларусы, упадобімся рацэ, якую спрамляюць, а яна маўчыць?

А ўзяць гісторыю Беларусі. Даведаўся, што ў большасці нашых школ гісторыя Беларусі выкладаецца на рускай мове. І толькі чарговы, II з’езд пісьменнікаў Беларусі, прыняў зварот, каб вярнуць выкладанне гісторыі Беларусі на роднай мове. Як грамадзянін сваёй краіны я перакананы, што менавіта ў школах гісторыя наша павінна выкладацца толькі на роднай мове для захавання нацыянальных асаблівасцяў беларусаў. Занепакоенасць сітуацыяй мая ў тым, што ад філолагаў-прадметнікаў штогод чую раздражнёнасць новымі, адарванымі ад жыцця і творчага працэсу праграмамі. І ў тым, што для першакурснікаў ВНУ Беларусі пачалі ўводзіць спецкурс (сорамна сказаць!) беларускай мовы. Вось і дэклараванае двухмоўе, (я ні ў якім разе не асуджаю дзеючы закон!) калі па ўсёй рэспубліцы застаюцца рэдкія выспачкі беларускасці – па адной калі школцы, альбо гімназіі на горад. Няхай тады бацькі тыя не кідаюцца ў пошуках вінаватых, калі іх дзеці насамрэч пісаць развучацца. Дзеці зараз больш "ў камп’ютарах сядзяць", ды й мабільныя тэлефоны з эсэмэскамі дапамагаюць забыцца пра правільнае напісанне.

Там толькі - скарочанасць, недакладнасць, элементарная непісьменнасць. І не трэба спасылацца на ўбудаваныя ў камп’ютары і сотавыя тэлефоны слоўнікі для паскоранага ўводу тэкставых паведамленняў. Пераклады настолько непісьменныя, што здзіўляешся. У Брытаніі, напрыклад, 14% рэспандэнтаў лічаць, што пісаць граматна зусім не абавязкова, ды й не патрэбна. Днямі ў СМІ паведамлялася, што ў школах аднаго з амерыканскіх штатаў зусім не будуць вучыць пісаць. Дык што ж атрымоўваецца – без дапамогі мабільніка і камп’ютара мы хутка граматна не напішам сваё імя. Я мог бы працытаваць некалькі заяў маладых рабочых, напрыклад, на водпуск ці на экзаменацыйную сесію ў ВНУ. Гэта жах!

Не раз размаўляў з уладальнікамі "наварочаных" тэлефонаў наконт таго, што яны, тыя тэлефоны, не навучаць грамаці. "Навошта мне голаў забіваць, напружвацца - чуў у адказ, - набываць слоўнікі, чытаць кнігі. Зараз няма сэнсу "парыцца" ісці ў бібліятэку браць кнігу, потым думаць, каб здаць яе, ды й лішні цяжар, а мабільнік побач: і кнігу прыкольную пачытаеш, і кіно – усё адразу..." На заклапочанасць звужэннем выкарыстання роднай мовы згадваецца штораз і ў нашым пісьменніцкім асяродку, як і на адышоўшым ужо ў гісторыю сёлетнім свяце беларускага пісьменства ў Ганцавічах. Няма раскруткі кнігі беларускага аштара. Таму і купляюць слаба кнігі тых аўтараў, бо не прапагандуюцца як самімі аўтарамі, кнігарнямі, так і школамі, бібліятэкамі, установамі культуры, настаўнікамі. Адышлі, відаць, апантаныя да роднага слова, самаадданыя настаўнікі. Аўтар гэтых радкоў з часу выхаду першай уласнай кнігі ўзяў за правіла: пры кожнай нагодзе дараваць іх бібліятэкам, якія наведваю. І людзі чытаюць. У 5-м філіяле ЦБС нават скралі два экземпляры, значыць кагосьці асабліва зацікавіла. Дарэчы гэта не першы выпадак, калі мае кнігі знікалі з бібліятэк. І я стараюся выправіць спатоленне моўнай прагі. У дзень 120-годдзя класіка нацыянальнай літаратуры Максіма Багдановіча наведаў цэнтральную раённую бібліятэку і падпісаў дваццаць экзэмпляраў сваіх кніг і падараваў загадчыкам бібліятэк аграгарадкоў нашай Маладзечаншчыны.

А можа гэта і ёсць тая талерантнасць, пра якую часта ўзгадваюць?

Калі быць шчырым да канца, то і на чыста рускай у нас мала хто размаўляе: акцэнт выдае з вушамі. Сёння наша мова перамешана. Сустракаецца лексіка рускай, польскай, украінскай, нямецкай, татарскай. Гісторыя розных падзей накладвае свой адбітак на гаворку людзей. Аднак мы ў розных варунках павінны імкнуцца да сваіх вытокаў, да спадчыны, спасцігаць, вывучаць і пашыраць сваю мову, а не адракацца, што з’яўляецца ганебным сорамам.

Бо мова нашая самая сакавітая і спеўная з усіх славянскіх моваў. Яе мелодыя назаўсёды застаецца ў сэрцы кожнага, хто беларус у душы, а не толькі па адной анкеце "нацыянальнасць" і месцы пражывання. Каго па праву можна назваць – беларускі народ. Бо роднае слова – дар Боскі ўсім народам. У роднай мове сімвалічна пазначана гісторыя народа, яго спрадвечная культура, ягоны лад жыцця. Тут хацеў бы нагадаць перапіс насельніцтва 1999 года. Каб паглядзець жыццё, так бы мовіць, знутры я напрасіўся стаць перапісчыкам. І ведаеце што заўважыў? Літаральна кожная другая сям’я, якіх уласна ведаў, далёка не беларускіх каранёў, а ўсяго толькі пэўны час пражываюць у нашым горадзе, запісвалася беларусамі. І я быў вельмі ўзрадаваны. Амаль 80 працэнтаў жыхароў краіны называюць сябе беларусамі, але... карыстаюцца беларускай мовай з іх усяго ад 10 да 20 працэнтаў(?!).

У Магілёўскай вобласці, напрыклад, ужо другі год працуе, разлічаны на тры гады, комплекс першачарговых мер па папулярызацыі беларускай мовы. План міжведамасны і закранае розныя сферы жыцця. Кіруе гэтым ідэалагічны аддзел аблвыканкама. Ёсць сэнс пазнаёміцца з тым планам.

Няўжо да гэтай пары многія не зразумелі, што нацыя – гэта сукупнасць людзей, якія звязаны пэўнымі звычаямі, мовай, спосабам здабывання ежы і агульнай тэрыторыяй. Калі аднаго з гэтых элементаў няма, то і нацыі няма. Няма мовы – няма і нацыі. Сапраўды, крыўдна ўсведамляць, што хоць з часоў, калі Якуб Колас напісаў свой ліст "Аб стане беларускай мовы і яе ўжыванні ў побыце, на працы, ў дзяржаўных, грамадскіх і культурных установах" і прайшло больш за паўвека, у нашым грамадстве мала што змянілася ў дачыненні да беларускай мовы. "На ёй, - адзначаў класік, - не вядзецца перапіска, на ёй не гавораць з наведвальнікамі, у гарадах няма беларускіх шыльдаў і надпісаў, мала беларускіх афіш і плакатаў..."

І зараз беларускамоўныя школы і дзіцячыя садкі можна пералічыць на пальцах. Беларускіх плакатаў, надпісаў і шыльдаў у нашых гарадах бадай не знайсці, як і прадуктаў харчавання з беларускамоўнымі надпісамі... А калі ў транспарце альбо, напрыклад, у краме ці аптэцы размаўляеш на роднай мове, на цябе азіраюцца, як на нейкі рэдкі экзэмпляр, ледзь не музейны экспанат. Урэшце стала вядома, што беларускую мову ўключылі ў "Атлас моў" свету, складзены ЮНЕСКА, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Вось як! А вывады, паважаныя чытачы, рабіце самі.

А можа ў хуткім часе будзем лепш валодаць замежнымі мовамі, бо калі на беларускую мову ў старэйшых класах з 2008 года адводзіцца 1,5 гадзіны на тыдзень, то на замежныя – тры, а калі і больш. Канечне ж пачэсна валодаць некалькімі мовамі. Гэта ўжо інтэлект чалавека. Але найперш інтэлігенцыя павінна не толькі ведаць родную мову, а і берагчы, вывучаць, распрацоўваць і пашыраць яе. Па-першае, штодзённым ужыванні ў побыце на ўсіх узроўнях, пашыраючы беларускамоўнае асяроддзе.

Мова павінна стаць адным з найбольш важных фактараў яднання беларускага грамадства, стаць яго сімвалам. І першымі завадатарамі абавязаны быць работнікі культуры, ідыёлагі. Ці без прынукі выпісваюцца сёння беларускія часопісы бібліятэкамі раёна і як на гэта ўплывае аддзел культуры? Беларуская культура гэта далёка не шоу расійскіх зорак.Эканоміць капейчыну на сваёй беларускай культуры гэта недаравальны пралік.

Штораз дзіўлюся, калі на высокія пасады ў гарадах і паселішчах прызначаюцца людзі без спецыяльнай вышэйшай адукацыі, больш таго, без ведання, здавалася б, звычайнага – мовы краіны, дзе прыжыўся, а кіраваць народам!? Шкада, што адышлі тыя часы, калі была абавязковай вышэйшая адукацыя (альбо праходжанне спецыяльнага экзамена) для заняцця такіх пасад. Правільна было пры Аляксандру І, калі чыноўнікі павінны былі мець атэстат аб заканчэнні ўніверсітэта ці здаць экзамены па рускай і замежнай мовах, рымскаму, грамадзянскаму і крымінальнаму праву, усеагульнай і рускай гісторыі, дзяржаўнай эканоміцы, арыфметыцы, геметрыі, фізіцы, геаграфіі і статыстыцы Расіі. І як гэта паспрыяла развіццю дзяржаўнасці і дабрабыту Расіі.

А чаму б, насамрэч, і ў нашай Беларусі не ўвесці іспыты па нацыянальнай мове, гісторыі Беларусі? Днямі Дзярждума Расіі прыняла ў першым чытанні законапраект, які абавязвае мігрантаў пацвярджаць базавыя веды рускай мовы. І толькі пасля праверкі мінімальных ведаў яны могуць працаваць у сферы ЖКГ, бытавога абслугоўвання і ў гандлі. Як было ў некаторых краінах. Пачынае вышэйшае начальства з міністэрстваў, аблвыканкамаў – ніжэйшае змушана будзе падтрымліваць "свой мундзір". Калі не ведае мовы - пачне вывучаць... Першы беларускамоўны міністр ўжо з’явіўся – кіраўнік міністэрства культуры. Загаварыў на беларускай мове і кіраўнік камітэта па справах рэлігій і нацыянальнасцяў.

Губернатар сталічнай вобласці Б.В.Батура адкрываў сёлетні фестываль беларускай песні і паэзіі "Маладзечна-2011" на роднай мове. Добры знак! А каб яшчэ і іншыя? Гэта ж з якой мёртвай кропкі скрануліся б... Тады і дзяцей не цяжка было б пераконваць, што родная мова – гэта сапраўды родная, што яе нельга не ведаць, нельга не любіць. Дзіўлюся, калі "Радзіму" пераіменавалі ў "Родину.

Гэта было б сугучна часу і тым накірункам, які вызначае Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі. Як адзначаў яго дырэктар Аляксандр Лукашанец: "Кожны работнік дзяржаўнай і недзяржаўнай установы павінен рэальна валодаць абедзвюма дзяржаўнымі мовамі, бо толькі ў гэтым выпадку будзе забяспечана права мне і вам як грамадзянам карыстацца любой дзяржаўнай мовай...". Патрэбна дапрацоўка "Закона аб мовах у Рэспубліцы Беларусь". А калі будзе строга выконвацца дзяржаўнае заканадаўства на ўсіх узроўнях, тады і прэстыж павысіцца, і запатрабаванасць і рэальнае выкарыстанне беларускай мовы ў большасці сфер ужытку.

Давайце будзем імкнуцца да вызначанай мэты дзеля нашай будучыні. Каб толькі не спазніцца. Бо веданне беларускай мовы спрыяе хутчэйшаму пашырэнню камунікатыўнай прасторы ў сэнсе разумення і валодання польскай, украінскай, балгарскай і іншых моваў.

У газеце "Звязда" за 3 жніўня 2007 года аўтар гэтых радкоў пісаў, што "мова – сцяг народа, таму абавязаныя яго надзейна трымаць, каб не страціць свае карані, каб слова беларускае жыло, каб яно праз вякі праляцела. Упэўнены, што на Беларусі не перасохнуць крыніцы народнай мудрасці, таленту, любові да роднай мовы, культуры, традыцый.

Дык што ж нам замінае? Прапаную на старонках "МГ" увесці стыльную рубрыку роднага слоўца "Гаворым па-беларуску". Трэба ж неяк рухаць працэсы грамадства, а носьбітам, перш за ўсё з’яўляюцца газета, радыё, тэлебачанне. Раней такімі носьбітамі была вёска, старыя людзі. Цяпер нямала маладых людзей, якія імкнуцца карыстацца моваю. Ім патрэбна дапамога. І гэта пазітыўна. Буду вельмі ўзрадаваны, паважаныя чытачы, калі хоць адзін з вас адгукнецца на гэтую публікацыю. У час глабалізацыі трэба захаваць нацыянальную адметнасць. Мы проста абавязаны адстаяць сваю беларускую мову. Важна, каб да напісанага вы не засталіся абыякавымі.

Наша мова нясе ментальнасць нашай культуры. Яна – аснова нацыі і вялікае багацце, якое трэба берагчы, каб было што перадаць нашым нашчадкам. Мова наша мілагучная і спеўная. Нездарма і тэкст малітвы "Ойча наш" сярод шматлікіх моў сёлета ўсталявана ў касцёле Іерусаліма табліца на беларускай мове. Безумоўна, гэта значная падзея ў агульнанацыянальным сэнсе і своеасаблівае прызнанне культуры нашага народа з душой прыгожай і глыбокай.

Няхай гэтае імкненне будзе ў нас пастаянным і шчырым! Толькі тады з’явіцца надзея на той досвед, што няхай і нялёгкім будзе той шлях да нашай адметнасці, але ж мы "дойдзем да Беларусі". Хто, калі не мы? Нашы праблемы – у нас саміх. Адукацыя павінна быць унутранай, і прывіваць павагу да роднай старонкі, і да роднай культуры, не замінаючы сусветную. А таму дадам: размаўляйце, чытайце на роднай мове!

Трэба аб’ядноўваць намаганні ўсім нам, і тады, праз высокую нацыянальную свядомасць, а не спробамі штучна ўманціраваць у "незалежную плату", будзе поспех. Кожны беларус, незалежна ад узросту і пасады, павенен усвядоміць галоўнае ў гэтай сітуацыі: як без вады няма жыцця, так і без мовы няма нацыі. Як знікне слова "беларусы", як будзем звацца?А мы ж хочам заставацца свабодалюбівым і вольным народам, не нацыянальнай меншасцю?! Значыць мова павінна жыць! Ці не так?

Хацелася б атрымаць рэагаванне ад студэнтаў, моладзі - тых, хто ў хуткім часе будзе вызначаць лёс краіны, і настаўнікаў-філолагаў, каму роднае слова павінна ўспрымацца як ласка маці, каму свой "родны кут мілы" свеціць яскравай зоркай, і бібліятэкараў, больш сталых і творчых людзей - усіх, хто любіць і шануе родную мову сваёй Бацькаўшчыны, альбо.

Е-mail: zhuravlev@tut.by

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ,пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Восеньскім днём

2011-11-28T16:47:00.001+03:00

Восеньскім днём

Лірычны эцюд

У восеньскім лесе было ціха. Нішто не падавала ні гуку, ні шолаху. Хіба толькі калі-нікалі існая сарока нечакана застракоча альбо сініца ценькне. Такой парою надвор’е зменлівае. Акрамя надакучлівых дажджоў выпадаў і снег, і маразы бывалі неаднойчы. Бываюць гады, як сёлетні, калі ў кастрычніку і лістападзе нярэдка радуецца чалавек яркімі сонечнымі дзянькамі. Калі над застыўшым, адлюстроўваючым сіняе неба возерам, павольна і амаль вертыкальна ляціць ледзь прыкметная нітка павуціны, а пад ёй семяніць ножкамі па вадзе маленечкі павучок. На імгненне паднімаецца ў паветра, зноўку апускаецца, але ўрэшце яго лятальны "апарат" канчаткова ўзмывае ўверх разам з пасажырам. Мабыць, вынаходнікі парапланаў, іншых падобных ўстройстваў бралі прыклад з гэтага летуна.

У канцы кастрычніка, пачатку лістапада яшчэ надараюцца пагодлівыя дні, калі слабы ветрык то замірае, то ўзмацняецца і, здаецца, усё навокал ажывае, усё тое, летняе, ды ўжо не такое: запозненае світанне, і задумлівае. І ранішняе паветра ўжо халаднаватае, туманнае, і далягляды празрыстыя і чыстыя калі толькі ў ясны дзень. А навокал – золата лістоты, быццам сама прырода развітваецца з летам і разфарбоўваецца ў самыя яркія колеры. Азірніцеся навокал: стаіць тая пара, якая шчодра дорыць нам мо самую адметную прыгажосць, незвычайнае хараство – жывое золата лістоты. А блісне сонечны праменьчык і, здаецца, быццам восень запаліла жоўтых агнёў ліхтары. Колькі хвалюючых, трапяткіх пачуццяў запаўняе нашы душы! Так і хочацца размаўляць вершамі: "Ступіла ў лес паважна восень/ Цераз падлесак негусты:/ Ва ўсе куткі, як пісьманосец,/ Разносіць цёплыя лісты.../"

Крочу мясцінамі дзяцінства да рэчкі, якая зарасла і мала што напамінае той час, калі мы, падшыванцы, цягалі блісчастых-пераліваючых лускою на сонцы грумёлінак і плотак, з даланю калі акунёў-матросікаў і невялічкіх печкуроў. Крыху воддаль, па абодва бакі ракі, доўгі, на два стадыёны, сподак, Косыя балоты. Назву балота атрамала ад віхлястай рэчкі Малы Перакоп, якая пятляе, бруіць сярод лясоў і пералескаў, злучаючы два вялікія возеры – Свір і Вішнеўскае. Край балотаў ўрэзваецца ў лес. Некалі тут з бацькам цягаў ношвамі як не па цэлай капе сена. Свінарка ды бабоўнік, калі высыхала, крышылася як порах. І добра патрэбна было складваць, утоптваць, каб не ссунулася. Дастаткова аднаго лёгкага дотыку галінкі дрэва і сена аказвалася ў вадзе. Не раз тое здаралася, як пры вынасе на бераг, дзе чакаў прывязаны конь з калёсамі. І мне закарцела паглядзець – а што там зараз робіцца?

Першы ахоўны пояс балота – ажыннік. Доўгія, гнуткія сцяблы перапляталіся паміж сабою, паблыталіся з крапівою. На сцяблінках – драбнюткія іголкі-кручочкі. Дакранешся – ажыннік чапляецца за вопратку, драпаецца. Уздымаю ўверх рукі, быццам здаюся ў палон таму ахоўнаму поясу, якому да таго ж памагае абараняцца і крапіва. Колькі тут раней бывала ягад – і чорных, і вішнёвых, і ружовых. Спелыя ажыны зрываюцца разам з белым асяродачкам. Смак ў ажыны адмысловы – салодкі, з дамешкам асаблівай гаркавінкі.

Яшчэ колькі крокаў і –новы пояс з вербалозу, бярэзніку і алешніку. Мінуў і яго, як раптам не шухнуўся ў лунку балота. Вада цёмная, на дне - чорнае даўняе лісце. Не праваліўся, выратавалі доўгія рыбацкія гумовікі. Паволі ступаю на купіны асакі з жоўта-карычневым падшэрсткам бабоўніку, сустракаюцца бліжэй да лесу купіны з дурнап’янам і чарнічнікам, на галінках каторых прысохлыя ягады чарніцы ды п’яніцы. Там-сям на купінах - чэзлыя бярозкі ды хвойкі, на якія прысядзе цікаўная сарока ці рэдкая сойка. Сустракаюцца прагалы, калі купін усё меней, а тыя, што ў полі майго зроку – з бела-жаўтавата-зялёным пухкім мохам. Ідзеш па ім нячутна, як па сінціпонавых, нібыта спружынячых падушках. Аглянешся і ўбачыш, як твой след імгненна знікае і купіна набывае свой першапачатковы выгляд.

І раптам бачу круглую, падобную няйначай на вясельны торт, купіну. Уся такая расквечаная белым і салатавым колерамі мохам, а наверсе вугельчыкамі гараць вішнёвыя ды ружовыя журавіны. Ягады буйныя і спелыя. Возьмеш у рот – храбусткія, крамяныя, поўныя асвяжаючага кіславата-салодкага соку – хутка асвяжаюць. Але калі з’есці жменю, аскомы не мінуць. Многа журавін прыхавалася ў моху, уся купіна заснавана ніткамі-сцябламі. Журавіны на гэтых нітках як прывязаныя, а лісцейка дробнае і рэдкае. Калі не надта мокра ў балоце і багата ягад, то і сабіраць журавіны – адно задавальненне. На некаторых балотах у засуху можна нават грыбоў назбіраць – сыраежак, махавікоў, а калі на ўскрайку і падасінавік трапіць.

Лёгкі ветрык дзьмуў у мой бок, і можа таму не пачула мяне ласіха. А мо таму, што голасна цінькалі цініцы. Я ўбачыў ласіху зусім зблізку, вытыркнуўшыся з-за вялікага кашлатага ядлоўцавага куста. Відаць было, як з яе шырокіх ноздраў вырываліся струменьчыкі пары, а з тоўстых мяккіх губ звісаюць пасмы моху разам з журавінамі. Ласіха скубла мох, потым падымала гарбаносую пысу, прыслухоўвалася і жавала. Адной надакучлівай сініцы штосьці не падабалася і яна не адляталася да ласіхі. Можа проста хацела прывітацца ці выказаць сваё замілаванне такім суседствам.

Раптам ласіха павярнула галаву ў мой бок, наставіла вушы, раздзьмула ноздры, а пасля як падскочыць і – кінулася наўцёкі. Бегучы, азірнулася раз, другі.

Я падышоў да месца, дзе яна стаяла. Між купін было навытрэсвана столькі журавін, хоць жменяю збірай. Сціпла ўсміхнуўся, падняўшы колькі ягадзінак-пацерак і, разглядаючы іх, пачуў тужлівыя і развітальныя галасы адлятаючых у вырай журавоў. На душы з’явілася нібыта ціхая, затоеная пад жоўта-чырвоны лістапад журбота адшумеўшага лета і прадчуванне таго часу, калі астыне і згасне апошні цёплы праменьчык. Восньскі дзень хінуўся за небакрай.

Ваш Аркадзь Жураўлёў.
http://zhuravlev@tut.by

Найлепшы стымул для творцы

2011-09-08T19:06:00.001+03:00

Найлепшы стымул для творцы

Патэлефанавала настаўніца з маёй Вішнеўскай школы, што на Смаргоншчыне. Іна Іпалітаўна Тумаш дзякавала за мой адказ на яе ліст. Зноў нагадала, што многае пра мяне даведалася ад вяскоўцаў (ездзіла ў маю вёску Гарані). Багата друкаваных твораў у СМІ (акрамя выдадзеных кніг) сабралі з дзецьмі школы, што ёй і вучням "вельмі блізкая тэматыка маіх твораў. Апавяданні і гумарэскі чытаюцца лёгка і кранаюць за душу. Быццам тое ж адбывалася са мною, чытачкай. Абмяркоўваем з дзецьмі. Па вашай творчасці буду пісаць навуковую працу..."

Як пасля такой настаўніцках рэцэнзіі дрэнна пісаць!

Гэта найвышэйшы стымул і ганарар.

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

З унукам на прыродзе і рыбалцы

2011-09-03T12:12:00.001+03:00

З унукам на прыродзе і рыбалцы

Трохі, здаецца, ачуняў і амаль штотыдзень наведваюся на жончыну Мядзельшчыну. Там зараз наш унучак Ільюшык адпачывае ад гарадскога тлуму і муроў. Як не паедзеш, калі на тыдні па колькі разоў чатырохгадовы жэўжык патэлефануе па мабільніку і нагадае, каб прывёз шакаладку і ёгуртаў паболей (і назаве якіх!). Ніякія ягады не есць. Ну як дзед адмовіць! Няхай ужо на лекі менш пусціш, а для дзіцяці апошняе аддассі, бо такому асабліва не патлумачыш, не схлусіш. А калі так - праз пэўны час атрымаеш тое ж. Не, толькі не гэта.

А як ён чакае, калі затэлефаную, што выехаў і ўжо ў дарозе! І планы ў яго заўсёда гатовыя: ідзём на рэчку рыбачыць. Вуды нашы ўжо чакаюць сваіх гаспадароў, чарячкоў накапаем і - наперад. Да рэчкі Вузлянкі не больш ста метраў. Напачатку сваёй вудай Ілья махаў быццам пугай, цяпер крыху больш вытрымлівае яго погляд на паплавок. Але як апошні раз дзве маленькія плотачкі ўсё ж зачапіліся на яго кручок. Цягнулі праўда разам. А ён радаваўся! А ён смяяўся! Ці ж не лепшая і дзеду радасць ад таго, што твайму дзіцяці ўцеха!

Навокал нас раздолле. Лаві сабе рыбу, купайся, загарай.

Як не берагчы нашу беларускую прыроду! Гэта мы ўжо прывыклі да кожнага азярка, рэчкі ці лугу, дзе раздолле для душы, а ў некаторых краінах так вольна не паходзіш, і не адпачнеш. Так што наша Беларусь у гэтым сэнсе вельмі багатая краіна. Зараз увесь тыдзень буду ўспамінаць вясёлыя выхадныя з унукам-рыбаком.

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

Маладзечна. Манмартр. Лядовы палац і Пасажырка. Чыноўнікі вітаюць гасцей і ўдзельнікаў фестывалю "Маладзечна-2011" на ... роднай мове.

2011-08-29T12:09:00.003+03:00

Маладзечна. Манмартр. Лядовы палац і Пасажырка. Чыноўнікі вітаюць гасцей і ўдзельнікаў фестывалю "Маладзечна-2011" на ... роднай мове.

Маладзечна прыгажэе на вачах. Як ад'язджаў на лячэнне ў Бараўляны горад быў літаральна ўвесь разрыты, перакапаны. Гарадскі аўтатранспарт штораз мяняў маршруты. А сёння столькі дамоў і тэрыторый, населеных пунктаў добраўпарадкавана! І гэта ў час, калі фінансавы крызіс у свеце! Лічу, калі дзяржава здатная прыводзіць у парадак не толькі сталіцу і абласныя цэнтры, а і малыя гарады і населеныя пункты - значыць краіна стабільна развіваецца, рухаецца наперад. І як разумна прыдумана праводзіць рэспубліканкага маштабу святы кшталту Дзён беларускага пісьменнства, Дажынак, Нацыянальнага фестывалю беларускай паэзіі і песні. Апошні даўно выйшаў за рамкі традыцыйнага, што ладзіцца праз два (пакуль!) гады ў Маладзечне. Фактычна - гэта фестываль мастацтваў, а горад, у якім жыву амаль 40 год, стаў культурнай сталіцай Міншчыны.

Каб не было такіх святаў, не было б у народа і прыгожых вуліц, свежых дамоў з кветкамі на балконах, а не вывешанага адзення. Маладзечна расквітнеў. Асабліва яго цэнтр. Стаў святлейшым. І гэта дорыць нам цудоўны настрой. Увачавідкі ажывіліся вуліцы, а парк Перамогі літаральна памаладзеў. Адразу, калі даўно бачыў яго, не верыцца, што трапіў у свой горад: тут зараз утульна і прыгожа. З'явіўся свой гідрапарк. Два возеры, па люстэрку якіх плаваюць гараджане на катамаранах. Увысь б'юць фантаны вады. Высаджаны вечназялёныя туі. Сёлетні фэст паэзіі і песні ўпершыню праходзіць на новай цудоўнай пляцоўцы - Летнім амфітэатры. Кажуць, што ён адзін з лепшых у рэспубліцы.

Прайсціся так проста і не зняць на камеру недаравальна як для мяне. Хадзіў па горадзе і фатаграфаваў.

Ля скульптурнай кампазіцыі на тэму купальскага свята - фігуры дзяўчыны і юнака вядомага скульптара Ул.Жбанава фотаграфуюцца не толькі маладыя, а і старэйшыя людзі. Аўтар кампазіцыі "прыапрануў" скандальную скульптуру "Папараць-кветка": валасы дзяўчыны прыкрылі раней аголеныя грудзі, а лісты папараці - цела юнака ніжэй за пояс. Хаця, як кажуць "Хто любіць гарбуз, а хто агуркі" (па руску прыказка гучыць так - "На вкус и цвет товарищей нет"). Скульптура, як і фантаны вакол яе, упрыгожваюць гарадскую плошчу, стала яшчэ адным сімвалам спрадвечнага імкнення чалавека да шчасця.

А культурна-забаўляльны комплекс ці Лядовы палац таксама прыемна здзіўляе і ўражвае не толькі гараджан. За такі кароткі тэрмін і маладзечанцы атрымалі такое грандыёзнае збудаванне. І гэта цудоўна!

Глядзіце якая сёння цэнтральная гарадская вуліца імя Прытыцкага! Няначай "Манмартр" ці "Арбат" - так ужо сёння называюць яе. За дваццаць дзён да свята "Дажынак" яна шчэ папрыгажэе і ўся будзе пешаходнай ажно да чыгуначнага вакзала. Цудоўна будзе не толькі прайсціся, прагуляцца ў любую пару года, а і ўтульна пасядзець на новых лаўках пад мяккім святлом новых ліхтароў.

Я ж заканчваю сваю вандроўку па Маладзечна на чыгуначным вакзале. Вакзал - пачатак усіх пачаткаў у чалавечых адносінах, сімвал чакання, роднасных узаемасувязей, вернасці і нават здзяйснення жаданняў. Тут сустракаюцца сябры, каханыя, родныя, блізкія і зусім не знаёмыя адзін аднаму людзі.Вось і наш чыгуначны вакзал служыць месцам развітанняў і сустрэч. І я прыйшоў на сустрэчу. Трымаюся за руку прывабнай бронзавай "Пасажыркі", што прыехала ці вярнулася ў свой горад. Яна такая ўпэненая, не звяртае на мяне ўвагі, хаця і катка яе лашчыў...

Вы праносіцеся міма
На машынах розных марак,
Я ж іду дарогай мілай
З музай вернаю на пару...

Увечары 27 жніўня мяне парадавала яшчэ і прывітанне гасцей і ўдзельнікаў фестывалю, чыноўнікамі, не паверыце, на ... беларускай мове. Міністр культуры даўно (памятаю па ўсіх раней займаемых пасадах) вольна размаўляе на матчынай мове, а вось з губернатараў, першадкрывальнік на Б.В.Батура. Відаць устаноўку навукоўцаў "Кожны работнік дзяржаўнай і недзяржаўнай установы павінен рэальна валодаць абедзьвюма дзяржаўнымі мовамі" зразумелі правільна. І гэта радавала нарэшце. Хаця казаў пра гэтую праблему і я шэсць год таму ў кнізе "Я жадаю вам дабра..." (гл."Кіраўнік без ... мовы")

Усяго вам найлепшага! Шануйце, гараджане, усё, што нам дасталося! А ўсе чытачы мае - прыязджаеце ў Маладзечна і любуйцеся яшчэ адным утульным беларускім гарадком!

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

Путешествуй по Нарочанскому краю

2011-08-12T08:00:00.000+03:00

Путешествуй по Нарочанскому краю

Начну с шутки. Девушки всю жизнь ждут принца на белом коне, а приезжает король голый, пьяный и ... на автобусе.

Такие короли часто встречаются по жизни. Хотя бывают сродни им, но приезжают на авто, и не стареньких, пускай и иномарках, а на крутых и дорогущих. Так вот. Не бывает таких выходных, чтобы кто-то из проезжающих водителей, в т.ч. и в разогретом состоянии и на любой марке железном коне не спрашивал как проехать на белорусское море - Нарочь (и не только!), но и на другие озера и тихие, пока не совсем загаженные, речушки Мядельщины. Конечно же, всем им независимо от физического и психического состояния рассказывал и, думаю, все доезжали. Считаю, будет гораздо проще посмотреть карту-схему Мядельщины и определить для себя нужное направление и объект отдыха.

Специально для путешествующих заснял карту-схему (туристические организации по-прежнему дремлют) и предлагаю для пользования всем желающим.

Заходите в мой "дом" и - вперед - дерзайте, земляки! Путешествуйте, ищите свою половинку, друзья, но не засоряйте природу!

Ваш Аркадий Журавлёв.

E-mail:zhuravlev@tut.by

МАСТАЦКІ БРУД, альбо МАЙСТЭРСТВА З ВУЛІЦЫ

2011-07-25T22:16:00.000+03:00

МАСТАЦКІ БРУД, альбо МАЙСТЭРСТВА З ВУЛІЦЫ

З кожным днём шырыцца фронт работ па добраўпарадкаванні нашага горада да рэспубліканскага свята хлебаробаў "Дажынкі". І тэмпы ў гэтым кірунку будуць толькі нарастаць. Упэўнены, што ўсё запланаванае будзе выканана ў вызначаныя тэрміны. І застанецца для нас, гараджан. І мы павінны ўсё тое захаваць як мага надалей, для наступных пакаленняў. Пакуль ў мяне супярэчлівыя думкі адносна гэтага.

Праходжуся часта па вуліцах горада і бачу як чарговы "усплёск" графіцістаў з'яўляецца на сценах і фасадах нашых дамоў, прычым толькі што пафарбаваных. Каб тыя надпісы-малюнкі мелі прыстойны сэнс ці прывабны выгляд – гэта адно, але калі там звычайны бруд, непрыстойнасць, якія зневажаюць кожнага нармальнага чалавека, нацыю, альбо дзеючую ўладу – гэта ўжо, прабачце, не толькі бруд, але перш за ўсё адказнасць па дзеючаму грамадзянскаму кодэксу.

Зразумець самабытных "мастакоў", ці, як іх яшчэ клічуць, "бамбераў" можна было б тады, каб на тых малюнках была прыстойнасць, па-першае, і калі б чарговым іх "палатном" станавіліся сцены, кшталту гаражнага кааператыву №16, што уздоўж вуліцы Міру, дзе гадоў колькі таму з’явіліся яркія малюнкі вялікіх вогнедыдыхаючых драконаў, няхай для многіх незразумелыя, нагадваючыя тайнапісь літар "аўтарскія задумы". Галоўнае, каб не было брыдкаслоўя. Няхай сабе б практыкаваліся з афіцыйнага дазволу, прычым ў цяжкадаступных месцах на якіх-небудзь шэрых сценах, але ж ні ў якім разе не ўслед на толькі што пафарбаваных.

У нас пакуль не чуваць, каб хаця б аднаго графічыка камунальныя ці праваахоўныя службы спаймалі і ён прыцягнуты да адказнасці? І колькі абыдзецца гораду рамонт тых мастацкіх вольнасцяў "асабліва адораных" падлеткаў на нашых дамах? Чаму службы правапарадку недапрацоўваюць? Ды й камунальшчыкі ці звярталіся з афіцыйнай заявай да іх, калі прыбіральшчыкі, выходзячы на ўборку замацаваных тэрыторый першымі выяўляюць свежыя факты размаляваных фасадаў дамоў, сцен, аўтобусных прыпынкаў і агароджаў. Калі так, то чаму такія факты не агучваюца для грамадскасці? Вось у такія персанальныя выставы ператвараюцца нашы жылыя дамы і збудаванні (на здымках).

Тут афарбоўкай аднаго фрагмента не абыдзешся. Хімічныя саставы фарбаў з балончыкаў і маркераў хутка пранікаюць у бетон, ўпітваюцца, і змыць "калякі-малякі" немагчыма нават спецсродкамі. Выйсце адно: ўсю сцяну перафарбоўваць. За чый кошт? Безумоўна, за бюджэтныя грошы, за нашы з вамі, чытачы. А каб за нанесеную гораду шкоду трымалі адказнасць праваахоўнікі, а затым штраф і бацькі таго "мастака" заплацілі ў памеры пяцідзесяці, альбо ста базавых велічынь – іншая справа. І гэта было б справядліва. Без спагады і змякчаючых віну акалічнасцяў. Тады б можа і парадак быў. Ведаеце, якое было пакаранне за такую шкоду ў мінулыя часы? Так, можна было і рук пазбавіцца. Гэта ж вандалізм сапраўдны!

Дакуль мы будзем любавацца падобным "мастацтвам"? Мне не- абыякава, як выглядаюць мой горад, мая вуліца, мой дом. Тут я атрымаў рабочую пуцёўку ў жыццё, тут прайшла маладосць, нарадзіліся, выраслі і пайшлі ў вялікае жыццё мае дзеці. Хачу, каб мой горад быў прыгожым, лашчыў вока не толькі нас, яго гараджан, але і гасцей, і турыстаў. Па вуліцах якога можна было б прайсціся з гонарам.

Няўжо "вулічныя мастакі" толькі ў нас? Для большай перакананасці "схадзіў" у сеціва і вычытаў, што графіці, стрыт-арт, насценны жывапіс - усё гэта з’явілася на вуліцах Францыі яшчэ напачатку 70-х. У Польшчы, Чэхіі яны таксама расквечваюць гарады. А вось у Берліне ёсць спецыяльны графіці-салон, куды звяртаюцца і патэцыяльныя заказчыкі, і мастакі з узорамі сваёй творчасці. Упрыгожваюць графіцісты і суровы скандынаўскі пейзаж Фінляндыі і Швецыі.

Бачыў на уласныя вочы як у Гомелі такой творчасці ўжо знайшлі прымяненне рэкламшчыкі. Ідзеш, альбо едзеш уздоўж якой-небудзь бетоннай агароджы і замест рознакаляровай мазні бачыш кідкія надпісы-аб’явы, дзе сантэхніку можна танней набыць, дзе мэблю, альбо цырульня новая адкрылася.

У Слуцку, тры гады таму, падчас падвядзення вынікаў 1-га творчага конкурсу літаратараў сталічнай вобласці, таксама бачыў ярка размаляваныя сцены танцпляцоўкі ў гарадскім парку. Мясцовыя ідыёлагі расказвалі, што гэта творчасць аднаго маладога графіціста. Ён не адразу знайшоў падтрымку. Праціўнікаў новай культуры было значна больш. Але хлопец даказаў не толькі гарадскім уладам, але і атрымаў падтрымку жыхароў. Ён пераламаў стэрэатыпную думку пра тое, што графіці – гэта не абавязкова хуліганскія надпісы, а папулярная субкультура. Ён прыносіць кіраўнікам гарпарку, школ свае эскізы малюнкаў, узгадняе і малюе для сваёй душы і вока жыхароў. У адной з гарадскіх школ дазволілі у стылі графіці расфарбаваць спартыўную залу і сцены аднаго з паверхаў. Пасля з’яўлення сучасных нефармальных малюнкаў моладзь стрымліваецца пісаць брыдкія словы, як было раней.

Можа, і нам пры навучальных установах, ствараць гурткі, аб’яднанні кшталту "Мастацтва графіці", дзе моладзь магла б з карысцю праводзіла б час, давала мвыйсце сваім эмоцыям, шліфавала экстрэмальнае майстэрства? Мажліва з іх атрымаліся б сацыяльна значныя графіці, прапагандуючыя, напрыклад, здаровы лад жыцця. І былі б куды карысней банальных рэкламныў шчытоў. Глядзі і заказчыкі з’явіліся б як з ліку медыцынскіх устаноў, камунальшчыкаў, так і ДАІ, інш.

Асаблівыя хваляванні мае ў сувязі з правядзеннем галоўнага свята працаўнікой сельскай гаспадаркі". Колькі людской працы і грашовых сродкаў будзе патрачана на добраўпарадкаванне горада! Дзеля нас, шаноўныя маладзечанцы! І, крый Божа, калі праз колькі дзён пасля апошняга штрыха будаўніка з’явіцца новы "твор мастацтва" на сценах. Гэта цяжка будзе зразумець, а тым больш патлумачыць.

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ, член Саюза пісьменнікаў Беларусі..

P.S. Пасля гэтай публікацыі ў "Маладзечанскай газеце" у скарочаным варыянце, многія мае знаёмыя, з кім дзяліўся думкамі пра гэту праблему, былі здзіўлены, што многія мае думкі былі "апушчаны", таму вымушаны апублікаваць матэрыял цалкам з прапановамі як для міліцыі, так і да камунальшчыкаў, бо тыя прапановы чамусьці аказаліся ў іншых аўтараў. Дзякуй спадару А. Баганскаму за разуменне і падтрымку ўзнятай мною злабадзённай тэмы.

http:zhuravlev@tut.by

Ветераны не только лечатся.

2011-07-15T09:09:00.001+03:00

Ветераны не только лечатся.

Когда впервые случайно заглянул на площадку республиканского госпиталя ветеранов войны в Боровлянах, приятно удивился. Это поначалу думал также как и все: пожилые люди только на западе умеют хорошо отдыхать, но зрелище развеяло моё представление. Это надо видеть с каким упоением они ждали очередного танца, чтобы пригласить понравившегося(-юся) партнёра(-шу). Серьёзно всё это у них. Может кто-то подойти и сказать: "ты её не бери танцевать, я уже договорился". Я это слышал своими ушами. Улыбался. Делал снимки и радовался за стариков: молодцы! Съехались, нашли себе друзей и отдыхают. Может кто последний раз в этой жизни... А музыкант всё играл...

Пакланіўся класікам беларускай літаратуры ЯНКУ КУПАЛУ І ЯКУБУ КОЛАСУ

2011-06-24T07:50:00.001+03:00

Пакланіўся класікам беларускай літаратуры ЯНКУ КУПАЛУ І ЯКУБУ КОЛАСУ

Даўно збіраўся наведаць магілы класікаў роднай літаратуры, народных пісьменнікаў Беларусі Якуба Коласа і Янкі Купалы. І вось такая магчымасць надарылася. Купіў два аднолькавыя букецікі кветак і - на Вайсковыя могілкі, што ў Мінску, акурат так выпала, што ў юбілейны дзень літаратурнай дзейнасці народнага поэта Беларусі Я.Купалы, 28 траўня.

Тады, у год 30-гадовай творчасці паэта была прынята Пастанова СНК БССР, якой "за плённую творчую дзейнасць, "асабліва каштоўную яго апошніх гадоў, у прыватнасці паэмы "Над ракою Арэсай", быў узнагароджаны легкавым аўтамабілем.

У самым ражку - два велічныя помнікі. Янка Купала, седзячы ва ўвесь рост (скульптары А.Анікейчык і А.Заспіцкі), басанож, як звычайны беларускі селянін, глядзіць удалеч, разважаючы пра будучыню свайго народаі.

Чамусьці Якубу Коласу, таксама заснавальніку новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы, толькі барэльеф з трох каменных частак (скульптары У.Ананька і М. Якавенка).

Усклаў букецікі, пакланіўся таленту аўчынным класікам літаратуры, успомніўшы іх асобныя творы -"Мая доля", "Мужык", "ЖАЛЕЙКА", "Паўлінка", "Прымакі", "Тарасова доля", "Раскіданае гняздо" ... Як і Коласавы творы- "Песні жальбы", "Казкі жыцця", "Дрыгва", "Рыбакова хата", "На ростанях" і неўміручая "Новая зямля"... З гэтай паэмаю асабіста я ніколі не растаюся дзе б ні быў: "Мой родны кут, як ты мне мілы!...!

Якія волаты! Які магутны талент нашых айчынных класікаў! Якае спеўная і сакавітая мова! Вось дзе ўзор для кожнага з нас, творцаў!

Вечная памяць і вечная слава!

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

P.S. Штосьці не чуваць паэтычнага голасу маёй зямлячкі Антоніі Ільінскай, што зараз жыве ў ЗША?

E-mail:zhuravlev@tut.by
http://zhuravlev.at.tut.by

Бараўляны: сустрэча з вучнямі школы і гімназіі

2011-06-19T18:39:00.001+03:00

Бараўляны: сустрэча з вучнямі школы і гімназіі

Нават не думаў, што тут, у Бараўлянах, ведаюць пра мяне і маю творчасць. Таму, як крыху ачуняў, наведаўся ў сельскую бібліятэку пасёлка Лясны. Запрасілі выступіць перад школьнікамі, але навучальны год падыходзіў да свайго заканчэння і ў дзятвы пачыналася вясёлая пара - ка-ні-ку-лы. А як запоўніць іх вольны час тут добра ведаюць. Загадчыца бібліятэкі Марына Іванаўна Даміно і загадчыца Дома культуры Людміла Іванаўна Лаўрэнава праводзяць для дзетак жыхароў пасёлка розныя цікавыя мерапрыемствы - казачныя забавы і падарожжы ў казку, конкурсы малюнкаў і дзіцячых калектываў, інтэлектуальныя марафоны і сустрэчы з цікавымі людзьмі, паходы ў "жывую прыроду" ды інш.

На адну з такіх сустэч запрасілі мяне. Яна так і зацверджана ў планах абедзвюх устаноў - "Сустрэча з пісьменнікам". Поўная зала дзетак узросту ад 1-га да 5-га класаў. Усе такія вясёлыя і няўрымслівыя, цікаўныя і непаседлівыя.

Я люблю дзяцей (маю цікаўнага ўнучка гарэзу Іллюшыка), і пішу для іх, таму, што кіруюся пяццю запаведзямі:
па-першае, таму, што дзеці - усмешкі Божыя;
па-другое, не забыўся, што і сам калісьці быў дзіцёнкам і ніколі, пакуль не паступіў ва ўніверсітэт, не бачыў на ўласныя вочы жывога пісьменніка, здавалася, што яны, пісьменнікі, небажыхары;
не заўсёды бываю сур'ёзным;
не ацэньваю дзіця, а толькі яго ўчынкі. Дзеці - плады выхавання;
нарэшце, пятае:
не бываю абыякавым да іх. Знаходжу агульную мову з дзеткамі і сам вучыся ў іх.

Былі пытанні, на якія адказваў шчыра і яны гэта адчувалі, таму і смех, і апладысменты часта гучалі. Самаму ўважлівам хлопчыку, які перамог у віктарыне па маіх творах, тут жа, на сцэне, падараваў са сваім аўтографам кнігу "Апалонік для дырэктара".

І абавязкова - здымак на памяць.

Да новых сустрэч!
Ваш Аркадзь Жураўлёў.

E-mail:zhuravlev@tut.by
http://zhuravlev.at.tut.by

У МІНСКІМ БАТАНІЧНЫМ САДЗЕ КВЕЦЕНЬ

2011-06-17T10:07:00.001+03:00

У МІНСКІМ БАТАНІЧНЫМ САДЗЕ КВЕЦЕНЬ

Пабачыць экзатычную флору не толькі з розных куткоў былога СССР, але і з усяго свету ад Амерыкі да Афрыкі, Аўстраліі, Еўропы ды Азіі карцела не толькі мне, але і майму пяцігадоваму ўнуку Іллюшыку. Яшчэ падчас вучобы на журфаку БДУ наведваў Батанічны сад Акадэміі навук Беларусі і ведаў, што з таго часу многае змянілася да лепшага, значна пашырылася каштоўная калекцыя жывых раслін, дыхае прахалодаю азярко з рыбаю, качкамі ды лебедзямі. Ды й розных міфалагічных скульптурных кампазіцый з’явілася.

І народ ідзе сем’ямі адпачыць. Чарга не меншая як у Маўзалей. Цікава і з карысцю правялі час.

Аркадзь Жураўлёў, член Саюза пісьменнікаў Беларусі

E-mail://zhuravlev@tut.by
http://zhuravlev.at.tut.by

Цветут каштаны и сирень – поэт Цыбульский в фаворе

2011-05-23T21:23:00.001+03:00

Цветут каштаны и сирень – поэт Цыбульский в фаворе

Хороший день выдался, когда на втором месяце моего пребывания на больничной постели в Боровлянском Лесном приехал собрат по перу – поэт и земляк Константин Цыбульский, первый из творческих людей. Это говорит о том, что не перевелись еще на этом свете люди слова и дела. Как и на презентацию моих книг в 2006 году наобещали многие, но, опять же, приехал только Цыбульский. Да и флаг ими в руки. ...сательская среда никогда не отличалась доброжелательностью и, правду говорят, что завистников не имеет только бездарь. Я всегда нахожу светлых и умных людей, которые всегда порадуются за мой творческий успех. У хорошего читателя не бывает "слабых" авторов.

Хороши стихи Кастуся, что вошли в сборник "Силуэт в окне", "Молитва и песня" и последний – "Мгновения над бездной".

От души поговорили о литературе, роднай мове, неодинаковых возможностях издавать свои книги за бюджетные средства и о многом другом, жизненном и наболевшем. Он подарил мне свой диск "Я застаюся тут". Прослушал в тот же вечер песни на его стихи. Здорово! Лирически, проникновенно и мелодично исполняют известные ансамбли – "Песняры", "Рэй", "Брацина", "Явар" и такие исполнители, чьи имена на слуху у широкой публики: Я.Науменко, В.Дайнеко, И.Задорожный, а также наш молодечненец А.Важник.

Спасибо тебе, Костя, за подарок и теплые слова поддержки! Они мне очень нужны!

До встречи! Ваш Аркадий Журавлев.

http://zhuravlev.at.tut.by
E-mail:zhuravlev@tut.by

БАРАЎЛЯНЫ, "ЗВЯЗДА", РАДАЎНІЦА, МАЛАДЗЕЧНА. ...І ЗЯМЛЯ ПРЫНЯЛА НОВАЕ ЗЕРНЕ

2011-05-10T22:29:00.004+03:00

БАРАЎЛЯНЫ, "ЗВЯЗДА", РАДАЎНІЦА, МАЛАДЗЕЧНА.
...І ЗЯМЛЯ ПРЫНЯЛА НОВАЕ ЗЕРНЕ

Сёння 35-ы дзень як на бальнічным ложку ў Бараўлянах. Усё ж напрарочыў сабе сур’ёзную хваробу гумарыстычным апавяданнем "Рэцэпт здароўя" (папярэдняя назва была "Асцярожна, доктар!", але па прычыне такога зневажальнага для нашай медыцыны ярлыка змушаны быў змяніць загаловак). Вось цяпер і думай, чалавеча, насамрэч матэрызуюцца думкі, і ці ёсць патрэба лішні раз выказваць тое, што магчыма кепскага адбыцца ў тваім жыцці? А калі ты не можаш без гэтага? Калі ты жывеш на гэтым, няхай сабе і супярэчлівым, але ж і цікавым свеце і ўсё тое, што перажывае твой народ – перажываеш і ты? Пераключыўшыся на сентыментальныя творы, наўрад ці засцеражэшся ад хваробы. Але будзем жыць і працаваць...

За гэты час адбылося столькі важных падзей: напісаў "з нуля" апавяданне "Дом на продаж".Некаторыя ранейшыя творы магчыма перарастуць у аповесці. Наколькі дазваляе здароўе, вяду дзённік жыцця. На выставу СМІ, што адбылася напярэдадні нашага журналістцкага свята, з’ездзіць не ўдалося па прычыне "актыўнай" тэрапіі, а вось кіно "Ваенна-палявы раман" на поўнафарматным экране ў пасялковым клубе паглядзеў. І ці паверыце: для нас дваіх з суседам па палаце Уладзімірам, як не для Брэжнева і Касыгіна, сама загадчыца гэтай культурнай установы паказвала кіно! Дзякуй ёй!

Мінула Радаўніца. Вельмі важны для нас, жывучых, дзень. Завіталі ў родныя Гарані і мае сёстры Валя і Люда. Пакланіліся магілам Мамы і Таты, рана пакінуўшага нас Валодзі, Воўкі, як мы ўвесь час звалі яго. Многае думалася, успаміналася ў гэтую ноч. Памяць пра ўсіх сваіх продкаў – назаўсёды ў маім сэрцы.

Галоўная газета Беларусі "Звязда" нарэшце надрукавала (гл.№82 за 5 мая г.г.) маё інтэрв’ю з непаўналетнім вязнем . Дзякуй табе, галоўны рэдактар Уладзімір Наркевіч! Колькі выданняў чытаў, але каб ў выходных дадзеных такой аўтарытэтнай газеты самым малым шрыфтам сціпла падпісвае "Галоўны рэдактар У.Наркевіч". Раённыя ж рэдактары пры штаце ў 3-4 творчыя "асобы" прызначылі сябе найГалоўнымі і падпісваюць горда і смела кеглям памерам як не назва газеты (часопіса) пішуць свае прозвішча, імя, імя па бацьку. А пра сціпласць ужо і забыліся. А каб павучыцца, дык дзе там!

А У.Наркевіч да таго ж заўсёды абавязковы і прыстойны: калі што паабяцае – выканае, няхай сабе праз колькі часу, але стрымае слова. Быў выпадак з маім эсэ "Буян". Многія выданні баяліся друкаваць яго: як гэта ў нас, на вёсцы, няма ўжо канякі. Галоўная цяглавая сіла беларускай вёскі знікла!? Няхай і так, але навошта каб уся краіна даведалася пра такі сорам. А "Звязда" (многія гады маёй газеце на роднай мове творчага росквіту і пашырэння кола чытачоў!) зацікавілася шчыра, ўзяла і надрукавала. Колькі было цёплых тэлефонных званкоў мне!

Тыдні два таму напісаў апавяданне "Дом на продаж". У распрацоўцы - амурна-сентыментальнае. Чытаю "Нёман", зборнік Ф.Дастаеўскага "Раненае сэрца", усю рэспубліканскую перыёдыку. Беларускамоўных часопісаў у бальнічнай бібліятэцы няма, калі куплю ў шапіку, калі проста пагартаю. Маіх твораў пакуль няма.

Выконваю ўсе прызначэнні свайго лечачага ўрача І.К.Р. Веру ў яе магчымасці, спадзяюся сябе, на шчаслівы выпадак. Малюся Усявышняму. І працую.

Пляменнікі падстрыглі, прывезлі ноўтбук, набіраю ўжо напісанае, бо адразу на камп’ютары "вялікія" творы не пішу, люблю адчуваць слова душою.

Чакаю публікацыі аповесці "сКРЫЖаванні" ў новым выданні. Гэта ўсцешвае і надае сіл. Затрымка з маёй кніжкай для дзяцей у холдынгу "ЛіМ". Засмучае. Чакаю "Роднага слова". А вось "МГ" усё нешта інтрыгуе.

І не менш галоўная падзея – у вёсцы мая Нона пасадзіла агароды, адсеяліся. Адна сёлета, без мяне. І сорамна, і прыкра.

Вясковец зерне кінуў у пульхную зямельку. Няхай будзе год шчодрым!

Сумую па Маладзена. Як там горад майго юнацтва? Ці рухаюцца буйнамаштабныя работы да свята хлебаробаў вёскі "Дажынкі-2011"? Як мае сябры і калегі з "Электрамеханічнага"? Ды і Міколу, без маёй "балбатні", адчуваю, ніякавата.

На гэтым развітваюся. Трэба адпачыць.

Усім маім чытачам зычу цудоўнага веснавога настрою і здароўя!

Ваш Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Ціхае, цёплае слова пра Рыгора Семашкевіча

2011-04-06T21:34:00.000+03:00

Ціхае, цёплае слова пра Рыгора Семашкевіча

Толькі што прыйшоў з чарговага (апошняе было з удзелам Генрыха Далідовіча, калі ўспаміналі нашага нястомнага гісторыка-даследчыка беларускай мінуўшчыны Міколу Іванавіча Ермаловіча) паседжання літаратурнага клуба "Жывіца", які працуе пры Маладзечанскай цэнтральнай бібліятэцы імя Максіма Багдановіча.

Прыемна тое, што зала была запоўнена чытачамі,мастакамі, пісьменнікамі - прыхільнікамі роднага слова, землякамі паэта, пісьменніка і літаратуразнаўца.

Са сталіцы прыехала ўдава нашага земляка Наталля Іванаўна Семашкевіч (Брыль), яго сябра - пісьменнік, літаратуразнаўца Яўген Лецка, а з суседняй вёскі, што побач з Дамашамі - Асанава - малодшая сястра Рыгора Валянціна.

Ціхім, цёплым словам успаміналі свайго Рыгора родныя, сябры, старэйшы мастак Кастусь Харашэвіч, былы настаўнік рускай мовы Лебедзеўскай школы Алег Шчукін. Мне, на жаль, не хапіла часу сказаць колькі слоў пра гэтага шчырага беларуса, але ўсё ж нагадаю. Пры жыцці мне надарылася сустракацца з Р.М.Семашкевічам толькі аднойчы, калі я, як пазаштатны карэспандэнт абласной газеты "Мінская праўда" ехаў з тагачасным рэдактарам раёнкі "Святло камунізму" Я.Меркулем на абласны злёт рабочых і сельскіх карэспандэнтаў. І вось да нас, ў адмыслова выдзелены невялічкі аўтобус ад гаркама партыі падсядае шчупленькі ў асеннім палітончыку, чорным берэціку, адкінутым на патыліцу і ладных, здаецца з зацемненымі шкелачкамі, акулярах малады чалавек. Меркуль тады нас прадставіў ядно аднаму, але Семашкевіч нешта чытаў, глядзеў праз шыбу акна на пейзаж.

Пазней жонка мая (Нона Васілевіч) расказвала, што ён, Семашкевіч, выкладаў на яе курсе філфака беларускую літаратуру (1970-1975). Я дастаў яе студэнцкі альбом і сапраўды сярод мэтраў выкладчыкаў і даследчыкаў філалагічнай навукі - А.Лойка, М.Ларчанка, А.Волк, І.Навуменка, Я.Семяжон, Н.Гілевіч і наш малады зямляк - кандыдат філалагічных навук Р.М.Семашкевіч. Такі склад выкладчыкаў вымушаў яго працаваць актыўна і натхнёна. Са сваіх няпоўных 37 гадоў больш за 20 працаваў у літаратуры. Бачна, што за колькасцю напісанага не гнаўся, але затое працаваў удумліва, рабіў усё са значнай аддачай і па-семашкевічаўску без таго прыстасавальніцкага імпэту часоў савецкага таталітарызму. Акурат тое нежаданне патрапляць кан'юнктурнасці, ісці ў строга вызначаным той сістэмай ідэалагічным рэчышчы істотна ўскладняла Семашкевічава жыццё, выклікала і нападкі на яго з боку партыйных функцыянераў самага высокага рангу аж да пушыстага Машэрава, а таксама прыдзіркі ардынарных афіцыёзных крытыкаў, і нядобразычлівасць самых дагодлівых у дачыненні да ўлады ўніверсітэцкіх выкладчыкаў. Нават вобыск у яго аспірантскім пакоі быў(!?).

Як выкладчык і творца Семашкевіч быў цікавым суразмоўцам, умеў дасціпна расказваць розныя пацешныя гісторыі. І гэты прываблівала студэнтаў. Яны разумелі яго і заўсёды ўважліва слухалі.

Былі ў яго свае прыхільнікі і сярод творцаў - Рыгор Бярозкін, Уладзімір Гніламёдаў, Еўдакія Лось, Дзмітры Кавалёў. Апошняму належаць большасць перакладаў і кароценькая, але зноў жа вельмі добразычлівая прадмова ў Семашкевічавай кнізе "Золата саломы", выдадзенай у Маскве ў 1974 годзе. Кніга невялічкая, у ёй змешчана ўсяго 25 вершаў. Але сам факт яе выхаду ў Маскве маладога паэта таксама азначаў сур'ёзную падтрымку, бо далёка не ўсе ўдастойваліся такога гонару.

Час, які ўсё ставіць на месца, добра высвечвае і сапраўдныя вартасці, і недахопы, ужо цяпер пераканальна паказаў, што рацыю мелі не нізвяргальнікі, а абаронцы Рыгора Семашкевіча. На памяць прыходзяць кнігі гэтага рознабакова таленавітага чалавека "Леснічоўка" (1968), "Субота" (1973), гумарыстычнай аповесці "Бацька ў калаўроце" (1976), "Лічыла дні зязюля" (1987), літаратуразнаўчыя працы "Браніслаў Эпімах-Шыпіла" (1968), "Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе" (1971), кнігу эсэ і артыкулаў "Выпрабаванне любоўю" (1982). Так і засталася няскончанай аповесць "Ясень".

Мне ўзгадалася яго рэцэнзія ў майскім нумары часопіса "Полымя" за 1971 год на калектыўны акадэмічны зборнік даследаванняў "Сучасная беларуская паэзія", дзе аглядальнікамі выступалі Ул.Гніламёдаў, М.Барсток, М.Арочка адпаведна па "Паэзіі", "Паэме", "Сатырычнай паэзіі". Нягледзячы на тое, Семашкевіч смела сцвярджае пра некаторыя суб'ектыўныя сімпатыі аўтараў да некаторых творцаў, пра больш таленавітыз сказана абагулена. Крытыкі, па меркаванню Семашкевіча не ацанілі творчую практыку ў галіне паэмы Р.Барадуліна, А.Вярцінскага, Н.Гілевіча. Вось так смела і адкрыта 26-гадовы аспірант БДУ ўказвае вядучым літаратуразнаўцам. А чаму? Таму, што Семашкевіч меў сваю грамадзянскую пазіцыю.

Упэўнены, што жыві ён сёння наша беларуская літаратура была б намнога багацейшай і выбітнейшай перад іншымі, што займаюць нашыя палеткі.

Пыл з плячэй дарожных абтрасай,
Сядзь каля парога дарагога.
Хай даруе нам бацькоўскі край,
Што парой мы не прыходзім доўга...

у кожны свой радок Семашкевіч укладваў і свой талент і спагадлівую душу. І хай яму там, у лепшым свеце, будзе таксама лёгка і ўтульна.

Аркадзь Жураўлёў (Шагакін)

E-mail:zhuravlev@tut.by

Слухаю Наталлю Матыліцкую

2011-03-20T12:41:00.001+02:00

Слухаю Наталлю Матыліцкую

У каторы раз слухаю дыск Наталлі Матыліцкай "Пчолачка", выкладчыцы Беларускага ўніверсітэта культуры, які падаравала мне падчас фотавыставы яе земляка Віктара Субача ў Маладзечанскім Палацы культуры.

Подпіс, што зрабіла аўтарка на дыску мяне абнадзейвае "Ад Наталлі з такім жа крылатым прозвішчам, як у вас, Матыліцкай, каб даў нам Бог спадарожнага ветру ў жыцці і ў творчасці" Во як!

Фото с сайта Guzei.com

Усе яе песні спадабаліся, з мелодый капэлы Алеся Лася, што аздобіў альбом аўтаркі - "Вальс Смаргонскі" - гэта пра маю радзіму, дзе мае карані і славутыя некалі на ўсю Еўропу "смаргонскія абаранкі".

Слухаю і душа раскрываецца ад гэтых мелодый, чароўнага голасу Наталлі, сапраўднай пчолачкі. Задушэўна.

Балада пра явар і бярозу - песня пра непераможную сілу Кахання, якое мацней за смерць, якое роўна толькі Нябёсам, - як адзначае сама Наталля.

Чароўна! Захапляюча! Пранікнёна!

Зычу Наталлі Матыліцкай новых творчых вышынь, душэўнай квецені і веснавога настрою.

E-mail:zhuravlev@tut.by

ШОКОЛАДКА ДЛЯ ЖЕНЫ, РОЗЫ ДЛЯ ЛЮБОВНИЦЫ

2011-03-04T16:10:00.001+02:00

ШОКОЛАДКА ДЛЯ ЖЕНЫ, РОЗЫ ДЛЯ ЛЮБОВНИЦЫ

Нон-фикшн*

Профессор, хотя ему уже было за семьдесят, никогда не выглядел стариком. В душе был всё тем же молодым и даже озорным. Он и сам об этом говорил в мужской компании, что ещё есть порох в пороховницах. Причём сухой. Даже моложавая медсестра, никогда в своей практике не ухаживающая за настоящим профессором, не устояла перед его комплиментами и этим хвасталась своим подругам. Профессор жил один. Судьба распорядилась так, что жена рано ушла в лучший мир, дочь Ирина - журналист республиканской газеты, давно имела свою семью. Всех надо досмотреть, накормить, напоить, в школу, институт и на работу отправить. Да и для себя нужно время, молодая ещё, а так хочется продлить молодость. Газета отнимала много времени, хотя её, благодаря отцу, никто особо не напрягал: сдала в номер строк двести и всё тебе - свободна как птица.

Александр Васильевич, крепкий, седовласый, с аккуратно подстриженной бородкой, словно патриарх, в больших роговых очках, сидел на свое даче в Зелёном и разбирал только что полученную почту.

Три письма, которые он выделил из общей пачки корреспонденции. От молодого писателя Петухова, у которого был руководителем прекрасной и оттого запомнившейся творческой дипломной работы о человеке труда на страницах районной газеты. Решил, что прочитает позже. А вот эти два письма особенно привлекли его внимание. Они были в одинаковых конвертах, очевидно посланные из одного почтового отделения.

С первых же строк он узнал, от кого эти письма. Три года назад здесь, на его даче, жили вместе студент и студентка, оба журналисты, ученики его по университету.

Борис поступил на журфак после школы и был ровесником Татьяны. Он никогда не подчёркивал не только своё мужское превосходство, но и то, что он медалист и неоднократный победитель республиканских предметных олимпиад, а потому был трогательно влюблён в свою сокурсницу. Она величественно спокойно принимала его ухаживания, хотя сама больше просиживала в ленинке, главной столичной библиотеке, чем увлекалась своим воздыхателем.

Оба высокие, стройные – он в белой рубашке с расстёгнутым воротом, брюки в полоску, она – также в белой блузке и короткой чёрной юбочке – невольно привлекали к себе общее внимание, как одна из удачных пар.

С первого же знакомства он всё время говорил ей о своей любви и настойчиво звал замуж. Он был настолько наивен, что даже не знал о её прежнем замужестве. Наверное, поэтому официальное его предложение руки и сердца перед её родителями в Гомеле совершенно выветрилось из её головы. "Человеческая память очень причудлива", - не единожды говорила она.

Они, благодаря Борису, были равны друг другу во всём. Оба были из провинциального города, да и общежитием их обошли. Даже лица будто бы схожи. Лицо Бориса было моложавым, наверное, что он как в школе, так и здесь, в университете никогда не только не пил дешёвого вина, а даже не курил. И оба прекрасно владели пером.

Может, не равны они были лишь в том, что чувства студента были сильнее и нетерпеливее, чем его подруги. Он постоянно будто следил за её взглядом. Если же она с кем-нибудь из мужчин начинала оживлённо говорить, он краснел и уходил из комнаты с таким видом, будто у него отобрали игрушку. Но не выдерживал и получаса, возвращался обратно, упрекал её в легкомысленности и в непостоянстве чувств.

Татьяна шутливо улыбалась, чувствуя свою правоту и превосходство, и нарочно мучила его загадочными улыбками и витиеватыми словами о любви и преданности. Она даже очерк однажды писала на эту тему, поэтому ею владела сполна. "Многое привязывает нас к жизни, но - говорила она,- вдохновение жить даёт нам только любовь. А судьба любви трагична во все времена".

Ему хотелось успевать везде. Она хотела быть весёлой, оживлённой и выделиться из толпы, чтобы на неё смотрели с восторгом.

Профессор развернул сначала письмо Бориса и увидел с первых же строк, что ему пишут не посторонние друг другу люди, а муж и жена, окончившие его факультет.

Он стал читать письмо.

"Дорогой профессор!

Сегодня моя Таня случайно узнала, что вы сейчас в Зелёном, на своей даче, где и нас в своё время приютили, когда декан, молодой и заносчивый, не постоял за нас на том деканате по поводу заселения в общежитие. Да, ладно старое ворошить.

То, о чём я вам сейчас поведаю, конечно же, несовременно, даже как-то наивно обсуждать такую тему с профессором, но только потому, что этим профессором оказались вы, Александр Васильевич, мой добрый старший друг. Конечно, можно было порвать с этим в одно мгновение ока, но я хочу разобраться в себе. Мне вдруг показалось, что только я могу вам написать о том мучительном и нелепом положении, в котором нахожусь сейчас. И хотя я сказал ей, что напишу вам, она о содержимом этого письма не должна знать.

Итак, мой добрый учитель, верю в вас, и надеюсь, что это, как и прежде, останется между нами.

Вы помните, как я был счастлив три года назад, как я был поглощён своим счастьем и боялся упустить его хотя бы на одну минуту. Вы помните, как я мучил её своей ревнивой и требовательной любовью. Но, будучи требователен к ней, я готов был чем угодно пожертвовать для неё. Я мучительно страдал от той её профессиональной жилки, что она так легко сходилась с людьми, от её, как мне казалось, излишней общительности. Будто одного меня ей не хватало. И я мучился и не знал, любит она меня или не любит. Ведь я хотел бы видеть её только рядом с собою, она же спокойно может днями разгуливать без меня. Значит, наверное, нет у неё такой сильной любви, как у меня к ней.

Хотя, когда вспоминаю ваш рассказ о той медсестре и наших первых месяцах жизни, я чувствую, что она любит меня, даже, я бы сказал, самоотверженно. Она никуда от меня не отъезжала, в командировки и те одновременно брала от своей газеты и мы, два корреспондента, разъезжали по стране. Она в ту пору кроме меня никого и видеть не хотела. И я всегда был уверен, что она рядом каждое мгновение.

Но в одной из командировок на Голубые озёра, на Витебщину, я почувствовал, что одна из моих героинь вдруг приглянулась, даже понравилась мне. Поверите: даже кровь моя взыграла при том интервью!

Так прошёл год. Я часто её вспоминал, хотя никаких усилий для встречи не прилагал. И я поймал себя на беспричинной раздражительности, которая происходила от какой-то неопределённой тоски, как будто я благодаря постоянному присутствию около себя другого человека проматывал даром дни своей молодой жизни, и не делал того, что я должен был делать.

Хотя кроме написания очерков и корреспонденций с душеизливающими интервью молодых преуспевающих во всех отраслях женщин, я толком и сам не знал, что всё же должен был делать. И Татьяне откровенно не мог сказать о том настроении. Вот поэтому-то у меня постоянно прорывалась раздражительность из-за всяких пустяков. Ну, хотя бы такой пример. Идём как-то зимой, она держит меня под руку, вдруг поскальзывается, и мне ставит в вину, что я о ней не беспокоюсь, мол, совсем не поддерживаю.

Я промолчал, хотя весь кипел, как бурлящий самовар. После этого ещё более раздражительным стал.

А недавно познакомил со своим новым редактором газеты, так она назавтра уже его забыла, перепутав отчество с именем. В такие моменты она начинает мне казаться по-женски рассеянной и, пускай простят меня другие женщины, глуповатой.

Но, уважаемый Александр Васильевич, в то же время я сознаю, что всё же Татьяна мой надёжный друг, в котором я могу быть уверен. Я вижу, как она печётся обо мне, ухаживает как за ребёнком, даже готова часть мужских дел взять на свои хрупкие плечи. Я ведь по этой причине в последнее время совсем мало двигаюсь, она и ужин принесёт к столу и уберёт. Когда же простужусь, или чего хуже, заболею каким гриппом, она готова среди ночи бежать в аптеку, за доктором, - куда угодно. Тогда как если мне приходится для неё что-то сделать, противлюсь, появляется даже скрытая досада против неё, как против постоянной обузы.

Вы знаете, я заметил, что она никогда не устаёт от своей, кажется, бесконечной, возвышенно- сентиментальной любви.

А у меня, спросите. У меня - уже другая любовь. И вы знаете, профессор, когда люди беззаботны и эгоистичны, хотя мне бывает иногда нехорошо на душе, когда поздно ночью «с командировки», как я ей говорю, возвращаюсь от Ники и вижу в окне нашей, до сих пор съёмной комнатушки, свет. Это она, сама уставшая с работы, сидит на кухне, облокотившись, даже в спальню не перешла, не легла, а ждёт меня, чтобы накормить ужином. Вдвойне становится стыдно, когда в нескольких шагах от дома приходится делать усталый, измученный работой, вид, чтобы не показалось странным, что ты из командировки приехал с блестящими глазами...

Хотя Нику не могу назвать любимой женщиной. Нет никакой любви. Это просто только другая, опытная женщина, не имеющая никакого отношения к моей духовной жизни, не проявляющая никакого интереса. Это одна из тех, кто каждую женщину окидывает критическим взглядом вечной соперницы и непременно найдёт что-нибудь смешное в её одежде, даже вульгарное, по её мнению.

Эта Ника, кандидат наук, втягивает в свои сети, хотя души её я не знаю, и в которой до сих пор не уверен. Её чувственные, всегда сочные губы и постоянное желание производить впечатление на мужчин, меньше всего говорят о её способности к преданной любви, а тем более к самопожертвованию. Я не буду врать, что она лучшая. Нет, только в постели, словно ненасытная тигрица. В быту она ленива, не сделает для себя ни одного движения, всё делаю я. Она же, благо наглая как сто чертей, при каком-нибудь неловком моём шаге, в особенности в присутствии посторонних, может не только презрительно сощуриться, а и выговорить, что я даже теряюсь и готов сбежать, но что-то не пускает, тянет назад.

Знаете, не раз ловил её злобный и оскорбительно недоумевающий взгляд, когда я появлялся без предупреждения и она, прихорашиваясь у зеркала, испуганно оглядывалась на меня. Когда я спрашивал, куда, она отвечала, идёт к самой лучшей подруге и что это очень срочно.

И когда я ухожу от неё, потом не один раз вспоминаю в своём воображении каждый её взгляд, каждую интонацию в голосе и спрашиваю себя, обманывает она меня или нет. У меня даже закралось подозрение, что всякий раз после моего ухода она собирает мои окурки, чтобы они не попались на глаза кому-нибудь другому. Более того, я неоднократно замечал, как она становится особенно разговорчивой со мной и только лишь потому, что на неё смотрит какой-нибудь представительный мужчина. Вероятно, она принимает меня за мальчишку, не способного понять внезапной перемены её настроения.

Когда она идёт со мной (я сам не могу отказать ей в этих многолюдных прогулках!) где-нибудь в общественном месте, я уже чувствую, как её охватывает лихорадочное возбуждение от толпы, будто вступает в невидимую связь с каждым проходящим мужчиной, который, пройдя несколько шагов, обязательно почему-то оглянется. И я вижу, что она уже заметила его, и глаза её втайне от меня ждут взгляда незнакомца. Я вижу всё это, и готов плюнуть и уйти, но достаточно одного её ласкового слова, как я готов самому себе не верить...

Как мне теперь относиться к Татьяне?

И как тяжело лгать, предавая человека, у которого с тобой общие духовные ценности! Вижу, как Татьяна замечает мою холодность, но её преданная любовь так далека от всяких подозрений, что обмануть её мне не составляет ни малейшего труда. Потом делаю утомлённое, ангельское лицо, чтобы отвести её внимание, говорю ей о разных несуществующих проблемах на работе, о задержке аванса, который почти весь промотал на розы для её соперницы. Она же, вдруг пытается успокоить, поддержать, чтобы отвести эту мифическую проблему.

Татьяна не только искренне верит в мою усталость, но у неё ещё хватает сил и терпения нежно гладить мою лысину. И жалеет, хотя, так же отработала в редакции, и у плиты, и бельё постельное вручную перестирала, и... Она как-то мгновенно забывает о своей усталости, я же вряд ли смог бы так достойно держаться.

Я определил для Татьяны самое верное средство - усыпить её подозрительность, а вместе с тем найти предлог своему раздражению – это изредка делать вид, что ревную её. Тогда она становится горда и счастлива.

Правильно ли я поступаю, профессор?

Я пытаюсь сознательно не портить ей жизнь. Стараюсь быть с ней ласковым и предупредительным. Хотя знаю, что поступаю мерзко, и не всегда у меня правдиво получается. Это чувство справедливости доходит у меня до того, что когда я возвращаюсь от Ники, обычно в субботу или в предпраздничный день, я всегда приношу Татьяне самую большую шоколадку с изюмом и миндальными орехами. И боюсь, как бы она не бросила мне в лицо.

Как мне, Александр Васильевич, дальше жить? С уважением, ваш запутавшийся ученик".

Профессор отложил письмо Бориса и взял письмо Татьяны. Её почерк, что теперь на конверте, он ещё помнит с того времени, когда он, заведующий кафедрой, попросил студентку-отличницу набросать план занятий для первокурсников. Она, словно преподаватель со стажем, великолепно справилась с тем заданием, составив подробный, аккуратным ровным почерком, план.

"Чудесный, неутомимый наш учитель, здравствуйте!

Вчера узнала от вашей Ирины, что вы опять на природе, там, в тихом и счастливом для нас с Борькой, лесу. Здорово!

Муж, наверное, будет писать отдельно. Видела, как он недавно искал конверт и чистую тетрадку. Это, пожалуй, и лучше так то, что я хочу вам сказать, не должно быть известно ему. Прежде всего, я хочу ещё раз поблагодарить вас за Бориса. Я обладаю всей полнотой женского счастья. Всё это время, что мы живём вместе, безумно счастливы. Хорошо, что многое, что должна не только знать, но и уметь обыкновенная женщина, умею делать. Теперь уверена, что мой прежний полугодовой брак на первом курсе был непрочен, потому что я не была духовно равна своему, старшему на двадцать лет мужу-преподавателю, кандидату наук.

Теперь же мы с Борькой равны во всём. Мне обещали, что вскоре, возможно, займу место заведующего социально-экономическим отделом. Он не может не уважать меня как личность. Это давняя моя мечта – быть с мужем равной в работе, и тем достигнуть полной гармонии и счастья. Я знаю, что для вас я не делаю каких-либо открытий по этому поводу, поскольку вы знаете моих не только родителей, но предков до третьего колена. Я вам рассказывала, а вы тогда говорили, что используете в одной из своих повестей. Борис работу свою ставит выше всего, зарабатывает пока не очень много. А разве я смогла бы сидеть у него на шее? Кто бы меня понял? Родители? Вы, профессор? Да и ему бы надоело кормить молодую здоровую домохозяйку, причём на съёмной квартире. Я же для Бориса не только жена, а и коллега по работе. У нас общие темы для разговоров, и главное – уважение друг к другу. А там, где есть уважение, не может быть лжи. Этого чудовищного спутника брака.

Жизнь, для нашей профессии, как ни странно, основана на полном доверии. Я всё знаю о нём, он – обо мне. Многие мои подруги говорят об отсутствии свободы в браке, но какая же нам нужна ещё свобода, когда для нас высшее счастье быть вместе. Вот и для меня Боря - опора, близкая душа, к которой в тяжёлую минуту я всегда могу прийти как к своему верному прибежищу.

При таких семейных отношениях для меня не существуют другие, пускай более респектабельные, мужчины. Для меня только он один, хотя он последнее время не всегда в это верит. Ведь мои самые лучшие минуты те, когда я дожидаюсь его возвращения с длительных командировок.

По правде, говоря, и у нас бывают маленькие ссоры, нет, вспышки, - это всё потому, что он по ребяческой наивности иногда ревнует меня. Но такие ссоры каждой женщине могут быть только приятны. Хотя я не считаю себя голливудской красавицей, а всё потому, что никогда, в отличие от моих подруг, не пыталась соответствовать, чьим бы то ни было представлениям о красоте. Слава Богу, меня окружают люди, которых вполне устраивает моя внешность. Может быть, одно, что лежит на мне, так то, что я выходила замуж в черном платье. Вы помните, профессор? Зато теперь ношу только белое. И любовь гораздо приятнее брака по той причине, по какой романы занимательнее исторических сочинений.

Что же ещё сказать?

Главное, что у нас есть общность интересов, понимание проблем друг друга. И уважение. Не было случая, когда б он возвратился из командировки или накануне предпраздничного дня, когда усталый и измученный, без большой-большой шоколадки с изюмом и миндальными орехами. Так что, спасибо вам, Александр Васильевич, за Борьку! И доброго здравия! Татьяна Челнокова".

- Да, заварили кашу молодые! – сокрушался профессор. И какой совет вам дать? Хотя по всему видно – запутался парень, надо срочно его вытягивать.

Взял чистый лист бумаги и сел за письменный стол.

--------------------------

*нон-фикшн – «невыдуманная» литература

Т А Н Я. Апавяданне

2011-03-03T15:09:00.001+02:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

Т А Н Я

Апавяданне

Ноччу выпаў пульхны снег. Памаладзеў, абнавіўся свет. Снег павіс на галінках шэрых дрэў. Такі бялюткі. Дзяўчына гадоў каля васямнаццаці стаяла ля вітрыны газетнага шапіка, што на скрыжаванні адной з рухавых гарадскіх вуліц. Ад лёгкага марозіку пачырванелі яе поўныя шчокі і кірпаценькі нос. Неўзабаве да яе падышоў малады чалавек. Ён пацалаваў яе ў поўныя вусны. Яна адказала. Быў вышэйшы ад яе на дзве галавы. Апрануты ў паношаны шэры палітончык, на руках пальчаткі. Узяў дзяўчыну за голую руку, і яны пайшлі ў напрамку цэнтральнай часткі горада.

Віктар прайшоў побач іх да таго ж кіёска і набыў там газету з аб’явамі. Гэта яго займала ў вольны час. З тых аб’яў ён чэрпаў патрэбную для сябе інфармацыю. Што толькі людзі не рэкламуюць! Вось і цяпер чуў ласкавы голас дзяўчыны ля кіёска. Яна сказала, што ёй холадна стаяць. Віктар таксама падумаў, што і яму не замінала б пагрэцца, і вырашыў зайсці ў піцэрыю. У ёй заўсёды ажыўлена, але важна тое – цёпла і можна выпіць кубачак добрай кавы. Неўзабаве прыйшлі сюды і яны.

Прыселі побач з яго столікам. Цяпер Віктар выразна бачыў, як яе невялікі нос пакрысе бялеў. Рукі яна пацірала адна аб адну, папраўляла карычневую шапачку на галаве, глядзела наўкола, і на твары з’явілася лёгкая ўсмешка. Неўзабаве расшпіліла кажушок і бліснула круглымі каленькамі.

Віктар маленькімі глыткамі смакаваў каву, гартаў газету, зрэдчас прычмокваў языком, хітаў галавою. Хутчэй за ўсё яго здзіўляла свавольная і распусная рэклама. Раптам зноў пачуў яе голас, яна папрасіла ў яго газету. Ён пазычыў. Чыталі яны абвесткі. Потым яе знаёмы адышоў патэлефанаваць, і яна аддала газету Віктару. Падзякавала і крыху засаромлена дадала:

- Шукаем для мяне кватэру...

Віктару прыгадалася, як самому ў маладыя гады даводзілася быць шукальнікам кватэры, пакуль не атрымаў два пакоі ў спадчыну пасля адышоўшай маці. Усё ж злавіў сябе на думцы, што павінен адказаць незнаёмцы.

- Так, - сказаў ён. – Цяпер нялёгка знайсці танную кватэру... Усе мы некалі мелі такі клопат. Хаця тады быў іншы час. Зусім іншым і чалавек быў.

Яна паглядзела на яго так, што яму адразу захацелася пазнаёміцца, і ён назваў сваё імя:

- Віктар.

- Таня, - сказала яна. – А ён... Лявон, - дабавіла. – Ён шафёр, таксіст, але зараз машына на рамонце, разбіў, гэта мой...

- Сябра, - ён паслужліва выручыў яе.

- Так. Я з вёскі. Будзе ўжо паўгода, як мы з ім не бачыліся. Прыехала сюды, бо хачу жыць у горадзе. Надакучыла там. Я не ведала, што ў яго такіх як я процьма.

Яе шчырасць моцна здзівіла Віктара. Ён паглядзеў на яе. Якая яна прыгожая! Абаяльны твар з прыемным здаровым ружовым колерам. На ім напісана ўсё: і шчырасць, і хваляванні. А вочы! У светлых, іскрыстых колькі хавалася адкрытасці і таемнасці адначасова.

- Я бачыла вас на прыпынку. Вы загадкава глядзелі на...

- Так, на вас, можа б сустрэцца? – спытаў ён.

- Можна. Нават зараз. Я не веру, што ён здыме мне пакой. Як яму карцела і гатэлі мог дазволіць сабе, і кватэру на суткі-двое здымаў.

- Дамовіліся, зараз... – і не паспеў ён дагаварыць, калі сустрэнуцца, бо якраз вярнуўся Лявон і паведаміў, што ніхто не захацеў прыняць на кватэру непрацуючую дзяўчыну.

Віктара гэтая навіна ўсцешыла.

- Нічога, - пачуў ён скрозь свае думкі голас Тані, - пакуль што пасялюся ў Віктара. Ай, забылася вас пазнаёміць.

Сказала гэтак упэўнена, што і сама ад такога нечаканага рашэння ажно перасмыкнулася, страпянулася, а пагляд яе блакітна-чысты раптам зрабіўся нейкім адзерванелым.

- Віктар.

- Лявон.

Лявона гэтая яе рашучасць не надта здзівіла, чымсьці яго самога.

- Ну вось і цудоўна!

- Дробязь, - сказаў Віктар. І яны ўдвух пайшлі да яго.

Першы вечар ў Віктара на кватэры Таня неяк сцялася, стаілася. Усё нешта думала, падоўгу затрымлівалася ў ванным пакоі. І маўчала. Была зусім не тая, што навязалася яму там. І позірк яе быў нейкі палахлівы. Калі ён прыходзіў ў кухню рыхтаваць што з’есці, яна сядзела ў крэсле і маўчала. Раптам прыйшла да яго і ён пацалаваў яе першы раз.

Яна села насупраць, узлакацілася левай рукой на стол і, падпёршы даланёй шчаку, падрыхтавалася слухаць. Але абое разумелі, што роспыты пра тое, як хто з іх жыве – не галоўнае ў іх размове. Галоўнае было наперадзе, пазбегнуць яго не ўдасца, і кожны з захаванай трывогай чакаў, хто першы з іх і як загаворыць пра гэта.

Пасля вячэры яна ў сасмаглым неўпатольным пацалунку абдымала Віктара. Затым неспадзеўку заплакала. Ён прылашчыў, завалодаў ёю, адчуў мяккую цеплыню яе цела, нібы ў тумане знайшоў яе вусны – і ўсё паплыло перад вачыма...

- Бессаромны, - з замілаваннем прамовіла яна і першай разгарачана-знямоглая рынулася ў той райскі сад.

Ён памудрэў, лёг на спіну і бачыў яе палкі погляд гарачых вачэй, прыпаў да раскошных белых грудзей і сам з пажадаю адказваў на кожны яе спрытны рух, спаталяючы смагу маладым целам...

Знямоглыя яны хутка заснулі, а калі ён прачнуўся, каб выпіць чарку – яе не было побач. Толькі свежае паветра з кухні вымусіла ўстаць з ложка і пашукаць Таню. Дзверы на балкон былі расчынены, а ля сцяны стаяў табурэт. Ён нахіліўся і ўбачыў чалавечы сілуэт на прыпарушаным снегам асфальце.

- Дурніца! – толькі і прамовіў ён.

Вярнуўся і наліў сабе поўную шклянку гарэлкі, выпіў і пайшоў даглядаць ружовы сон.

БУМЕРАНГ. Раздзел шосты. Бумеранг.

2011-02-24T16:12:00.000+02:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел шосты.

Бумеранг.

- Пачынаем адпрацоўваць версію "Сваяк", - пачаў Фралоў. Неабходна тэрмінова зрабіць запыт у калонію, дзе ён адбываў пакаранне, як мага больш інфармацыі, клічку запытайце, паводзіны і г. д. Не забудзьце пра дактакартатэку.

Раптам зазвінеў тэлефон. Маёр падняў трубку.

- Алё, слухаю...

- Ну, здагадайцеся, што за навіна?

- Сваяк Яўкімава з павіннай прыйшоў?

- Не адгадаў. Дабравольскага выпісалі! Так што папаўненне ў нашых радах.

- Заданне зразумела?

- Так точна!

- Старшы групы лейтэнант Каравай. Усе свабодны!

Маёр Фралоў паволі ішоў бетоннай набярэжнай. У люстэркавую плынь ракі глядзяцца духмяныя ліпы, беластвольныя бярозы, маладыя дубкі, стройныя елкі, ніцыя вербы – увасабляючы цудоўную беларускую прыроду. Усюды кветкі – і ў зялёнай яркай траве, і на кустах, і на дрэвах. Паветра напоена пахам квецені. Над духмянымі кветкамі заклапочана гудуць працавітыя пчолы. Не змаўкае птушыны хор. Маёр прыпыніў крок, успомніў як акурат такой парой год колькі таму на гэтым самым месцы бралі маладых асабліва небяспечных злачынцаў, якія шматразова прыцягваліся да крымінальнай адказнасці за крадзеж і рабаванне кватэр гараджан.

Скрозь ціхаплынную ваду было відаць пазелянелае дно. У засені маладых ліп і каштанаў, калі надыходзіць восень і паступова ўсё змяняе сваю зялёную вопратку на больш яркі ўбор, ён, калі надараецца якая вольная хвіліна, прыходзіць сюды з унукам: пацешыць малога, ды й самому адпачыць. Ён і сёння знарок выйшаў з упраўлення, каб абдумаць усё, улічваючы загад палкоўніка. Круг расследванняў забойства прадпрымальніка Мінлюкевіча акрэсліваўся : сям’я Яўкімавых, "пераблытаныя" дзеці: сын Сяргей ад сваяка Яўкімава Сямёна, пра што да сённяшняга дня той і не ведае. "Удалае супадзенне", - як па сакрэту казала маёру Ларыса Яўкімава. Патрэбна ў школе пабываць, каледж наведаць. Хлопец пастаянна значыцца ў рапартах інспекцыі па справах непаўналетніх. На лёгкую ўдачу маёр не разлічваў. Ён са сваімі супрацоўнікамі гатовы быў да ўпартага пошуку.

Набярэжная кончылася. Пачалася мяккая сцежка паўз самую ваду да адрамантаванага моста. Ён перайшоў на другі бок. Тут, на прасторнай лугавіне, лягчэй думалася.

Праверка бараў, кафэ і рэстаранаў, дзе можа аб’явіцца спакусы да вясёлага жыцця Сямён Пятровіч пакуль што не далі жаданых вынікаў, але, здаецца, бармэнша штосьці ведае. Узбаўтнула яна аператыўнікам, што нядаўна двое, малады і намнога старэйшы мужчына, абмывалі куплю новай кватэры. Пасля таго і Комар далажыў маёру пра падазронага хлопца, на якога выйшла раённая міліцыя.

Маёр памятаў медыцынскае заключэнне пра напад на Дабравольскага: "удар тупым цяжкім прадметам". У сувязі з гэтым выплывала ў памяці клічка "баксёр". Дарэчы, кулак баксёра можа быць такім прадметам.

Ён вярнуўся ва ўпраўленне і распарадзіўся перадаць у раёны – затрымаць Яўкімава Сяргея Міхайлавіча, 1985 года нараджэння, не працуючага, прапісанага па вуліцы Ф. Скарыны, д. 51, кв. 20. Можа быць у 22-м гаражным каператыве, альбо ў кафэ прыватных. Здымкі яго атрымалі?

- Так!

Вясёлае, іскрыстае сонца пасля ўчарашняга дажджу паднімалася рухавей звычайнага, зазірала ў акно ярка, і цень ад галінкі ясеня пакалыхваўся, варушачы злёгку свежае паветра. З прычыненай форткі ў пад’ездзе павявала ранішнім халадком, водарам квецені і лета. Аператыўнікі прыслухоўваліся да ранішняй цішыні. Даўно, калі быў яшчэ малы капітан Каравай, часта ўставаў адразу за бацькам, чыгуначнікам, справодзячы яго соннымі вачыма на работу, услухоўваючыся ў такую ж цішыню...

Раптам пачуліся няўпэўненыя крокі. Рэха іх даносілася ўсё выразней. Па гуку вызначылі, што мужчынскія. Вось толькі хто? А яны ўсё набліжаліся. Хаця б ніхто цяпер не выйшаў з кватэры і не папярэдзіў. Вось яны ўжо побач. Апошні лесвічны марш...

Калі ранішні госць зрабіў колькі крокаў да дзвярэй новай кватэры, з боку ліфта, з верхняй пляцоўкі пачуўся упэўнены голас:

- Не рухацца! Міліцыя! Рукі, уверх рукі!

Фралоў моўчкі глядзеў на малодшага Яўкімава. Таксама, як і бацька, коротка астрыжаны, маленькія баязліва-насцярожаныя вочкі яго бегалі, нібыта шукачы штосьці знаёмае, што магло б засцерагчы, выцягнуць яго адгэтуль. Час ад часу пазіраў на свае кулакі, якія, быццам, хацеў схаваць. Фралоў таксама заўважыў гэта, успомніў згадку пра натрэніраваныя маладыя кулакі, але не спяшаўся задаваць пытанні. Ён ведаў пра гэтага яшчэ зусім маладога хлопца, яго сям’ю. Фралоў глядзеў яму прама ў твар, ён хацеў дапамагчы хлопцу, прызнацца ва ўсім.

- Скажы, Сяргей, чаму ты не працуеш? Дома грошай не бярэш. Хто поіць і корміць цябе? За што ты жывеш?

- Пры корэшах не прападзеш...

Хлопец насцярожана паглядзеў на маёра. Фралоў адчуваў, што ён нечага баіцца.

- Хто ж ён, гэты багаты Бураціна?

- Ну што вы да мяне прысталі! Не чапаў я Мінлюкевіча! Гэта дурны Даранскі ўсё прыдумаў. Ён і арганізаваў усё з кватэрай. Спытайце, спытайце ў яго.

- Спытаем. Ты толькі не хвалюйся. Мы верым табе, Сяргей.

Фралоў глядзеў, як Яўкімаў стукаў сябе па каленях, і калі той супакоіўся, напаўголасу папытаўся:

- Дзе хаваецца Сямён Пятровіч?

- Дзе – дзе? У Жоры, канечне. У Мянліцкага.

- Малайчына. – А часам не чуў, Сярожа, прозвішча Дабравольскі?

- Не знаю я ніякага Дабравольскага! І не чуў!...

Капітан Каравай дастаў запісную кніжачку, што выслізнулася з кішэні Яўкімава пры затрыманні, паклаў перад ім на стол.

Сяргей ажно перасмыкнуўся, спалохаўся яшчэ больш. Твар яго раптам пачырванеў, вочкі забегалі.

Фралоў не сумняваўся, што прыйдзе пацвярджэнне, што гэта ён разам з дзядзькам Сяменам выканалі абедзьве справы. Яго цікавіла цяпер адно пытанне: "Няўжо старэйшы Яўкімаў не ведаў пра ўсё гэта? Сябе зняславіў, дык яшчэ і дзяцей за сабой пацягнуў. Гэта паталогія адной сям’і, ці што?"

Адбіткі пальчыкаў на сумках, што не ўдалося здаць з рук у рукі Вікторыі з бара прадпрымальніка Георгія, Жоры, як яго ўсе завуць, Мянліцкага, (замінаў нечакана з’явіўшыся Дабравольскі) аставіў здавалася такі пільны Сямён Курганскі. Во куды куркі з людскіх падворкаў прападалі і за што тыя самі карміліся! Значыць, таксама працавалі. А тое ўсё спісвалі на каршукоў, маўляў, галодных драпежных птушак распладзілася...

Заключэнне стацыянарнай комплекснай судовай псіхіаэмацыянальнай экспертызы Марыі Яўкімавай. У ім пра доўгатэрміновы псіхатраўміруючы фактар і стан афекту.

Суд апраўдаў Марыю з-за адсутнаасцю складу злачынства, кваліфікаваў як самаабарону.

Як на папярэднім, так і судовым следстве ўсе хаўруснікі віну сваю прызналі. Доказаў хапіла з верхам. А вось змякчаючых віну акалічнасцей так і не знайшлося.

Толькі малодшы Яўкімаў у сваім заключным слове на судзе сказаў:

- Гэта табе, бацька, удзячнасць вярнулася бумерангам за выхаванне нас, за ўсе грахі, што здзейсніў перад сваімі дзецьмі, перад Богам. На сваю пацеху жыў. І не малюйся перад людзьмі, позна спахапіўся малітоўніка...

Кожны атрымаў па заслугах у адпаведнасці з Крымінальным кодэксам. Зала апладзіравала. Маці, Ларыса Яўкімава, быццам захмялеўшая, смяялася.

Толькі Маша выглядала адзінокай, нікаму не патрэбнай, як тое пустазелле, што расце само па сабе.

А зала глядзела на яе і, нібы суцяшала, жадала: "Выпрабаванні выпадаюць на долю кожнага чалавека. Вось і твая чарга, няхай недарэчна, няхай брыдка. Не падай духам, Марыя, не страчвай веру ў лепшае. Памятай, што чалавек, загартаваны выпрабаваннямі, робіцца больш моцным і трывалым"...

А ў гарадскім парку ўжо кружылася, абсыпаючы прахожых першае жоўтае лісце позняга лета. Сонца па-ранейшаму кіпела на пярэстых колерах зямлі і дрэў.

БУМЕРАНГ. Раздзел пяты. Затрымаць падаткавіка.

2011-01-11T17:12:00.000+02:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел пяты.

Затрымаць падаткавіка

Лета прыйшло з пахучай зелянінаю, з духмяным жытнёвым водарам, які заплываў з суседняга поля аж пад самы горад. У садах прыватнага сектара завязаліся маленькія апушаныя вузельчыкі яблык.

Быў ясны вечар з чыстым высокім небам. Густа пахла маладая сакавітая трава. Тым вечарам, калі Ліля з Алёнай "кінулі" Каравая з Казлоўскі, следчыя асабліва не перажывалі, бо ніякіх намераў і не мелі. Вырашылі ад’ехаць на пару гадзін за горад, узнавіць у памяці аператыўныя напрацоўкі.

Так і зрабілі. Па дарозе "праварочвалі" ўсё, што звязана з апошняй крымінальнай справай, супастаўлялі паказанні сведкаў, аналізавалі ананімныя тэлефонныя званкі. Толькі падышлі да ўзлеску, як ўбачылі такую карціну: дзве лісіцы смела цягалі труп, быццам бы падобны на чалавечы. Бліжэй як за трыццаць метраў падыходзіць асцерагаліся, раптам звер шалёны. Як толькі пасля крыках лісіцы сышлі ў лес, яны ўбачылі чалавечую руку, іншыя часткі цела.

Непадалёку доўгай зашмальцаванай ручкай вытыркаўся з травы дулам ружжа малаток, за які ўхапіўся Казлоўскі. Крыху воддаль ляжаў вялікі чорны гузік.

- Цікава, Антон, а ні ёсць гэты самы гузік бамжа таго з гарадскога парку?

Усё можа быць. Апошні раз калі сустрэліся з ім ён быў у паліто. Забірай!

- Значыць не прайшло і тыдня, як яма была раскапана дзікімі жывёламі - ваўкамі, ды лісамі. Хаўруснікі спяшаліся замесці свае сляды, таму яму глыбокую не капалі. Гэта ўжо відавочна.

Канцы, здаецца, пачалі сыходзіцца: правільна бабулькі тады паказалі накірунак, куды Мінлюкевіч паехаў на машыне з сябрамі. Аднаго з гасцей дакладна прызналі.

- Відаць, мы на правільным шляху, - узрадаваўся Каравай, - Астатняе – справа тэхнікі.

Першае жаданне ў аператыўнікаў было адшукаць таго інтэлегентнага бамжа. Але дзе яго шукаць? У парку? На сметніках ці на гарадской звалцы? А можа адразу скокнуць, даведацца, да сына? Але наведвацца туды нельга. Ужо спакойна пачалі разважаць і супакойвацца: раптам перадасць, што яго шукаюць ці яны заадно. А шчэ не выключана, што і сябра яго, Жора, былы галоўны раённы дарожнік, а цяпер – прадпрымальнік, які сумеў у цэнтры горада, пад носам у гарадскога кіраўніцтва, пабудаваць аўтастаянку, займець не адну краму, станцыю тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў, вытворчасць дзвярэй і г. д. Зразумела, што нідзе яго імя не значылася – сын і жонка. Хаця ўвесь горад і яго кіраўнікі не толькі ведалі, а і карысталiся паслугамі прадпрымальнага кіраўніка, як ў добраўпарадкаванні сваіх лецішчаў, так і своеасаблівымі бонусамі на тавары з яго крамаў. Таму і вочы на ўсе яго, як і хаўрусніка Яўкімава, начальніка падатковай інспекцыі, які ўявіў сабе гэтакім гаспадаром жыцця і карыстаўся льготамі (як значылася ў паказаннях сведкаў) ва ўсіх суб’ектаў гаспадарання, а таксама тварыў махінацыі з прэміяльным фондам інспекцыі. Да такіх патрэбны асаблівы падыход. Усё павінна выглядзець натуральна. Навошта лішнія супадзенні.

- Так, ён можа быць у цешчы Жоры Мяліцкага на Лясных вуліцах. Недзе водзіць дзяўчат, разбэшчвае, а можа і зусім бліжэй, бо штосьці вось ужо каторы дзень як не з’яўляецца ў людных месцах.

- І заўважце, усе быццам ведаюць, але ніхто не заявіў на яго.

- І, відаць, няблага сябе пачувае,- прамовіў Каравай.

- Зусім як у тым анекдоце. Сустрэліся два старыя: "Добры дзень! Як пачуваешся?"

- Дзякуй, нашмат лепш, чым заўтра.

- Вось, а каб яму пачувалася яшчэ лепш мы павінны прачытаць яго думкі і апярэдзіць.

- Зусім як яснабачачыя, - заўсміхаўся Казлоўскі.

- Аператыўнік такім і павінен быць! Пралічыць да дзесятага ходу дзеянні магчымага хаўрусніка.

- Відаць нездарма ты праседжваў порткі ў школе?

- Хопіць бавіць час, кожная хвіліна дарагая.

Па дарозе яны зайшлі ў магазін: Каравай, прывыкшы не выпускаць з роту жуйку, зараз ўзяў з паліцы цукерку "марс" і анямеў, гледзячы прама ў вочы інтэлігентнага Яўкімава. Ён адразу згледзеў, што на паліто яго не ставала акурат такога памеру гузіка, які толькі што быў знойдзены на ўзлеску.

- Добры дзень, Васіль Міхайлавіч! Як здаровейка?

Яўкімаў не чакаў такой сустрэчы з аператыўнікамі, разгубіўся і хацеў вышмыгнуць за дзверы.

- Што, Васіль Міхайлавіч, так і будзем гуляць у жмуркі? – следчы насмешліва паглядзеў на Яўкімава.

- Не маеце доказаў? – нахабна аскаліў зубы Яўкімаў.

Пакуль Каравай адцягваў увагу падазронага Казлоўскі выклікаў нарад міліцыі. Праз лічаныя хвіліны толькі што горды і недатыкальны, які кіраваў сотнямі, не, тысячамі законапаслухмяных падаткаплацельшчыкаў, быў затрыманы.

- Бач, як добра скончылася! А ты не верыў пра асаблівы падыход да такіх як гэты фрукт?

- Ты б здзівіў, калі быў простым грамадзянінам. А так ты – аператыўнік.

- І не благі!

- Хто б сумняваўся.

Затрыманы, згодна характарыстыцы, якую дала абласная інспекцыя, быў чалавекам граматным і прынцыповым. Мае ва ўласнасці толькі трохпакаёвую кватэру. Машына, гараж і катэдж, якія набыў літаральна за год знаходжання ў цёплым крэсле, ў прадстаўленай дэкларацыі не ўпісаны. І ніхто з кадравікоў, абласных ці міністэрскіх, не пацікавіўся: чаму так сціпла прадстаўлена маёмасць. У асабістай справе значылася, што ў свой час Яўкімаў працаваў на малаказаводзе, народным кантролі. Набіраўся "вопыту", сталеў, толькі ў супрацьлеглы бок. Палка на два канцы: каб пазбягаць памылак, трэба набірацца вопыту, каб набірацца вопыту, трэба рабіць памылкі. Няўжо знарок такога кірунку прытрыліваўся?

Першае папярэджанне ад супрацоўнікаў аддзела УКДБ Яўкімаў прапусціў між сваіх асліных вушэй. Усяго толькі і вымавіў: "Будзем працаваць па старой схеме". І толькі праз тры дні, што правяла галоўбух у следчым ізалятары, стала вядома тая схема, якую ўласна распрацаваў і ўкараніў сам кіраўнік. Пры рэвізіі ўсё сказанае галоўбухам і касірам пацвердзілася. Сведкі, а імі праходзілі ўсе начальнікі аддзелаў і намеснік яго, мажная Святлана Маркоўская, таксама давала фактычныя паказанні, бо сказанае кожным супадала з агульным абвінавачваннем, што прад’явіла следства Яўкімаву.

На судовым пасяджэнні Яўкімаў нібыта пасміхаўся над прыведзенымі фактамі доказу яго злачынстваў. Коратка астрыжаны, круглагаловы, ён трохі асунуўся, але хітрыя шэрыя вочкі так і бегалі па зале, нібыта запамінаючы кожнае слова супраць сябе. Сваю віну прызнаў часткова, спасылаўся, што тыя прэміяльныя грошы нібыта ішлі для сустрэч абласнога начальства. Але факты не пацвердзіліся. І тады ўжо ён не камандаваў як раней: направа, налева, прама. Суд прызнаў фігуранта вінаватым па ўсіх пунктах абвінавачвання і прызначыў пакаранне ў выглядзе дзесяці гадоў пазбаўлення волі па адпаведных артыкулах Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь: "крадзеж у асобна буйным памеры" і "злоўжыванне ўладай і службовымі паўнамоцтвамі" з канфіскацыяй маёмасці і адсутнасцю права на пяць год займаць кіруючыя пасады.

Як жа былі здзіўлены судовыя выканаўцы, калі наведалі кватэру асуджанага: сярод голых сцен і падлогі з адным выцертым палавічком, няйначай зробленым не адзін дзесятак гадоў яго маці, трыма табурэткамі і старэнькім кухонным сталом і, як упрыгожанне залы, чорна-белы тэлевізар. Нічога не было, ні сценкі-секцыі, ні набораў карпусной мэблі, ні шафаў, ні дываноў, не кажучы пра навюткі камп’ютэр, што забраў з аддзела падаткаабкладання недзяржаўнага сектара эканомікі, якому падараваў адзін дырэктар прыватнага прадпрыемства, што не падцведзіла ў сваіх паказаннях начальнік аддзела. Бо нідзе той камп’ютэр не ставіўся на ўлік, ніхто пра яго і не ўзгадваў. Мала што можа падараваць прадпрымальнік, гэта яго справа.

- Вось замаскіраваўся! Па ўсім відно, што загадзя рыхтаваўся,- вымавіў Каравай.

- Але цяпер інтэлегентны зламыснік абяскоджаны. Апярэдзілі ўсё ж!

- Не забывай, браце, у нас яшчэ замах на жыццё міліцыянера і забойства, - сказаў аператыўнік. – Нераскрытых спраў быць не павінна.

Калі маёр Фралоў, высокага росту афіцэр, наліты сілаю ў плячах, зайшоў у кабінет начальніка ўпраўлення, там ужо былі капітан Карніевіч і лейтэнант Каравай.

Палкоўнік павітаўся з Фраловым за руку, запрасіў яго садзіцца і быццам працягваў пачатую і вядомую ўсім прысутным гаворку.

- За Яўкімава аб’яўляю падзяку! Малайцы! Але…

Маёр зразумеў, што зараз будзе новая задача.

- У мяне пыталася кіраўніцтва вобласці, калі мы скончым з забойствамі, крадзяжамі на вёсцы. Сярод людзей ідзе паніка. А мы агітуем, каб трымалі гаспадарку. На аднаго мужыка злыдняў талака. Справа пра крадзеж набывае іншае адценне. Ды і калецтва міліцыянера. Ці не замнога нераскрытага? Той, хто не пабаяўся падняць руку на чалавека ў форме, павінен мець на гэта прычыну. За гэта па галоўцы не гладзяць.

Палкоўнік замоўк, нібы задумаўся – гаварыць ці не гаварыць, потым звярнуўся да Фралова:

- Так што, Андрэй Паўлавіч, бяры руль у свае рукі і ўключайся з хлопцамі ў следства. Па ўсіх трох напрамках. – Калі што, заходзь, параімся.

БУМЕРАНГ. Раздзел чацвёрты. Кватэра коштам у жыццё.

2010-12-15T16:41:00.001+02:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел чацвёрты.

Кватэра коштам у жыццё.

- Ну вы, хлопцы, даеце! – Васіль Міхайлавіч не верыў, пакуль сам не пераканаўся, што яго сын Сяргей с сваім сябруком забілі чалавека. – Вас цяпер пасадзяць!

- Баця, не дрэйф, - не засмучаўся Сяргей. – Лепш дапамажы труп прыхаваць.

- Можа мне ўжо хопіць? Хаця б са сваім мінулым разабрацца. Бачыш – ніхто не падставіў плячо з тых, хто пяткі лізаў, калі кіраваў падатковай інспекцыяй, акрамя Марычава. Так што магу толькі лапаты прынесці, у машыне ёсць, здаецца. І не больш, сын…

Сяргей Яўкімаў даўно марыў пра ўласнае жыллё. Жыў у звычайнай трохпакаёўцы разам з бацькамі. Ніколі не было самастойнасці, а яму хацелася ў любы час куды і з кім пайсці, альбо прывесці да сябе. Грошы бацька не даваў, свае клопаты меў, а маці больш глядзела таксама за сабою.

Быў у Сяргея сябар – Стас Мінлюкевіч, якому Яўкімаў асабліва зайздросціў. Ён меў уласную кватэру ў цэнтры горада. З дапамогай бацькавых падаткаплацельшчыкаў зрабіў еўрарамонт. Жыў адзін. Сям’ю заводзіць не збіраўся. Хапала румзаў маці пра абедзьвюх сясцёр, якім бацька таксама пабудаваў кватэры ў самым Мінску. Шчасця ні ў адной няма, дзетак Бог так і не даў. Праклялі, відаць, людзі.

І Сяргей пастаянна думаў: "Навошта Мінлюкевічу такая шыкоўная кватэра? А вось мне яна ў самы раз!"

Яўкімаў распрацаваў план, з якім пазнаёміў даўняга прыяцеля Ігара Даранскага.

Ігар, як і Сяргей, нідзе пасля каледжа не працаваў. І ў яго таксама была мара, праўда маштабам куды меншая – набыць аўтамабіль. А ў Сяргея як раз машына была, бацька перад адсідкай атдаў яшчэ добрую, дзесяцігадовую "ауді". Яны часта каталіся на ёй па горадзе, асабліва па начным.

- Можа прадасі? – з пяшчотай гледзячы на жалезны скарб, пытаўся Ігар.

- А на якія шышы ты купіш?

- Ну-у, можа ў растэрміноўку…

- Не, браце, калі будуць грошы, тады і прыходзь.

Сказаў так, падалося, неабдумана, і ўжо на наступны дзень сам знайшоў сябрука, прапанаваў:

- Прабач, паспяшаўся я ўчора з адказам. Забірай, дружака, маю прыгажуню за так. Бясплатна.

- Гэта як бясплатна? – не чакаў такога адказу Даранскі.

- А так. Ты мне дапаможаш у адной справе.

- Замётана, - нават не пацікавіўся, што за справа, пагадзіўся Даранскі.

- Заваліш мне аднаго чувака! І ўсё! Машына твая!

- Во як! – ажно закашляўся той.

- А як ты думаў: ты – мне, я – табе! Такое жыццё, братан. Ты марыш пра машыну, а я пра кватэру ўласную.

- Не зусім разумею.

- А што тут разумець? Жыве багаценькі Бураціна, у шыкоўнай кватэры. Адзін. І радні ў яго няма. Калі памрэ, кватэра пярэйдзе ва ўласнасць дзяржавы. А калі паперы перапісаць на мяне – то мне.

- Ці ж ён лох, ці што, каб кватэру на цябе перапісваць? Ды і што з ім можа здарыцца?

- Вось ты для гэтага і патрэбны. Запрашаем яго на "стрэлку". Пакуль я з ім базару, прапаную яму падпісацць дароўную на кватэру, ты, трымеш ствол, і раз-пораз спакойна націскаеш на курок, раз – воддаль, другі раз – і ў нагу пацэліш. Каб асэнсаваў сур’ёзнасць моманту! Выканаеш работу як след – тачка твая. Ну, як, ідзе?

Як не дзіўна, але Даранскі пагадзіўся. Аўтамабіль для яго быў даражэй жыцця незнаёмца.

Выбаўшы дзень, Сяргей патэлефанаваў Стасу Мінлюкевічу.

- Прывітанне, не забыўся яшчэ на старога сябра? Нам патрэбна пагаварыць. Я справу сваю адкрываю, хачу цябе ў долю запрасіць, у цябе ёсць вопыт і сувязі.

- Дзе сустрэнемся?

- Я за табой заеду.

Праз хвілін сорак яны ўжо былі за горадам. Па дарозе Сяргей пераконваў Стаса, што "такія" справы робяцца як мага далей ад чужога вока.

- Давай, расказвай па дарозе, - прапанаваў Мінлюкевіч.

- Пачакай, ты ў чымсьці сумняваешся? Нашыя бацькі разам у падатковай працавалі, а ці нам, іх дзецям, ёсць прычыны не давяраць адзін аднаму?

- Згода!

Заехаўшы ў глухое і ціхае месца, хутчэй старую паляну, машына спынілася. Сяргей адвёў Стаса ўбок і пачаў расказваць пра штосьці аддаленае, затым перайшоў да сваіх праблем у сям’і, што жыць з бацькамі невыносна, а тут жаніцца патрэбна, бо нявеста на шостым месяцы. Дастаў з прыгатаванай папкі чысты аркуш паперы і ўзор дароўнай.

Раптам ззаду Мінлюкевіча трэснула галінка, ён павярнуўся і ўбачыў з пісталетам у руцэ Даранскага.

- Давай, Стас, хутчэй думай, бо мы з Серым апошнім часам нервовыя нейкія, асабліва я.

- Праўда, Серы?

- Я двойчы не паўтараю!

- Хлопцы, няўжо нельга без крыві? Я ўсё падпішу!

Раптам побач з яго нагамі раздаўся стрэл. Мілюкевіч ніколі не вызначаўся смеласцю, ад неспадзеўку ажно прысеў, шорты ўзмакрэлі. З твару стаў ён бледны зусім, як прасціна.

- Давайце, хлоцы, усё падпішу!

- А дзе ты дзенешся! – рассмяяўся Даранскі і зноўку выстраліў, побач з яго вухам прасвістала куля.

Ён падпісаў усе паперы, што падсоўваў Яўкімаў. Затым стаў на калені, прасіўся не забіваць, бо яму "хопіць і аднаго метра той плошчы".

Яўкімаў ажно кіпеў ад злосці, што Даранскі не страляе ў Мінлюкевіча, сам падбег да стаячага на каленях прыяцеля і, дастаўшы з кішэні прыгатаваны на ўсякі выпадак цяжкі малаток, ударыў таго па галаве.

- Браткі, што вы творыце? Я ж усё падпісаў-ў…

Мінлюкевіч не рухаўся. Даранскі, успомніўшы, што пра абяцаны падарунак, таксама падключыўся. Ён дастаў прыгатаваны шнурок і пачаў душыць, біць нагамі нежывое цела.

- Гэта табе, задавака, каб паважаў і радаваў нас!

- Здаецца ўсё, - расслаблена выдыхнуў Сяргей.

Сябры накіраваліся дадому. Іх адзенне было ў крыві, і бацька, завітаўшы акурат у гэты час дамоў, разгублена ўставіўся на сына.

- Баця, мы выпадкова завалілі чалавека. Труп – у лесе.

- Не паверу, пакуль на свае вочы не ўбачу, - адрэзаў Васіль Міхайлавіч.

- Ты заўсёды прымаў мяне за слабака. Цяпер жа можаш пераканацца, паехалі.

Бацька даў чыстае сваё адзенне, яны перапрануліся і паехалі.

У лесе бацька дапамог выкапаць яму для трупа, які вытрымана, як звычайную справу робяць, паклалі ў яміну, засыпалі пяском, лісцем і мохам, а самі селі перакурыць, пацягнуўшы каньяку з прапанаванай старэйшым Яўкімавым абцянутай скурай біклажкі.

Калі сляды злачынства былі знішчаны, Ігар запытальна глянуў на сябра:

- Ну што, цяпер я уладальнік тачкі?

- Ні фіга! Ты не выканаў умовы сдзелкі! Павінен быў сам яго заваліць, а так мне прыйшлося папрацаваць.

- Калі не аддассі я за сябе не адказваю, - пакрыўдзіўся Даранскі.

- Лады, забірай, карыстайся, - успомніў, што яго чакае ўласная кватэра, падабрэў Сяргей.

Ён аддаў даручэнне і ключы ад машыны. Сам пачаў чакаць, калі пачнуць шукаць Мілюкевіча, палічыўшы яго прапаўшым без вестак. Падстава для пошукаў Мілюкевіча мелася: ён быў заўзятым грыбніком. Маўляў, пайшоў і не вярнуўся, а бабулькі, што сядзяць ля пад’ездаў, пацвердзяць.

Лабадзенка са "Звязды" адкрывае знявечанае і забытае

2010-11-12T15:46:00.000+02:00

Лабадзенка са "Звязды" адкрывае знявечанае і забытае

Даўно сачу за журналісцкай творчасцю сапраўднага маладога, але выбітнога беларуса і паэта Глеба Лабадзенкі.

Пазнаёміўся з ім па тэлефоне больш за два гады, напярэдадні 85-ых ўгодкаў слыннага нашага Васіля Ўладзіміравіча Быкава. Тады менавіта гэты малады, але сапраўдны беларус паехаў у Бычкі, на радзіму пісьменніка, дзе жыла ў старой хаціне з газавай плітою 60-х гадоў выпуску сястра пісьменніка з сусветным імем. І менавіта Лабадзенка дапамог гэтай сціплай жанчыне як ўласнымі сродкамі, так і мясцовыя ўлады "падключыў" з рамонтам хаціны і набыццём пліты.

Як не падзякаваць і не парадавацца за такога чалавека і журналіста, які не патрапляе кан'юнктурнасці!

Пазней размаўлялі, калі выйшла з друку апошняя кніжка Рыгора Іванавіча Барадуліна "Лісты да мамы". Пасля гутарылі, хаця і не з лепшай нагоды, а як прыхварэў дзядзька Рыгор...

Чытаю родную мне "Звязду" і менавіта жывыя матэрыялы Глеба больш за ўсё ўражваюць, знаёмяць, адкрываюць тое знявечанае і забытае: Анатоль Сыс, Ўладзімір Караткевіч і многія іншыя імёны і старонкі нашай Бацькаўшчыны...

Дзякаваць Богу і часу, што функцыянеры ад мовы і літаратуры, ды афіцыёзныя крытыкі-нядобразычліўцы маўчаць. Альбо затаіліся ў чаканні свайго часу, калі чарговы з'явіцца зварот да сваіх службоўцаў кшталту хрушчоўскага: беларусы хутчэй за ўсіх прыйдуць да камунізму, бо выракліся сваёй мовы?

А як вы мяркуеце? Пішыце!

Аркадзь Жураўлёў (Шагакін)

E-mail:zhuravlev@tut.by
http://zhuravlev.at.tut.by

БУМЕРАНГ. Раздзел трэці. З дальнім прыстрэлам.

2010-11-03T20:37:00.000+02:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел трэці.

З дальнім прыстрэлам.

Старшы лейтэнант Антон Каравай зняў трубку і пачуў насмешлівы, як некалі раней, вясёлы голас Казлоўскага:

- Прывітанне, Каравай! Калі ўжо будзем трушчыць цябе? Можа каву рыхтаваць?

І не дачакаўшыся адказу, працягваў: "Я тут на выхадныя выбраўся ў сталіцу, забягу да цябе. Дасі прытулак былому бібліятэкару?"

У час вучобы Каравай не быў надта блізкі з Казлоўскім. Калі Каравай астаўся ў абласным упраўленні, а Казлоўскага размеркавалі ў раённы цэнтр, апошні часта пазвоньваў Антону.

Паведамленне Казлоўскага пра тое, што ён прыедзе на выхадныя, вялікага энтузіязму Караваю не надало. Ён знаў кіпучую дзейнасць Казлоўскага пры арганізацыі выхаднога адпачынку, але адмовіць не выпадала.

Каравай апрануў светлы адпрасаваны пінжак, які вісеў на спінцы крэсла. Ён ходзіць у касцюме адпаведна пасадзе і званню. Потым прыбраў са стала ў сейф папку. У ёй былі матэрыялы пра крадзеж у людзей з падвалаў варэнняў-саленняў, інструменту з гаражоў, жыўнасці з людскіх падворкаў. Днямі прыхапілі ў дзвюх цётак на Лясных вуліцах курак, а парсючкоў вывезлі на машыне. Цяпер у яго – Каравай лічыў, з насмешкай- перапытваліся: "Ну, як там твае куры - свінні?"

Наогул Каравай пачынаў падумваць, што яму не так ужо і не пашанцавала. Застаўся ў горадзе, нават кватэру атрымаў. Ён падумваў, што яны прытвараюцца, калі крыўдзяцца на свой лёс, бо пасля запрашалі і на рыбалку, і па грыбкі, адчувалі сябе там "дома", гаспадарамі. Ён жа тут быў адзін з маладых следчых у абласным упраўленні. Сур’ёзнае справы яму за чатыры гады так і не траплялася, хаця была адна справа з банкаматамі. І ён, няхай не адзін, але правільным крокам ішоў, і раскруціў-такі, вылічыў аматара лёгкай нажывы. А цяпер вось шукай інструмент, які п’янчугі за паўлітроўку ўжо збылі, альбо жулікаў з курамі адшукаць, якіў ужо і костачкі пераварыліся ў ненасытных чэравах мярзотнікаў ды лайдакоў.

"У мяне разбітыя чалавечыя галовы, душы, і ніякіх слядоў не знайшоў. Дзе шукаць тых злачынцаў? А патрэбна! Хаця б якая зачэпка", - думаў ён.

Каравай выйшаў з упраўлення. Сонца прыпякала, і не пашкодзіла б праехаць дзе-небудзь да вады, пакупацца. Але ехаць дадому пераапранацца, не ставала часу. Ды й хутка выхадныя.

Раптам, адкуль толькі ўзяўся, з’явіўся Казлоўскі, і Павел падумаў, што планы яго лопнулі.

Назаўтра Каравай прачнуўся як звычайна. Праз акно ўжо цадзіліся сонечныя смелыя і зыркія промні. Ён памкнуўся, каб рыўком ускочыць на ногі, але ўгледзеў Казлоўскага, які смачна і нявінна спаў на раскладанцы пасярод пакоя.

Казлоўскі ўчора ўсё ж выцягнуў Каравая вячэраць у "Караван" – параджэнне патрабаванняў сучаснай публікі і найноўшага рэстараннага густу. Зала хутчэй нагадвала танцпляцоўку, на якой наставілі столікаў. На пятачку грымеў магутнасцю ў многія дзесяткі дэцыбел аркестр, выгіналіся, скакалі музыкі, як і агалялася, абцалоўваючы мікрафон, спявачка.

Казлоўскі ўзяўся камандаваць, заказаў вячэру на свой густ. Праз колькі столікаў жаночая кампанія адзначала дзень нараджэння сяброўкі. Кіравала імі жоўтазубая (поўны рот зубоў з жоўтага металу блішчэў, як не сляпіў), грудастая, ніколі не зведаўшая мужчынскай ласкі і дзіцячай пяшчоты, Таццяна Васільеўна. Пакрысе жанчыны расхрабрыліся, загаманілі, і Казлоўскі падабраў момант, запрасіў на танец рыжанькую, паўнаватую і далёка не сімпатычную імянінніцу Люду. Яны неяк адразу, падалося, знайшлі агульную тэму, размаўлялі і смяяліся. Ён штосьці нашаптаў партнёршы, бо наступны танец Таццяна Васільеўна добра падпіўшы гулліва выцягнула танцаваць Антона і нават пачала злёгку "спакушаць". Каравай, як толькі паварочваўся ў танцы тварам да свайго століка, паказваў кулак Казлоўскаму, але той толькі пасміхаўся. Праўда, пад канец вечара, было з чаго пасміхацца і Караваю – калі надышла пара разыходзіцца дадому, кабеты неяк надзіваж хутка працверазелі і ніякіх праважатых мець не захацелі. Нават Люда, якая толькі што сама абдымала Казлоўскага, ды мкнулася да яго сваім напалову аголеным бюстам.

Каравай злёгку папхнуў раскладанку. Казлоўскі лыпнуў вачыма:

- Уставай, Люда тэлефанавала.

- Якая Люда?

- Тая, што ля блюда.

- Ану іх!

- Ну і чаго жа так? Учора дык быццам пятух распараны шпорамі пастрэльваў.

- Курыцы сямейныя.

- Так ужо і сямейныя?

- А якой трасцы тады спакушалі, а самі збеглі?

- Э-э-э, браце, жаночую тактыку да гэтых гадоў так і не вывучыў!

- Ладна, певень раённы, пад’ём. Сёння - на Васькаўскае, бяром правізію і загараем. А пасля і пра мэту сустрэчы скажу.

- Ідзе, Каравайчык?

Прапанова спадабалася. Той заўсміхаўся.

Першую гадзіну, калі не больш, Казлоўскі адрабляў на "кухні": наразаў, намазваў, адкаркоўваў. Падрыхтоўка стала аказалася даўжэйшай за сам абед, бо хутчэй тое застолле перакусванне можна назваць: гутарка ішла і пра Еўдакімава, і пра Дабравольскага…

Потым выйшлі на вуліцу. Каравай думаў пра свае незакончаныя справы і не звяртаў увагі на тое, што тараторыць Казлоўскі, і не здзівіўся, калі ён пацягнуў яго да дзвюх дзяўчат, якія стаялі на абочыне дарогі, чакалі спадарожную машыну.

На здзіўленне Каравая, смялейшая з дзяўчат, круглатварая, загарэлая, усміхнулася Казлоўскаму, нават першая здалёк працягнула руку.

- Антон! Адкуль ты тут?

- Ліля! Каго я бачу!

- Дзе ты падзеўся?

- Я што, працую. А вось ты як? Замуж выскачыла?

- Цябе чакаю! І штосьці шапнула яму на вуха.

- Знаёмся, аднакурснік мой былы, Антон. Грозны сышчык Антон Каравай.

Ліля падала руку Караваю, назвала сваю напарніцу:

- Алёна, разам у рэстаране працуем. – Малады спецыяліст, дарэчы.

Алёна была маладзейшая за сваю сяброўку, не гэтакая выгледжаная, але па-свойму прыгожая той натуральнай жаноцкасцю, якой не трэба яшчэ прыхарошвацца.

- Ну што, у парк, дзяўчынкі? А на вечар "Блюз" асвоім ці яшчэ што-небудзь экслюзіўнае? – прапанаваў Казлоўскі і падхапіў сумку Лілі.

- Адстаў ты, Антоша, у правінцыі. Рэстаран, няхай сабе і прыватны – учарашні дзень, там як на кірмашы. Цяпер вольны час праводзяць карпаратыўнай кампаніяй. Я запрашаю цябе ў госці, думаю твой сябар не пакрыўдзіцца?

Ліля ўсміхнулася, але на нейкае імгненне Караваю здалося, што ў яе проста таргануліся вусны.

- Ты пра што, Ліля?! – замест адказу ўсклікнуў Казлоўскі.

Яна не адказала, а толькі рассмяялася, спыніла таксі, запрасіла сяброўку, сама села на пярэдняе сядзенні, машына ад’ехала, віскнуўшы на развітанне.

Яны пераглянуліся, паціснуўшы, быццам згаварыліся, плячамі, рушылі наперад.

Прайшоўшы колькі крокаў Казлоўскі схамянуўся:

- Дык пра якую мэту сустрэчы ты казаў?

- Пра тую, што барменшу Вікторыю патрэбна раскручваць. Яна ў гаспадара – давераная асоба.

- А ты, браце, з дальнім прыцэлам!

БУМЕРАНГ. Раздзел другі. Пустазелле ў сям’і.

2010-10-27T18:43:00.000+03:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел другі.

Пустазелле ў сям’і.

Яўкімава Марыя, 1994 года нараджэння, навучэнка першага курса прафесійна-тэхнічнага каледжа №…

У школу мастацтваў дзяўчынку ўладкаваў без усялякіх праслухоўванняў уплывовы бацька. Прычым не проста пазваніў і папрасіў дырэктарку з падмочанай рэпутацыяй, а сказаў катэгарычна: "Мая дачка сёння пайшла ў вашу школу і яна будзе вучыцца на фартэпіяна. Вы зразумелі?" І паклаў трубку.

Дзяўчынку, канешне ж, залічылі ў бацькам вызначаны клас. І яна вучылася. Праз колькі дзён незнаёмыя мужчыны падымалі на чацьвёрты паверх барысаўскае піяніна "Беларусь". Затым прыходзіў настройшчык і даводзіў, "лавіў", ноты кожнай клавішы, а як інструмент загучаў, моўчкі, папрасіўшы прабачэння ў гаспадыні, як ў паненкі якой, вышмыгнуў за дзверы.

Усе, хто толькі чуў гэтае прозвішча, Яўкімаў, згаджаліся на любую работу, якую ўплывовы гарадскі чыноўнік называў "дапамогай". Прычым заўсёды задарма, хаця хтосьці за ўсе гэтыя прывілегіі плаціў. Але яго гэта не цікавіла. Ён лічыў, што дарос, даслужыўся да той вышыні, калі ўсё дазволена.

Вучылася дзяўчынка пасрэдна, не занадта старалася, асабліва ў старэйшых класах, бо ведала, што ўсяроўна пасля школы будзе інстытут ці каледж, на худы канец, што заўсёды падкарэкціруюць самі настаўнікі пасля аднага бацькавага званка. І карэкціравалі. І маўчалі. Бацькі пры гэтым займаліся сабою, дзеці – самі па сабе раслі…

І вось Маша ў спартыўным касцюме, з загадкавай касічкаю, намагаецца ўсміхнуцца. Ловіць погляды сваякоў. Сержант, што стаіць ля клеткі, відаць старэй за яе на якіх пару год, ад сілы – на тры. Слухае з цікавасцю.

- Ці прызнаеце сябе вінаватай? – пытанне адрасаванае падсуднай.

- Часткова.

- Што не прызнаеце?

Маўчыць. З цяжкасцю прамаўляе: "Забіваць не хацела".

Ад дачы паказанняў Маша адказваецца. Нарэшце ў ёй заўважаецца дзіця, сапраўднае шчэ дзіця. Яна ўсхліпвае: "Складана ўспамінаць". У клетцы ўсе паводзяць сябе па-рознаму, ёсць і такія, хто здатны ліць слёзы ў два ручаі, а потым смяяцца, вычварацца, але тут ўсё іначай. Гэта разумеюць суддзі, абвінаваўца, абаронца. Маўчанне не можа цягнуцца доўга. Паказанні, што дзяўчына дала раней, чытаюць за яе.

Было ўжо далёка за поўнач, калі дзверы ў яе пакой без стуку расчыніліся і дужыя мужчынскія рукі абхапілі маладыя пругкія грудзі і павалілі на канапу. Дзяўчына з перапуду толькі ўскрыкнула, а як убачыла шалёны бацькаў твар, дацягнулася да ляжачых на камп’ютэрным стале нажніц і саданула колькі было сілы ў пахвіну, і раз, і другі, і трэці. І сама ж выклікала "хуткую". Ён спачатку ухапіўся абедзвюмя рукамі за похву, крычэў як рэзаны, потым пачаў насіцца па хаце, але рукі не адымаў. Вочы яго наліліся крывёю, акурат такога колеру, як і тая, што сыходзіла з яго похвы, хмель ураз прайшоў, але наўрад ці даваў ён сабе адказ, што гэта ён дома, з дачкою сваёй "пагуляць" захацеў, а не ў саўне з дзяўчынкамі па выкліку. Але яму ўсё адно: абы было цела, а якое яно і чыё ніколі не цікавіўся. Толькі пабачыць аголенае ледзь цела і зверам робіцца. Пра якія бацькоўскія пачуцці гутарка.

- Мала табе зняважаных дзяўчат на працы, дык на дачку пацягнула, звер, а не бацька! – сцішана ўсхліпвала разгубленая, напаўголая дзяўчо ў модных трусіках-стрынгах з малюсенькім трыкутнікам спераду і тоненькім надарпваным матузком ззаду. Верх гэтага купальнага гарнітуру дапаўнялі арыгінальныя накладкі замест станіка, калі санітары ўбінтоўвалі пахатлівую "гаспадарку" азвярэлага мужчыны таксама сарамацілі яго. – І чаму я яго не зарэзала? Яе маладзенькае цела ўздрыгвала.

Міліцыя прыехала тут жа.

З пратакола догляду месца здарэння: "На канапе, падлозе шматлікія плямы бурага колеру. Па ўсёй кватэры, у туалеце, і ванным пакоі, і паўсюдна – кроў. На целе дзяўчыны шматлікія сінякі, плечы і грудзі пакусаныя."

- Ён мяне паваліў і кусаў, кусаў, а я біла і біла нажніцамі ў яго похву…

Машу затрымалі пасля ўрокаў. Пры сабе злачынца мела, апроч дапаможнікаў і канспектаў, мабільны тэлефон, пачак цыгарэт, запальнічку і ў жаночым партаманеце сто дваццаць тысяч грошай ляжала побач са здымкам маладога чалавека.

Потым былі экспертызы, допыты, паказанні. У судовай практыцы такое здараецца рэдка, але за падсудную заступіліся суседзі. Напісалі ў міліцыю калектыўнае пісьмо, у якім расказалі пра ўсё скандалы і прыставанні да дзіцяці яшчэ з малых гадоў, і як жонку не аднойчы сярод белага дня… гвалціў, што тая немым голасам крычала, а як зайшла суседка (дзверы былі адчынены), быццам бы солі пазычыць, спахопліваўся, трымаў спадаючыя порткі з голым азадкам, хаваўся ў ванны пакой. А жонка па першачасе толькі маўчала, пераводзіла на жарт, а калі паўтаралася ўсё наноў, мусіла расказаць суседцы пра неардынарнага мужа.

Да судовага пасяджэння бацькі згаварыліся. І дружна памянялі паказанні. Глава сямейства манатонна сцвярджаў, што не памятае, каб ён заходзіў у пакой да дачкі, як і не памятае, што яна нажніцамі краіла яго начынне, быццам сам дзесьці наткнуўся на шкло. Гучала ўсё гэта непераканаўча. А для тых, хто быў на працэсе зразумела было адно: уласны інстынкт для такіх як ён нелюдзяў захаваўся ў іх саміх жа. Учарашні кіраўнік і … амаралка.

Судовае паседжанне бацькі імкнуліся пераўтварыць у цырк.

Маці раптам пачынала крычаць: "Ён не толькі піў, праўда не са сваёй кішэні, а за людскі кошт, але і гуляў напрапалую… гвалціў жанчын, толькі ні адна, ніколі не паскардзілася, не звярнулася ў міліцыю. Як толькі ўбачыць аголенае сцягно ці грудзі, так гатовы і кінуцца на жанчыну, але пераборлівы, кот памаўзлівы, на маладзенькіх больш пяліцца… У іх тут цэлая зграя такіх… Бл…н няшчасны".

Бацька тут жа даваў адпор: "У мяне заўсёды былі цудоўныя адносіны з дачкой. Канфлікты ўзнікалі з-за … халоднасці жонкі, а я ж – жывы мужчына", - мазнуў вачыма па зале.

Яшчэ б крыху волі – і гэтыя людзі, некалі паважаныя ў сваіх калектывах, пераскочыў цераз крэслы, учапіліся б адзін аднаму ў горла. Ім было абыякава, што на іх глядзіць дачка. Што, хутчэй за ўсё, яе чакае турма.

- Перастаньце выясняць адносіны! Адкажыце, чаму ваша дачка аказалася на лаве падсудных, а не за партай? Ваша віна ў гэтым ёсць?

Цішыня. Што яны могуць адказаць!

У перапынку, калі суддзя і засядацелі пайшлі ў пакой нарад, падыйшла бабулька дзяўчынкі. "У мяне страшная хвароба, да таго ж рассеяны склероз, колькі пражыву, не ведаю, а насміхаюцца над маім сыночкам яны разам, маці і дачка. Галоўная – Ларыска. Чаму ты не абароніш татку свайго?".

Ніхто не чуў гэтых слоў, як і прапановы абараніць злодзея і ваўка ў чалавечым абліччы. Старая маці не прызнае злачынцам свайго сына. Ёй не цікава, як яна расла і што адбудзецца з ёй, роднай унучкай, што яе чакае.

БУМЕРАНГ. Раздзел першы. Гульня ў жыццё.

2010-10-20T19:07:00.001+03:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

Дэтэктыўная аповесць

Раздзел першы.

Гульня ў жыццё.

У нядзелю ўся сям’я Васіля і Ларысы Яўкімавых сабралася за абедзеным сталом. Заканчэнне політэхнічнага каледжа сынам Сяргеем адзначалі напярэдадні, тады сабралася багата гасцей, не было толькі Ніны, сястры Ларысы. Яна вырашыла наведацца днём пазней, каб не сустрэцца з Васілём, хросным бацькам яе дачкі. Аднак, непрыемнай сустрэчы пазбегнуць не атрымалася. Даведаўшыся пра яе візіт, Васіль таксама чакаў. Добра падрыхтаваўшыся чаркай, сеў насупраць, не звяртаючы ўвагі на жонку і дзяцей.

Вось ужо колькі часу Ніна не з’яўлялася дома, разам з дачкой жыла ў сяброўкі, пазбягаючы выпадковых сустрэч і з дзеверам, намагалася зразумець, чаму, пражыўшы пад адным дахам больш за пяць год, людзі раптам становяцца чужымі. Ці не раптам?

Афіцыйна яны разышліся з Сямёнам ўжо даўно, аднак працягвалі жыць разам (развод той быў чыстай фікцыяй). Падрастала дачка, Сямён ніколі не быў клапатлівым, кахаючым мужам і бацькам, затое паспяхова спраўляўся с роллю хатняга лайдака, і …палюбоўніка знаёмай жонкі. Гаспадар нават ганарыўся тым, што за ўсё жыццё ніводнага цвіка не забіў. З працы пастаянна затрымліваўся, "нарада, камандзіроўка" і г. д. і т. п. А сам ішоў … налева. А калі вяртаўся заўсёды быў раздражнёным, агрэсіўным, абскарджваў, прыніжаў, патрабаваў вячэру, выцягваўся на канапе і безмэтава шчоўкаў кнопкамі на пульце тэлевізара.

Аднойчы ў п’яным угары ўдарыў дачку, а потым і жонку. Другім разам, выламіўшы міжпакаёвыя дзверы, пацягнуў Ніну да балкону, пагражаючы выкінуць з сёмага паверха. Калі б дачка не лінула з чайніка кіпятку на ногі, невядома чым бы ўсё закончылася. Пакуль ён адыходзіў суткі ў міліцыі, Ніна, сабраўшы самыя неабходныя рэчы, разам з дачкой пайшла з дому.

Што рабіць далей, было не зразумелым. Не будзеш жа вечна хавацца ў маці, альбо ў сябровак. Муж пастаянна тэлефанаваў: то пагражаў, то прасіў прабачэння і ўпрошваў вярнуцца. А вяртацца было страшна. І так працягвалася гадамі.

Ніна ўжо даўно прывыкла разлічваць толькі на сябе. Атрымаўшы дыплом эканамічнага ўніверсітэта, дакрочыла па кар’ерных прыступках галоўнага бухгалтара буйнога прадпрыемства. Дачка тым часам скончыла школу і паступіла ў інстытут.

А вось муж і бацька іх, Сямён Пятровіч, паспеў "адпачыць" на мазырскіх нарах за згвалтаванне, і цяпер тры тыдні як на волі. На працу пакуль не ўладкаваўся, асабліва не бяруць з такім кляймом, ды й на "любую" работу ён не надта што хоча наймацца: тут яго многія памятаюць, іншыя пабойваюцца, і аддаляюцца: сваяк Яўкімава. Застаецца вытрымаць колькі часу, калі міліцыя не дапаможа ў працаўладкаванні, да сябрукоў вымушаны звярнуцца. Пакуль жыццё не адновіцца быццам і нямілым для яго стаў зусім родны горад з яго вуліцамі і паркамі, сметнікамі і падваламі…

Мінулага свайго ён не саромеўся, быў час пазнаёміцца з гісторыяй рэкордных тэрмінаў турэмных заключэнняў. І гэтым у "сваіх" кампаніях ганарыўся, многія ўжо пераказвалі тыя гісторыі іншым, зайздросцілі. Расказваў пра народавольца Марозава, асуджанага за ўдзел у падрыхтоўцы замаху на жыццё Імператара Аляксандра II, і які правёў у адзіночнай камеры больш за дваццаць год, напачатку ў Аляксееўскім равеліне Петрапаўлаўскай крэпасці, затым у Шлісэльбургскай. Да гэтае пары навукоўцы б’юцца над разгадкай феномена Марозава, які ператварыў турму ў … "свае ўніверсітэты". За час зняволення ён напісаў больш за 15 тысяч старонак геніяльных навуковых прац па астраноміі, біялогіі, філасофіі, геалогіі, гісторыі, гісторыі культуры, матэматыцы, навуковыаму атэізму, фізіцы, хіміі, мовазнаўству, іншым навукам і зрабіў некалькі адкрыццяў сусветнага значэння. Знявольнік Марозаў тэарэтычна прадказаў і падрабязна абаснаваў як складанасць будовы атама, распрацаваў асновы якаснага матэматычнага аналізу, вывучыў некалькі замежных моў, пісаў вершы. Праз два гады пасля зняволення Марозаву без абароны было прысвоена вучоная ступень доктара навук. А ў хуткасці міністэрства асветы царскага ўраду зацвердзіла яго ў званні прафесара, нягледзячы на афіцыйную адсутнасць нават сярэдняй адукацыі. І, хаця Васілю Яўкімаву, як і яго сваяку Сямёну Курганскаму да народавольца Мікалая Марозава далёка, але сваю адметную кемлівасць, звязаную з крадзяжамі дзяржмаёмасці і хабарам, праяўлялі з маладых зубоў…

Капітан крымінальнага вышуку Іван Дабравольскі паволі крочыў па набярэжнай ракі. У гэтым раёне ён апынуўся выпадкова, не па службе. Тут ён хадзіў, калі быў у падраздзяленні грамадскай бяспекі, патруляваў разам з дружыннікамі. Але то была работа. А цяпер ён глядзеў на ўрослы паўз рэчку сквер. За скверам, цераз вуліцу, стаялі старыя, але пафарбаваныя, адноўленыя дамы, а ў двары некаторых засталіся старыя сады, якія прыгожа цвілі вясной.

Раён адносна ціхі, на ўсю вуліцу ўсяго два бары. Публіка збіралася ў іх не тая, што круціцца ля розных там "гадзючнікаў".

Пайсці ў міліцыю Дабравольскага ўгаварыў пасля арміі сусед. Ён служыў участковым інспектарам і пераконваў, што лепшай работы, чым служба ў міліцыі, быць не можа. Ён і дапамог Дабравольскаму. Пакуль што Іван жыў на кватэры ў дзядзькі чакаў месца ў інтэрнаце. Пасля строгае ваеннае дысцыпліны ён цешыўся сваёй самастойнасцю, вялікім горадам, які быў для яго прываблівым і загадкавым.

Дабравольскі ўжо трохі пабачыў у жыцці, але яго цікавілі маладыя людзі, рослыя і малыя, але дагледжаныя, якія цэлымі вечарамі маглі сядзець у барах, нібыта гэта была ў іх галоўная работа. І дзяўчаты былі пад іх – гэтакія ж выгледжаныя, з аголенымі рукамі і спінамі, нават сцёгны некаторых блішчэлі-заклікалі да сябе. Маладыя людзі адчувалі сябе гаспадарамі і на міліцэйскі нарад не звярталі ўвагі, толькі злёгку касавурыліся, некаторыя з іх дазвалялі сабе і абразлівае слоўца выкінуць. Міліцыянеры не паддаваліся на правакацыю, і гэта, здавалася, дадавала ім гонару, але, як казалі некаторыя наведвальнікі, "дарэмна не рэагуюць на знявагі гонару стражаў парадку пры выкананні". А кампаніі прыходзілі і прыходзілі, адныя дзяўчаткі па дзве-тры, сядзелі цэлыя вечары, пастрэльваючы вачыма. Была, здаецца, сярод іх і Маша. Да іх падсядалі таксама джынсавыя і ў шортах каторы, хлопцы, і заказвалі курыцу-грыль, па сто пяцьдзесят водкі, кактэйлі, піва. Ішла гутарка, стаяў гогат, пераскоквалі дзяўчаты з аднаго крэсла ў другое, а каторая і на каленькі да хлоцаў заскоквала, а перад закрыццём бара дзяўчаты выходзілі разам з новымі кавалерамі пахіхікваючы. Многія, хто больш-менш рэгулярна наведваўся на вячэру сюды заўважаў, што дзяўчаткі былі прыкладна адны і тыя ж і што кавалераў яны мянялі даволі лёгка і ўсё пахіхіквалі…

Дабравольскі не хацеў нават самому сабе прызнацца, што больш за ўвесь гэты гармідар яму падабаецца барменша Вікторыя, маладая, белавалосая, якую многія ласкава звалі Вікуша. Яна быццам не чула гэтае "Вікуша", зеленаватыя вочы глядзелі спакойна і роўна, крышку скрозь цябе. Толькі маглі варухнуцца вусны, як у царыцы.

Дабравольскага яна запомніла, віталася, калі ён заходзііў, але вочы глядзелі паўз яго, некуды вышэй, як заўсёды, больш нават і вокам не павяла, працягвала гаварыць. І зусім не прывычная раўнадушша было ў гэтым паглядзе, а пагарда. Калі не да яго асабіста, то да такіх, як ён, па другі бок стойкі. Дабравольскі адчуў, што ў грудзях у яго пачынае падымацца злосць.

Злосць не прайшла і пасля таго, як ён сядзеў за сталом, пакрысе адпіваў з бакала шампанскае. Яно было занадта халоднае і не мела смаку. Тоненькае шкло зашарэла ад холаду. Цяпер толькі Дабравольскі адчуў, што ў бары душнавата, пахне цыгарэтным дымам, і яму захацелася хутчэй пайсці адсюль.

Віка з-за стойкі раптам наструнілася, яе халодныя зеленаватыя вочы ажылі. Дабравольскі перахапіў яе позірк і, нібы суправаджаў яго той позірк на вуліцу, дзе толькі што праехаў, уключыўшы правы паварот, серабрысты "Опель".

Дабравольскі не заўважыў, што кінулі вока на тую машыну яго суседзі па століку, ля якога доўга стаяла барменша Віка.

Невядома, што павяло Дабравольскага, але ён, не задумваючыся, завярнуў за вугал дома. Машына стала ў двары ля металічных скрынак для смецця. На двары ўжо шарэла.

Мужчына адкінуў вечка адной са скрынак, падклаў спяша падрыхтаваную кардоніну, і з багажніка адна за адною хутка пераставіў тры ладныя сумкі, зверху зноў жа прыкрыў лістом кардону.

У гэтае ж самае імгненне капітан улавіў лёгкі шоргат чалавечых крокаў ззаду, памкнуўся азірнуцца, але акурат у гэты момант нешта цяжка абрынулася на яго галаву.

Мужчына, зрабіўшы сваю работу, сеў у машыну, матор якой працаваў, і паволі, без уключаных габарытаў выруліў на вуліцу.

П’янаватыя дзяўчаты, у якіх шлеечкі ўжо ніяк не хацелі трымацца на плячах, а кароценькія спаднічкі рабіліся яшчэ больш кароткімі, не заўважылі, калі выйшаў з залы Дабравольскі, як не звярнулі ўвагі і на сваіх кавалераў, якія толькі што забаўлялі іх моцнымі напоямі і пацехамі. Кампанія пакінула бар.

Праз нейкі час барменша тэлефанавала ў міліцыю, што па дарозе дадому ў двары яна заўважыла ляжачага міліцыянера.

БУМЕРАНГ. Замест прадмовы

2010-10-08T17:35:00.000+03:00

Аркадзь ЖУРАЎЛЁЎ

БУМЕРАНГ

"Ніхто не здавальняецца тым, каб паграшыць
толькі ў меру дазволенага".
Ювенал, "Саціры".

Дэтэктыўная аповесць

Замест прадмовы

Ранняй вясною ў мінскіх парках адчуваецца пах сырой зямлі - яму падабаўся гэты пах. Калі церушыў дробны дожджык, крыху пахне пылам – гэта пах вясны, і ён яму таксама падабаўся. Мажліва, таму што ўжо родным стаў. Як і той дождж, пад якім неаднойчы крочыў у вядомым толькі яму напрамку, пасміхаючыся, - чамусьці свайму, што збылося ці толькі задуманаму. Вясенні дождж у Мінску светлы, поўны надзей і радаснага аптымізму. Такога аптымізму, з якім сноўдаўся ў пошуках чаго-небудзь з’есці, альбо сцягнуць па адным са сталічных паркаў, невялічкага расточку ў доўгім, не па росту зашмальцаваным палітончыку, бомжык. Ён заглядвае ў кожную сметніцу: дзе ляжыць пустая бутэлька, абавязкова пагладзіць рыльца, ці няма шчарбіны, і хутка кладзе ў сваю некалі каляровую сумку з дзіравай тканіны. Не меншую радасць ён іспытваў і тады, калі трапляўся "святочны" пакет з аб’едкамі, іншым разам нават некранутая ежа са сталоў далёка не бедных людзей, і чарка, і цыгарэты. У такія хвіліны твар яго колеру мокрага асфальту пачынаў свяціцца нейкай сваёй радасцю, а душу распірала ад шчасця. Тады ён знаходзіў самае непрыкметнае месца, куточак у парку, валок на сабе ладную торбу, далікатна здымаў з-за плячэй свой здабытак, ставіў на лаву, адварочваўся, рабіў малую патрэбу тут жа, і дрыжачымі рукамі, калі вочы свяціліся: з чаго пачаць, распачынаў свой абед ці сняданак. Даставаў з-падыспаду эмалевы кубачак, наліваў таго, што было ў бытэльцы, закусваў, чмякаючы, быццам галодны звер, азіраючыся па баках, штосьці мармытаў сабе пад нос. Як толькі наталяў свой страўнік, астатняе складваў зноў жа ў торбу. Затым корпаўся ў кішэнях, даставаў колькі падабраных бычкоў-недакуркаў, растрыбушваў, высыпаў табаку на газету, скручваў "казіную" ножку. Зацягваўся прагорклым нясвежым дымам, што лёгкі ветрык разносіў той смурод па парку, а ён, закінуўшы нага на нагу, дастаў з кішэні вялікі як не новы жаночы парманет, выцягнуў ладны жмут грошай, заўсміхаўся. Зноў мармытаў пра сябе быццам, але было чуваць, што чытае верш:

И каждый вечер друг единственный
В моём стакане отражен
И влагой терпкой и таинственной,
Как я, смирен и оглушен.

Затым пахваліў сябе, што паверыў ва ўсходні гараскоп з газеты, якую падабраў на сметніку – "спатрэбіцца, мала што якое". А тут і спатрэбілася, і спраўдзілася: "Сёння ідэальны дзень для смеласці і рашучасці, якія дазволяць рэалізаваць планы і пашырыць магчымасці". Магія зорак.

Во як могуць людзі прадказваць! Няхай ўсяго партманецік той разявы дастаўся, а мог бы "падняць" колькі тысяч баксаў, каб не асаблівая цікаўнасць асобы ў джынсах да цэлафанавых пакецікаў з белым рэчывам. Няўжо хто згубіў? А можа смажаным пахла і, у гарачцы, выкінуў, каб потым забраць? Але што яму да гэтага! Ён адразу змікіціў, што гэта вялікая партыя наркотыкаў, больш за кілаграм, а вунь, побач лічы, - міліцыянеры, быццам бы запрыкмецілі іх, тыя пакецікі, тады нічога не заставалася як стрымаць сваю цікаўнасць, справодзіць дзяўчыну і … падзякаваць ці нават прадэманстраваць паважанай міс глыбіню сваіх пачуццяў за праяўленую пільнасць. Няўжо не датумкала, што за такія паслугі "укручваюць мазгі?". А магла б, калі тыя пакецікі аказаліся ў яго торбе, адказаць зусім іначай, напрыклад, што "мой ложак занадта вялікі для мяне адной і я маю патрэбу ва ўвазе такога рашучага мужчыны, як вы". Гэта ўзняло б яго на новую вышыню, дзе б ён не адчуваў сябе такой пачвараю, калі голад ушчыпнуў за жывот, ды ўжо з большай злосцю, ён замахаў рукамі. Яму хацелася каб тое збылося, каб яго прылашчылі. А паколькі азначанай сітуацыі не здарылася, ён адпусціў яе, толькі партманецік спрытна так выцягнуў з сумачкі, як быццам, за маральны ўрон. Хаця магла стаць нават "жрыцай", сябрукам толькі клікні ён…

Люблю твае Нарач затокі і тоні...

2010-08-11T15:16:00.002+03:00

Люблю твае Нарач затокі і тоні...

"Злётаў" на сваю Смаргоншчыну. Мае Гарані хутка будуць поўніцца толькі дзецьмі гарадчукоў, якія паўзводзілі церамы на месцы хат маіх аднавяскоўцаў, пазачыняліся вялізнымі платамі ад навакольнага свету і грэюць пузы сабе, ды шашлычок пад каньячок умінаюць. Скажыце, зайздрошчу. Ды не! За сябе сорамна. Чаму мы, вяскоўцамі завёмся, а за зялёны той амерыканскі рубель гатовы не толькі жытло бацькоўскае прадаць, а і ўласную Памяць. Але я не аб гэтым.

Схадзіў, як заўсёды, да бацькоў, брата, а затым скіраваў да возера маяго дзяцінства Свір. Перад алешнікам, на беразе - дошка "Нацыянальны парк "Нарачанскі" і далей пазначана, што забараняецца рабіць тое і тое... Няўжо праз які час і да берага нельга будзе падысьці?

Возера Свір быццам каштоўнае люстэрка адлюстроўвае навакольную пакуль не парушаную чалавекам прыгажосць. Але гэтае люстэрка толькі пасярод яго воднай гладзі. Берагі хутчэй падобныя на балотныя, зарастаюць непралазнымі хмызнякамі і цінай. Гэта натуральнае забалочванне.

Можа і сюды, на бераг гаранскі, хутка будзем ездзіць адпачываць, бо Ўрад ўжо выдзеліў 150 з запланаваных 420 мільярдаў Br. на абуладкаванне Мядзельшчыны, яго азёр. Мусіць цыскарыёзу ўжо паменела, бо на два метры паглыбілася празрыстасць вады за апошнія тры гады.

Можа і ў нас будзе дайвінг і падводная рыбалка (афіцыйная!), віндсерфінг і кайтынг... Поўны комплекс паслуг, турыстычныя вёскі, гасцініцы і забаўляльныя аб'екты, і навокал бруд і чужыя вочы...

Пакуль возера адпачывае і з лёгкасцю, і лагодаю прымае ў свае абдымкі нешматлікіх адпачываючых і зрэдчас вяскоўцаў.

Хацелася б, каб не толькі Нарач называлі жамчужынай Беларусі, а і маё возера Свір і казалі: люблю твае, Свір, я затокі і тоні!

А Вы згодны?

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

Як мяне швагер "прапісваў" (2)

2010-07-26T18:54:00.000+03:00

Як мяне швагер "прапісваў"

Частка 2

- Вунь бачыш сцежкі – хады баброў. Вярнуліся, - кажа, толькі ці надоўга.

Чаму? - пытаюся.

- Ды ёсць тут адзін аматар прыроды, які не адну лясную жывёліну загубіў.

Пазней на свае вочы бачыў задушаных у петлях ласёў ды казуль, пра якія браканьер той ці тое забываўся, бо безліч ставіў тых петляў-капканаў. І гіне жывёліна пакутнай смерцю.

- Гад! Самога б у тую пятлю!..

Плыве, шапаціць па вадзяной роўнядзі наш човен, паабапал - стракатая кветкавая лугавіна ў абдымках траў, што асвяжаецца зараз чысцюткім бісерам той штучнай дзённай расы. Вось-вось, здаецца яе, тую расу, падхопіць свавольнік–вятрыска і панясе на ўскраек вёскі, дзе чакаюць тую прахалоду і два сялетнія, яшчэ не спрабаваўшыя свайго крыла, бусляняці на воданапаўняльнай вежы, дзе змайстравалі гадоў за дваццаць таму гняздо-буслянку белакрылыя птахі.

Раптам перад самым наўранскім мастом швагер паварочвае човен назад, на свой бераг. Негаваркі звычайна, а зараз пасля добрага абеду балабоніць без упынку. Цяпер згадвае пра службу на Балтыцы, аб страшэнных штормах і марской хваробе, розных флотскіх прыгодах, пра якія нам ,"пяхотным салагам", і не снілася. За такімі цікавымі гісторыямі зваротны шлях падаўся куды карацейшым. Раптам ужо ля самага берага з’явілася невялічкая качка-чырок, швагер настаўляе жэрдку, цэліцца.

- Зняў бы, як піць даць. Хутчэй бы Паўлавіч стрэльбу перадаў.

- Навошта ж губіць жыццё! – пярэчу яму. Сам жа толькі асуджаў таго браканьера.

- Жартую!

Я прыўстаю ледзь не ва ўвесь рост: ногі зусім зацяклі. Назіраю за наваколлем. Якая прыгажосць!

Раптам човен чыркае ў той жа слуп, да якога прымыкаецца, і я ў касцюме, у акулярах, што толькі былі на пераноссі, імгненна выкульваюся ў ваду. Швагер з’едліва смяецца. Я ж разгублена, ад нечакагнасці, боўтаюся ў вадзе, вылажу на бераг. З мяне вада цячэ як з дзіравай бочкі.

- Ну, вось і прыпісаў я цябе, швагер да нашай вёскі. - Гаранеўскі рызыкант,- пасміхаючыся з мяне, расплыўся ў задаволенай усмешцы былы матрос.

- Акуляры!...

Швагер тут жа дае нырца. Сноўдае па рачным дне. Нарэшце дастае акляры, падае мне, а сам усё яшчэ смяецца:

- Яшчэ паглядзім як цябе жонка сустрэне ў такім выглядзе?

На шчасце ўсё абышлося. Сям’я добра пасмяялася. А касцюм той высушыла і адпрасавала ўдзячная цешча…

Колькі год мінула, а ўспамінаецца той выпадак у летняю спёку заўжды з лагоднай усмешкаю.

Як мяне швагер "прапісваў"

2010-07-21T14:29:00.000+03:00

Як мяне швагер "прапісваў"

Частка 1

Мядзельшчына. Поўдзень. Сонца прыпякала так, што мроіва было да трымцення ўваччу. На другім баку ракі распылялася, разносілася вадзяная прахалода, паліваючы калгасны сенакос.

Палівальную ўстаноўку раз на тыдзень перацягвалі трактарамі на свежае месца, дзе трава чэзлая, а тое глядзі паспела і пажаўцець,прыпаліцца ад такой спёкі. Я, студэнт-маладажон БДУ прыехаў на лета да жончыных бацькоў, ды дзе там да бацькоў, да жонкі, якую не бачыў мо з тыдзень.Добра з чаркаю папалудняваўшы, швагер прапаноўвае паказаць даўжанскія краявіды, ды цесцеў новы "каўчэг" паказаць у справе. Цесць напачатку не пагаджаецца: "ці ж не будзе другога вольнага часу, каб катацца па рацэ", але яго пераканалі і той даў доўгую жэрдку (на Смаргоншчыне кажуць "баўтач", на адным канцы прымайстравана драўляная, альбо гумовая булавешка, якою і штурхалі човен, і рыбу заганялі), а таксама - веялку, каб выліць, калі ёсць з чаўна ваду.

Мы рушылі да ракі Вузлянкі. Паколькі было сказана, што човен новы і літаральна чысты, я пайшоў амаль ў новым касцюмчыку. Прайшоўшы праз рослае маладое жыта, у якім цвыркалі конікі і пырхалі свавольнікі – вераб’і, мы аказаліся на беразе ракі. Тут жа стаяў прымкнёны да ўкапанага ці не на метр углыб слупа той самы "каўчэг": невялічкі, у дзве дошкі з вузкім як той лыч у худой свінні носам і крыху шырэйшай пятой, човен, паходзіў на байдарку, толькі з адкрытым верхам, хутчэй для дзіцячай забавы, у якую зараз двум дзецюкам давядзецца ў садзіцца. Хаця, як памятаю з дзіцячых гадоў, у нас, у Гаранях, была такая ж пласкадонка ў старога Расахацкага, ды бывала ветрам прыганяла з таго боку, з Хацілак, ці яшчэ адкуль. Іх, такія лодкі, у большасці выкарыстоўвалі тыя, хто не быў вялікім рыбаком, а выехаць надвячоркам на сваю прысьбу і ціхенька паставіць невялікую сетку ці нерат, ды каб ніхто не чуў плёскату вёслаў і на патэльню штодня была ў яго свежая рыба. Выкарыстоўвалі ў нас тую лодку і паляўнічыя на качак: сядзіш на пяце і паволі папіхаеш лодку жэрдкай, сам жа трымаеш напагатове стрэльбу.

Жвагер тым часам выліў з чаўна ваду і, па праву былога матроса, запрасіў мяне на борт. Зняў чаравікі і падкасаўшы пад калена калошыны з юнацкім імпэтам сышоў з крутога берага і ўскочыў у човен і я. Паколькі ў тым чаўне не было аніякай дошкі (з дому ж узяць не здагадаліся), але прадбачачы далейшае, цесць адразу прапанаваў "садзцца як мага ніжэй, бо лодка толькі як для аднаго", як той сподачак, нізкая, чаго добрага і саслізнуць можна. Прыйшлося сесці на карачкі. Човен адразу апусціўся ў ваду на ўсю дошку, я ледзь не войкнуў: ваду ж бачыў ці не з пялёнак, на Свіры вырас, а ў такой сітуацыі ні разочку не быў.

-Трымайся, сынку,- папярэджвае швагер, а сам з усяе моцы адштурхоўвае човен, які разразае прыўзнятым носам цмяную рачную ваду, падмінаючы пад сваё днішча гарлачыкі, на якіх любяць сядзець шызыя стракозы. Ля самага берага, у затоках, плаваюць павучкі, у такіх месцах, як звычайна, добра клявала рыба. Раптам жэрдка у руках швагера трапляе ў яміну, амаль уся хаваецца, той узгадвае, што некалі невадам на гэтым месцы з бацькам выцягнулі ці не з пяць кілаграмовых шчупакоў…

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА Ч. IV

2010-07-07T14:16:00.001+03:00

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА

IV

Пассажир неожиданно замолчал, подкрутил стрелки наручных часов, повернулся в раздумьях к окну. Из автобусного радиоприемника, как будто специально к его рассказу, послышалась мелодия:

… С войной покончили мы счеты
Бери шинель, пошли домой…

Под коричнево-багровой родинкой на щеке майора заходил желвак.

Мы уже подъезжали к месту назначения.

-Ну, а дальше? Дальше что с мальчишкой? – не унимался уже весь автобус молодых командиров.

- Да вот, собственно, и все. Сдал он того мальчика в детский дом, а воспитательнице, принимавшей ребенка, сказал: « Вернусь живым – заберу… Сын это мой. Головеньчик Андрей-младший, так и запиши, красавица. Из него будет настоящий мужик! А я пока - на фронт.

- Вернулся?

-Нет, не вернулся. Как не вернулась и мама… Помолчал, затем опустил руку во внутренний карман офицерского бушлата и протянул её мне, разжав кулак.

На широкой мозолистой ладони майора незатухающей частицей Вечного огня пламенела потрескавшаяся от времени солдатская звездочка.

Перевод с белорусского автора.

-----------------------------------------------------------

1 Руки вверх (нем.)
2 Русская кухня(нем.)
3 Водка(нем.)
4 Поросенок(нем.)
5 Яйцо(нем.)
6 Приятного аппетита!(нем.)

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА Ч. III

2010-06-28T14:57:00.001+03:00

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА

III

Он полз по изрытой войной земле, замирая лишь на мгновение, когда змеиное шипение ракет, пускай и на время, предательски освещало пространство лимонным светом. В эти секунды до звона в ушах вслушивался солдат в темноту, стараясь не сбиться с пути. На какое-то время детский голос пропадал, но от того разведчику становилось не легче.

Снаряды и бомбы искромсали, перепахав вдоль и поперек, землю, расписавшись на ней ни одной бороздой и воронкой. Приходилось все время менять направление, замирать, снова и снова вслушиваться в кромешную ночную темноту и ползти, иногда передвигаться короткими перебежками. От сильного напряжения ныли спина и шея, ужасно хотелось пить.

Когда разведчик почувствовал, что приближается к этим динамикам, решил схитрить: не стану рисковать, лучше обойду с тыла. Так и сделал – взял несколько метров влево, отполз, как сам прикинул, метров на сто – сто двадцать, затем взял вправо. И только потом повернул к цели. Теперь голос должен быть где-то впереди и почти рядом. Он вновь прислушался. Так и есть. Сейчас нужно быть предельно осторожным.

Медленно, ничуть не торопясь, он тащил под себя сантиметры земли, полз по-пластунски. Когда в небо взмывали ракеты, леденело в душе, еще плотнее вжимался в нее, землю, и успевал в какие-то доли секунды осмотреться вокруг.

В одно из таких мгновений, когда голос, казалось, был рядом, Андрей заметил метрах в двухстах от себя невысокий холмик: скорее всего это и есть тот вражеский дот. Значит, поблизости должен быть часовой. Да, вот он маячит. Надо его тихонечко снять, иного выхода нет.

Спина фашиста все ближе. Сердце стучит так сильно, что, кажется, немец вот-вот оглянется на этот стук. До боли в кисти сжимал солдат рукоятку трофейного ножа.

Когда очередная ракета, заканчивая путь к земле, судорожно мигнула лиловым блеском, Андрей приподнялся и рванулся вперед. Тихо ахнув, гитлеровец быстро обмяк под ловким разведчиком. Отдышавшись, Андрей вздрогнул от неожиданно раздавшегося громкого детского плача. Он снял с пояса одну гранату, выдернул из нее чеку и уверенно пошел к доту.

Андрей мгновенно очутился в полутемном холодном доте. Четыре фашиста, не успев дожевать свой шоколад, оторопело смотрели на него застылыми от ужаса глазами. На земляном полу в уголочке перед небольшой черной коробкой – микрофоном, установленном на перевернутом кверху дном ящике, сидел мальчонка лет четырех-пяти в разорванной рубашке и с тонким шнурком на шее, конец которого был зажат в руках одного из фашистов…

Все, что происходило в дальнейшем Андрей вспоминал как сквозь туман. Помнил только, как он сам кричал по-немецки: « Хэндэ хох!(1) Это вам, гады, русишэ кюхэ!(2) Вот вам и шнапс,(3) и шпанфэркэль,(4) и айэр!(5) Гуттэн аппетит!(6) Еле удерживал в смертельной пляске взбесившийся автомат… Затем - тепло детского тела на своей груди.

Он вырвался из пропахшего порохом дота и тут же, для убедительности, швырнул гранату. Взрыва уже не слышал.

Гитлеровцы не заставили себя долго ждать. Небо озарялось многочисленными вспышками ракет, после раздавшегося взрыва, застрекотали пулеметы.

Он бежал, падал, вставал. Снова бежал, петляя, чтобы не попасть под шальную пулю. Иногда он катился куда-то, прижимая к груди и успокаивая ребенка, затем поднимался вновь. Только бы успеть! Терпи, малыш, ты же мужчина!

Откуда-то со стороны в их, фашистов, сторону ударили наши пулеметы. Наконец-то, кажется, ушел. Очнулся солдат лишь тогда, когда его перевязывали чуткие руки медсестры Юльки.

… Мальчика звали Андреем, как и его спасителя. Больше, к сожалению, сообщить о себе он ничего не мог. Мал еще был. Худенький, большеглазый. Личико все в синяках, ручонки в ссадинах.

Утром он сидел в землянке, закутанный весь в теплый солдатский ватник. Бойцы накормили его горячим супом, перловой кашей и теперь малыш держал в руках и разглядывал разноцветную губную гармошку.

Через день уже сержант Головеньчик стоял вместе с маленьким Адрюшей перед командиром полка. Решалась судьба мальчугана. А тот в непомерно больших, наскоро скроенных для него гимнастерке и брюках, обутый в бурки, сшитые старшиною, доверчиво прижимался к своему спасителю. На груди у мальчонки сверкала звездочка. Подарок Андрея Головеньчика. Солдат получил приказание лично доставить ребенка в детский дом…

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА Ч. II

2010-06-21T12:16:00.001+03:00

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА

II

Сели рядом. Переглянулись. Иваныч зоговорил неторопливо. Перед моими глазами вставали как живые те далекие события 1943 года.

… Изрытая войной линия фронта. Ночь. До смерти усталые, отбившие то ли восьмую, то ли девятую атаку за последние сутки, отдыхали в окопах в ожидании очередной схватки с фашистами, солдаты.

Набежавший ветерок разогнал запахи горелого железа, пороха и масла, и в ночи снова запахло землей и уцелевшими травами на ее израненном теле. Яркие вспышки ракет выхватывали на какой-то миг участки переднего края, а потом все снова погружалось во мрак. Изредка тявкали пулеметы. Не смыкая глаз, вглядывались в темную и сырую ночь часовые. Из траншеи несло дымком махорки.

Примостившись на охапке сухой, но успевшей впитать влагу росы, травы у передней стенки широкой траншеи и завернувшись с головой в потрепанную солдатскую шинель, засыпал полковой разведчик Андрей Головеньчик. Охваченная ночной прохладой земля была сыра и неласкова. Где-то поодаль вспыхнул от глубокой затяжки огонек cамокрутки, а рядом, чей-то ровный голос рассказывал друзьям о доме, родных местах.

Мысль о доме и семье в свободное между боями время тревожила и Андрея. В единственном письме, полученном от жены в самом начале войны, она сообщала ему о том, что её брат Петро и их старший сын Димка тоже на фронте, однако весточки ни один не присылал. Больше писем из дому не было. Андрей знал, что там орудуют фашисты. При этой мысли сжималось сердце: как там они, земляки, неужели сдадутся этим ненасытным гадам.

Неожиданно солдат вздрогнул. В полусне до его слуха донесся какой-то неразличимый звук. Он еще не понял в чем дело, однако всем своим существом почувствовал что-то неладное, необычное в этой ночной тиши.

Прислушался. Может, почудилось?.. Нет. Со стороны противника доносился плач ребенка. Надрывный, захлебывающийся, оттого жалкий и, просящий о помощи. И столько в нем, том плаче, было безысходной, недетской тоски, отчаяния и беззащитности, как будто бы часть собственной души надрывалась там, в непроглядной ночи.

- Вот ублюдки! - злобно выругался.

Головеньчик обернулся, напряг зрение. Неподалеку он еле-еле различил несколько бойцов. Прильнув к брустверу, те также вслушивались в темноту. Казалось, ничто уже не может удивить этих людей, привыкших к грохоту атак и содроганию земли, хватавших не раз за горло собственную смерть. Но сейчас …

Тоненький срывающийся голосок, зовущий маму и терзающий солдатскую душу, доносился из темной мглы легкими порывами ветра.

- Спецыяльна прыдумалі, гады, каб заманіць нас, без перадыху накрыць,- со злобою в голосе произнес пулеметчик белорус Грамович. - На уласныя вушы чуў, што якаясь Маруся ўсю ноч, без упынку, клiкала свайго дзiцёнка.

Андрей тоже знал о том, что фашисты любят устраивать подобные развлечения. Выносят на нейтральную полосу динамик и заводят то ли детские, то ли стонущие при пытках солдатские или материнские голоса.

- Эх, садануть бы их теперь из «катюши»,- прохрипел весельчак, русский Смирнов.

- Гдэ взят тот «катюша», рэбята?, - остановил его азербайджанец Асманлы.

- Минуту – другую темнота молчала, а затем вновь захлебнулась детским горем.

Необычная весть уже облетела все окопы. Просыпались уставшие бойцы. Отовсюду доносились их приглушенные голоса. В сопровождении ротного появился комбат, невысокого роста, кряжистый капитан. Негромко, но властно приказал: «Отставить разговоры!»

Острым слухом Андрей уловил обрывки фраз командиров.

- Что-то затевает комбат.

- Смирнова ко мне! – распорядился ротный.

Из темноты выпрыгнул старший сержант Смирнов, командир первого взвода.

- Послать одного в разведку, двоих на прикрытие. Учтите, можно нарваться на засаду. Найти бойцов смекалистых. Действовать по обстановке!

- Вопросы есть?

- Никак нет!

- Действуйте!

Комбат говорил короткими фразами, твердо и от того уверенно.

- Усилить наблюдение! - повернулся он уже к командиру роты. Исполняйте!

- Есть!

- Головеньчик, ко мне!

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА Ч. I

2010-06-15T15:49:00.000+03:00

Ко Дню освобождения Беларуси от фащистских захватчиков

Павшим за наш сегодняшний день посвящаю

CОЛДАТСКАЯ ЗВЕЗДОЧКА

Рассказ

I

Ясным апрельским утром, когда весеннее солнце, переливаясь на талом снегу, искрилось, играло всеми цветами радуги и от глянца асфальта шоссе дрожало и струилось прозрачное марево, как это обычно бывает в знойное лето после дождя, армейский зеленый автобус увозил нас, будущих молодых командиров на ближайшую железнодорожную станцию с тем, чтобы посадить в поезд и отправить в один из полков Северной группы войск, дислоцированных в Польше.

Мы сидим молча. По дороге водитель нашего автобуса с разрешения старшего офицера подобрал голосующих, еще нестарого крепко сложенного мужчину в офицерском бушлате и женщину с внуком. Я смотрел в окно на родной белорусский пейзаж, с которым буквально через считанные часы придется распрощаться на целых полтора года. Встречный ветер задувал внутрь оконную занавеску через приоткрытую форточку, трепал ее тонкую желтую ткань, забрасывал на плечо старшего машины, капитана, сидящего на первом сидении, у капота.

Прямая, как стрела, дорога уходила к горизонту. За стеклом автобуса призывно чернели почти полностью освобожденные от почерневшего снега поля, окруженные со всех сторон лесной стеной, иногда у дороги встречались кусты распущенной вербы. Плавно покачиваясь, автобус убаюкивал пассажиров монотонным, словно пчелиный рой, жужжанием работающего двигателя.

Мы уже проскочили добрую сотню километров как старший скомандовал:

- Перекур на десять минут!

Младшие сержанты, словно сговорились, перепрыгнули кювет, направились в одну сторону, к березовой роще.

По обе стороны к дороге почти вплотную подступал хвойный лес. Немного поодаль, справа, круто вниз уходил стороной заросший ров.

Я отошёл в сторону от автобуса, туда, где на краешке одиноко лежавшего сухого дерева, подстелив свою серенькую кофточку, присела наша попутчица. Их внучок спустился уже в низину и среди редколесья собирал с дедом синеющие, как искорки неба, голубые подснежники.

- Не отстает от дедушки? – спросил я, подсаживаясь рядом.

- Внучок наш, - сына нашего, младшенького, вот оставили на пару деньков, - с доброй улыбкой повернулась ко мне своим открытым лицом женщина. – А, дед его военный – майор в отставке. Эти леса – наша боль…

Подошел майор. “Иваныч! - отрекомендовался. - По совместительству – дед”. - Да, здесь много наших друзей полегло, - вздохнул Иваныч и по его лицу пробежала дрожь воспоминаний, в голубых, как те подснежники, глазах его навернулась скупая слеза.

- Для всех, за редким исключением, моих ровесников не обошла стороной та жестокая война. - Да, - согласился я.

Майор предложил сигарету и, хотя я не курил, взял. Закурили.

- А знаешь, командир, - вдруг оживился майор, гляжу я на своего внучка и частенько вспоминаю одну фронтовую историю.

Вдруг раздался голос командира: ”По машинам!”

Преамбула

2010-06-11T17:04:00.000+03:00

Преамбула.

Замысел этого рассказа вызрел буквально через несколько недель, после прибытия нас, зелёных сержантов, в прямом и переносном смысле, потому что прослужили всего полгода в Союзе и одеты в новенькое "пэша" - зелёное полушерстяное обмундирование, в яловых сапогах и с кожаными ремнями.Тогда как служившие в Союзе были одеты только в хэбэ.

Вызрел, но реализоваться на бумаге всё не получалось: старики постоянно пытались «отнять у нас время», доказывая своё верховенство и, естественно, власть над молодыми сержантами. Надоедала вся эта возня: пускай он и "старик" по сроку службы, но он моложе по возрасту. Признаюсь, что я, ваш слуга, мой уважаемый читатель, долго не выдержав, врезал одному такому проворному нахалу и спокойно пошёл на ночное дежурство на … спецкоммутатор (обслуживание спецсвязью Чрезвычайного и Полномочного Посла СССР в Польше Станислава Антоновича Пилатовича, Министра Обороны А.А.Гречко, Председателя КГБ Ю.В.Андропова, членов Политбюро...

И, буквально, в то дежурство в Варшаву, на мой коммутатор, позвонили из Москвы (в журнале учёта звонков мы писали сокращённо – «МСК», дату, время начала и окончания разговора и свою фамилию), вначале один, затем второй женский голос поздоровался со мной, предупредив о телефонном великом госте, потом – мужской и уже только затем слышу в трубке знакомый из телевизора голос «Сынок, дай мне Пилатовича!» «Прыжок дежурный! Соединяю!» Посол мгновенно снял трубку (не то, что сегодня - попробуйте дозвониться к любому нашему начальнику-крючкотвору!) и начался разговор Генерального Секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета СССР, четырежды Героя …. и т.д. и т.п. – дорогого Леонида Ильича Брежнева. А к дежурному во время разговора спецабонента входить категорически запрещалось.

Так и стояли все офицеры, техники связи, под моей дверью полчаса, не меньше. Это позже они рассказывали, что в штаны еле не наложили, а светящееся табло с предупреждающей надписью «не входить» всё не гасло. На самом деле, ровно 15 минут длился тот секретный разговор, но выключить фонарь я забыл, потому, как после окончания разговора Брежнев не сразу положил трубку, а начал нажимать на рычаг телефона, вызывая дежурного. Я включился в вызываемую сторону и (не поверите?) получил Благодарность «за оперативную и качественную связь». А затем спокойно рассоединил коммутацию и приступил извлекать из памяти то, что пережил по дороге «за кардон» - в моей тайной тетради было написана почти страница текста, когда дрожащие офицеры еле приоткрыли дверь, посмотреть: как, мол, сержант «управляется с такими шишками». Увидев, что я и забыл о том, начали хлопать по плечу, молодец мол! А назавтра «особист» майор Кияшко ещё и от себя Благодарность объявил «за усердие и добросовестное отношение к воинской службе». И так, читайте.

К 65-ЛЕНИЮ ПОБЕДЫ

2010-04-28T12:57:00.001+03:00

К 65-ЛЕНИЮ ПОБЕДЫ

СУДЬБЫ ЛЮДСКИЕ

ЭХО ВОЙНЫ В СЕРДЦЕ БЕЛОРУСА

Сколько горя и бед принесла людям Великая Отечественная война! Тысячи и тысячи искалеченных судеб, душ, миллионы погибших. Однако война это не только фронт и борьба в тылу врага, это ещё и подневольный труд на нового хозяина арийской нации.

Наше интервью-рассказ Александра Павловича ВАСИЛЕВИЧА, несовершеннолетнего узника, Почётного дорожника, а ныне ветерана труда, который на алтарь войны положил свои юношеские годы в Германии.

Д Е Т С Т В О

«Мядельщина. Озёрный и лесной край. Здесь прошло моё детство. Здесь осталась и моя память. До 1935 года наша большая семья: шесть братьев отца – Емельян, Андрей, Григорий, Левон, Павел и Иван (всего 13 душ) жили в старой избе. Братья отца стали жениться, покидать отчий дом. Вот и наши у местного помещика купили лес на дом, построили своё жильё. Нажили хозяйство. Однако земли было небогато, всего «одна шестуха» на всех братьев (1 волока равна 25 гектарам). На больше денег не хватало. Работали на земле толокой. Причём обрабатывали всё поле одной лошадью. Всё было: и неурожаи, и неумолот. Собранного урожая хватало, пожалуй, только для пропитания всей семей и уплаты недоимки, налогов Это во внимание никто не принималось – налог отдай. Одно выручало, что отец мой был хорошим кузнецом, всё мог сделать. Сельским кудесником звали его. Мало-помалу немного разжились. Дядья мои, братья отца, начали заводить свои семьи, расходиться…»

-Александр Павлович, были ли в вашей деревне состоятельные хозяева?

- Да, были. Гораздо богаче нашей семьи, кто имел хорошие деньги, земли имели как не в три и больше раз. Хотя, я вам скажу, не завидовали друг другу, а наоборот, помогали. И деньги платили соседям за помощь. Жили дружно. Не поверите, но в деревню лишь бы кто без нужды не смог зайти – со всех сторон была ограждена, а с обоих концов её были устроены ворота-брамки. И животное не убежит, и чужак не зайдёт. Только когда откроют односельчане. Вот это был порядок и взаимопонимание! Даже немцы были удивлены.

- Когда у вас появились фашисты?

- В моих Довжанях фашисты появились уже через три недели после вторжения на нашу страну. До сих пор помню, как ездили на повозках и забирали у сельчан всё – живность, зерно и масло, молоко и яйцо для своей армии. Обязательной была и поставка зерна на станцию Княгинин, которое прямиком по железной дороге увозилось в Германию.

Помню: сидят наши бабы – мама, тётя- льют горькие слёзы, не зная, что худшее ещё впереди.

- Вы имеете в виду блокаду?

- Да. Осень 1943 года. Православные праздновали Воздвиженье Креста Господнего. Я пошёл подстричься к Володе Дубино. Раньше это обычным делом считалось, когда деревенские мужчины (а их было более сорока, это теперь один, два на всю деревню!) подстригали друг друга. Возвращаюсь домой, а здесь – фашисты. Деревенских всех повыгоняли на улицу. В хатах, в сараях все перевернули вверх дном. Подушки, одеяла вспороты. Искали любую зацепку связи с партизанами. Будто бы мы настолько простые, что оставили ту зацепку на виду. Да, мать пекла партизанам хлеб, но мы сразу же прятали его в бочку и в землю, а когда опасность уходила - относили в лес. Одну буханку и в тот день оставили для себя. Вдруг эстонец в немецкой форме подошёл к столу, взял хлеб, поднёс к устам, улыбнулся и отдал маме моей, сказав, что «сейчас деревни не будет, вас погоним в Германию, а дорога дальняя...»

Через несколько минут деревня горела. Счастье наше, что людей не сожгли, как в соседних деревнях Слободе, Брусах. Сколько было страха!

В этот день закончилось моё детство. Шёл мне 14-й год.

НА ЧУЖБИНЕ

«Вспоминается ужасная картина. Стоит тёплая солнечная осень. С самого утра началась какая-то неестественная шумиха, беготня в соседних деревнях. Под разъярённый лай овчарок фашисты сгоняют в низину, что возле сегодняшнего Сватковского сельмага жителей Азарок, Липова, Школьникова, Лукъянович, Довжань. Цель нам уже известна: отправка в Германию. Рабочая сила новой власти нужна, поскольку молодые и трудоспособные на фронте. А что если передумали и сейчас начнут полосовать из автоматов? Родители боялись за своих детей, родных, ибо слышали, что молодых отправляют на медицинские опыты. Конечно же лучше если бы удалось сбежать, но большой риск. Да и нелегко было спрятаться от продажно-зоркого ока деревенского холуя, солтыса Никиты Гришкевича, который всегда повторял, «что сделает бутылка – не исправит и Вилейка» (там было управление СС). Правда не раз сбегал, потом как-то раз из Мяделя матери удалось меня вырвать прямо из немецких лап. На этот раз не было ни единого шанса. Двое суток в кольце автоматчиков с овчарками и под открытым небом держали нас как скотину. Затем пешком погнали в Мядель. По дороге молоденькая девушка Валентина из Слободы (вновь построенная – Новики) хотела спрятаться, нырнув в ближайший к дороге тростник озера Баторин. Немец увидел и как полоснёт очередь из автомата, а мне пацану интересно всё увидеть, ну и вышел из колонны, идущий ссади немец как врежет прикладом в бок, прямо дух заняло и болело долгое время.

В Мяделе согнали всех в церковь, где и провели ночь. Потом были Лынтупы, мужчины – на базе при жд.станции, женщины в костёле ночевали, как селёдка в бочке Старики не выдерживали, тут же и умерло три человека.

Утром набили нами открытый товарняк и – на Вильнюс. И как назло пошёл дождь. Дети, много моложе меня, голодные и холодные, глазками просили о помощи и еде. Я незаметно от фашистского ока взял у родителей и отломал ломоть от прихваченной буханки хлеба и передал детям. Как горели их радостные глазки!»

- Вас так и повезли в Германию?

- В Польше на станции Граево нас пропустили через строгую медкомиссию Полуголыми гоняли, ощупывали каждый участок тела. Составлены были списки здоровых и выбракованных. Особое внимание обращали на мужчин среднего возраста, их особо осматривали и не только тело, но и зубы, как животного на продажу. И всё бегом, бегом. Если кто-то неповоротливым был, здесь же в ход шла резиновая палка или приклад автомата. Дети плакали, взрослые еле сдерживали свой гнев.

Затем дали погрызть сырой брюквы и, пересадив в крытый уже вагон, за пять долгих суток оказались в Гамбурге.

- И сразу – по предприятиям?

- Не совсем так. На перроне дешёвую рабочую силу уже дожидались «купцы», как на аукционе. Кто кому понравился, уводили. Сразу же – в баню, нашу одежду сожгли, переодели в свое бельё, какие-то балахоны выдали с особенным знаком – прямоугольником с бело-голубой каймой, где на синем фоне начертано «ОСТ».Это значит, «остарбайтер», восточный рабочий., а попросту, раб. Месяц были на карантине. Отца определили в кочегары, позже и на циркулярке работал, мать – уборщицей в больнице. Я стал санитаром в госпитале «Анштальт». Жили мы в русском лагере Дамтур. Это было обязательным условием вермахта. И мы были довольны, что некоторые земляки рядом.

Хочу сказать, насколько мы, белорусы, трудолюбивый и выносливый народ, что не все славяне выдерживали те нагрузки и унижения, жестокие условия труда и сводили счёты с жизнью: украинец Микола, русский Фёдор не устояли, сломились. На первый взгляд кажется, что работа санитара лёгкая, без особых премудростей. Это только на первый взгляд. Представьте: подросток на равных со здоровенным немцем тащит на носилках откормленного фрица метров пятьдесят, причем половину этого пути требовалось поднимать на третий этаж госпиталя. А немецкий санитар всегда шёл спереди, ибо, поднимаясь по лестнице, основная нагрузка ложится на идущего позади. И таскал фрицев по 18 часов в сутки при очень скудном пайке. В подростковом возрасте надорвал грыжу, заработал язву… Выхода ведь не было. Только до сих пор в ушах стоят немецкие команды: «шнель, шнель, руссише швайн!» и в придачу ногой в спину. Частенько слышалось – «эршиссен», это значит «расстрелять». Правда один немецкий санитар позже стал человечнее, сочувственно, стал относиться ко мне. Вначале я недоумевал когда он приносил кусоче белого хлеба или даже свой бутерброд: «Бери, Саша, кушайт!» Вскоре узнал, что «майн зонн Россия погипп» - сказал он, что сын его погиб в России. Тогда и он начал признавать мощь нашей армии. Но и он прятался от доносчиков. Позже и целую булку приносил с кухни и помогал отлучиться в город, чтобы я отвёз родителям и землякам. Прикроешь оскорбительный знак “ОST” за лацкан пиджака, стараешься держаться уверенно, без оглядки. Это был большой риск. Да разве молодость осознавала угрозу! Хотелось другим помочь. Жил надеждой, что советская армия скоро добьёт врага.

- Вспоминались ли родные края?

- Конечно! Почти каждую ночь снилась синеокая и лесистая Мядельщина, ребята-погодки, с кем гонял лошадей в ночное, катался на санках, удили рыбу в речке Узлянка. Леса, луга и море цветов!

Хватало времени и на игры, и на помощь родителям. Хотя, отмечу, что тем временем, просьбы или поручения родителей исполнялись безукоризненно.

ОСВОБОЖДЕНИЕ. ДОРОГА ДОМОЙ

- Как и кто вас освободил?

- То утро запомнилось навсегда.» Саша, криг капут! Гитлер капут! – кричал всё тот же немецкий сострадательный санитар». И сам вместе с нами плакал.

Уже 6 мая наш лагерь освободили английские войска и передали Советской Армии в городе Гюстрав. Таких как наша семья было вывезено в немецкое рабство около 400 тысяч белорусов. Правда, далеко не все желали возвращаться на родину: кто-то поддался соблазну иностранного хлеба вкусить. Мы горели одним желанием – скорее на родную землю ступить. Родители уехали домой, а мне и такого же возраста молодым ещё более года не довелось видеть белорусских просторов.

- И куда на этот раз вы попали?

- Об этой странице своей биографии вплоть до времён гласности мало говорилось. Во-первых, из Германии шли пешком. Зачислили нас в ряды Советской Армии, где, приняв военную присягу, получили обмундирование и оружие. И пешком через Польшу пошли на Волковыск. Шли почти тир месяца. Затем отняли красноармейские книжки, погрузили ночью на грузовики и увезли. После какого-то времени пути оказались … в Тульской области, на шахтах. В составе 222 запасного полка из армии Рокоссовского работали в райцентре Бобрик Донской. Будто смывали трудом и потом грехи свои «за связь с немецким режимом». Сколько было всевозможных проверок, допросов, только всё зря! Я своей Родине не изменял, а что насильно был вывезен не моя тому вина. На одних шайморах (оставшийся, почернелый от смёрзшей картошки, крахмал – авт.) сидели, да шинелями по ночам укрывались от снега в дырявых бараках. Обидно было , но всё выдержали, знали, что время трудное и поди разберись, кто патриот, а кто …

Домой мчался, словно на крыльях, таварняками, пешком, где на попутке. Добрался. Сколько было радости и мне, и родителям!

ВЧЕРА И СЕГОДНЯ

- И с чего, Александр Павлович, вы начали новую жизнь?

- Понятно дело – со строительства дома. Тот ведь фашисты сожгли. Вот мы за год вошли в новую хату. Яблонька к яблоньке – заложили молодой сад. И уж потом начал и на девчат посматривать. Одна чернявая, из деревенских, понравилась, да так, что пошли с отцом в сваты. Младшая дочь Иосифа Малько, партизана, с необычной красы косой и редким именем Олимпиада. Трудолюбивая, всегда приветливая и улыбающаяся, всегда была хорошей помощницей по хозяйству и в поле. Начали дружить. Не только мы, но и наши родители. Вместе на луг по сено, и на рыбалку, и в лес. Говорили: «До Петра девка хитра…» Вот и мы только в тот Петров день 7 июля 1949 года поженились. Уже и платиновую свадьбу справили. Вырастили двоих детей. Старшая дочь Нона после окончания филологического факультета БГУ всю жизнь отдала школе. Отличник народного образования. Её сын и дочь, а наши значит внуки, также окончили БГУ и работают на высоких государственных должностях. А внучка Оксанка правнука Ильюшу нам подарила. Интересный такой мальчуган!

- А как ваша личная судьба сложилась?

- Я всю жизнь мечтал строить дороги. А в дорожном участке, который в то время располагался в Кривичах, всё не было свободных мест. Работал в колхозе, в мелиорации. А как только в ДЭУ-133 появилась вакансия, сразу же перешёл работать. Быстро уловил технологию строительства и поддержания дорожного полотна в надлежащем состоянии. Даже мастером назначали. И все вроде шло хорошо, но нет у меня руководящей жилки, да и руки сызмала привыкли к физическому труду. Вернулся в рабочий строй. Так без малого 30 лет отдал дорогам Беларуси. За эти годы своими руками возвёл не один десяток мостов не только на Мядельщине, но и на Минщине – в Габах и Азарках, Проньках и Наврах, Азеродах и Брусах, Неверах и Кортавке, Константинове и Сватках… И остановки-павильоны автобусов, и культуру придорожных полос, и снегозадержарием занимался. И каждая работа в охоту, и каждый объект был важным. Сегодня дороги моей Беларуси ухоженные. Я пол Европы прошел своими ногами и могу засвидетельствовать, что дороги наши добротные и поддерживаются в хорошем состоянии.

- Может назовёте сколько же километров дорог построено с вашим участием?

- Точно не скажу. Наверное, не одну сотню, - смеётся.

- А какая из них особо запомнилась?

- Первая выпрямленная дорога на Мядель, а также моя последняя трасса Минск – Красное – Илья - Мядель. Это прямая дорога, что ведет к белорусскому морю – Нарочи. Сегодня жители республики с похвалой отзываются об этой дороге. И я тоже радуюсь, ведь в ней есть частичка и моего труда.

Вспоминается строительство моста через жд. Переезд в д.Пашковщина, перед ст.Княгинин. Интересной была работа.

- И награды, конечно, имеете?

- Да, награждён медалью «60 лет Победы в Великой Отечественной войне», знаком «Почётный дорожник». Имеем с женой по тому времени высокие награды –Ленинская юбилейная медаль, многочисленные Почётные грамоты, Благодарственное письмо Президента Республики Беларусь А.Г.Лукашенко. На днях вручили ещё одну награду «65 Победы «.

- Как вы сейчас живёте? Без активной работы не скучаете?

- Знаете, на пенсии тоже надо работать. Шевелиться приходилось вдвойне. До прошлого года всё хозяйство держали. Своё и мясо, и яйцо, и масло с молоком было. Даже излишки молока до 4-х тысяч в год сдавали. И коника Буяна держал. И себя, и детей кормили. Скучать-то времени не было. А когда силы начали сдавать, хозяйство начали сворачивать, вначале корову продали, а как …погорели в прошлом году – и дом, и все постройки, и все пять коз, остались одни куры. Соседка приютила нас со старухой, и дочь оставила работу приехала за нами (больше за матерью, т.к. она инвалидом стала) ухаживать. Мне ведь уде на девятый десяток перевалило. Казалось бы, столько хлопот, а до сих пор те далёкие военные годы отзываются в сердце долгим эхо…

Вот уже лет пять, как завязалась переписка с Кругом друзей Мемориала бывшего концлагеря Нойенгамме в Гамбурге, который работает при Сенате и Парламенте города Гамбурга. Они не только поисковой работой занимаются, но организовывают посещения групп бывших подневольных рабочих из Беларуси, России, Украины. В прошлом году они рассказали мне, что в районе Гамбурга Штеллинген, была открыта памятная Доска на Ледерштрассе – на месте бывшего лагеря, по которой я возил в то время своим землякам хлеб. Читаю их письма, вспоминаю, рассказываю, а дети отписывают ответы в Германию. Так что, времени свободного особо нет.

- А не забыли о вас в ДРСУ-133?

- Нет, что вы! Начальник участка Владимир Владимирович Дубяго буквально через пару дней лично приехал не только поддержать, но и привёз материальную помощь, что собрали работники участка. Позже гравий привезли, и доску черновую для строительства дома. Да и так не забывают обо мне. И подарки привозили ко Дню пожилых людей, и памятные часы к юбилею участка дарили (к сожалению всё сгорело), и районную газету, и «Транспортный вестник» выписывают. Грех жаловаться. В мыслях об окончании строительства дома (умирать на чужой постели, наверное, никому не захотелось бы?) иногда читаю и верю в лучшее завтра всей дорожной отрасли. Наши белорусские дороги вскоре будут одними из лучших в Европе!

- Спасибо, Александр Павлович! И пускай вам и вашей семье Бог даёт здоровья, терпения и бодрости духа! Думаю, что на новоселье пригласите и своих бывших коллег-дорожников.

- Обязательно!

Беседовал Аркадий ЖУРАВЛЁВ.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (11)

2010-03-10T13:23:00.001+02:00

Тэлефонны званок

Частка 11.

Заканчэнне.

Калі дыханне спынілася, рот адкрыўся i закаціліся выцвілыя вочы,Марыйка адчайна i гарачліва ўскрыкнула. Яе суцешыла суседка. Затым узяла са стала два партрэцікі з паабламанымі ражкамі i роспачна ківала сваёй пышнавалосай галавою, пазіраючы то на здымкі, то на аддаўшую Богу душу жанчьну, збляклыя вусны якой былі ў зацятым маўчанні. 3 партрэта з годнасцю пазірала мілавідная хударлявая жанчына. На другім жа Марыйка не адразу пазнала свайго бацьку ў маленькім кучаравым i жвавым хлапчуку, які глядзеў у аб'ектыў з дапытлівай цікавасцю, вось-вось гатовы сарвацца з месца i растварыцца ў гарадской шматлюднай гамане.

Яны прыбралі ля ложка бабулі. Выйшлі з гаротнай кватэры. На лесвічнай пляцоўцы гарэла бляклая лямпачка, асвятляючы раўнадушна-жалезны дабрабъгг адных і гаротнасць другіх. Яны выйшлі ў цішыню двара. Ноч стаяла пагодная i белазорая. Сядзелі моўчкі.

Памёр чалавек, пагасла яго зорка на небе, але ніхто нават не прачнуўся, ні ў адным акне не загарэлася святло. Усе спяць. Што ж мы за людзі? Мажліва, ад таго мы так адзінока адчуваем сябе, што не чуем болю іншых, а калi і чуем, не ўспрымаем, як свой.

Золкім ранкам, калі барвовае сонца ўжо ўздымалася над далёкімі, даўгашыімі нібы ў жырафа, вежавымі кранамі i яго дрыготкія промні прабіваліся цераз шэрыя фіранкі, Марыйка ўвайшла ў кватэру. Пачынаўся нялёгкі дзень. I ў гэты момант настойліва зазваніў тэлефон.

— Дачушка, прывітанне! Хачу абрадаваць. Мы купілі табе мэблю. Ці чуеш, Марыйка? Усю мэблю ў тваю будучую кватэру! Ну, усё, спяшаюся на працу. Пакуль...

У дзяўчыны ад нечаканасці падкасіліся ногі, жудасная грымаса прайшлася па асалавелым твары. Адняло мову. Пунсовыя губы дрыжэлі. Самі па сабе з вялікіх цёмных вачэй пасыпаліся бяссільныя слёзы. Яна яшчэ колькі хвілін трымала трубку, з якой даносіліся кароткія гудкі. Душой i сэрцам Марыйка ўсё не магла ўцяміць, чаму яе разумная, здаецца, маці так i не скарылася, не запытала пра бабулю, сваю свякроў. На тым свеце ўсе роўныя будзем. I не ўдасца вьпрасіць збавення ва Усявышняга за знявагу бацькоў сваіх. I чаму, чаму менавіта ў яе бацькоў галоўнае не чалавек, а тое, што ён стварае? Думкі лезлі адна на адну, уносячы каламбур.

3 гэтымі думкамі Марыйка ўвайшла ў пакой, села на ўсё тую ж старэнькую канапу. Падцягнула пад грудзі ногі, абхапіўшы іх рукамі, уталопілася ў адну кропку.

Крыху апрытомнеўшы, падышла да тэлефона i набрала хатні нумар. Калі спрацаваў аўтаадказчьк з запісаным голасам маці, перадала сваё журботнае паведамленне:
«Бабуля памерла. Прыязджайце сёння. Я больш не вытрымаю». Потым неяк паволі, нібы спакваля, вярнулася ў пакой i ўпала ніцма на канапу, забіўшыся ў няўцешным плачы.

******************

Прачыталі? Давайце абмяркуем! Чакаю вашых сур’ёзных і цікавых каментарыяў і прапаноў.

Да сустрэчы!

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (10)

2010-02-25T14:52:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 10.

Пра тое, як потым з чыстай душою i чыстым сумленнем глядзець бацькам i сяброўкам у вочы, яе ніколечкі не хвалявала. Сваю будучыню планаваць яна хацела сама.

Наступнымі днямі разам з суседкай яна хадзіла па розных кабінетах i кабінеціках у ЖРЭУ, выканкаме. Кожны патрабаваў нейкую асаблівую паперку. Уся тэта бюракратычная машына павольна праварочвалася. Настойлівая Алена Іванаўна амаль сілком прымушала яе пісаць тлумачэнні, чарговыя заявы, якія потым укладваліся ў тоўстыя папкі i качавалі з кабінета ў кабінет.

Вечарамі, калі ўсе справы былі зроблены, Марыйка ледзьве перастаўляла свае стройныя, быццам точаныя, ногі. I калі б не энергія суседкі, даўно махнула б на ўсё рукой.

Праз дзень пазваніў Генадзь. I зноў былі святло, музыка, смех. Калі надышоў ёй час вяртацца, такі галантны кавалер, якім быў дагэтулъ Генадзь, раптам ажно пазелянеў ад злосці:

- Каго ты з сябе ўвесь час корчыш?

Ад гэтых неспадзяваных i зняважлівых слоў у яе яшчэ мацней забілася ў скронях. Душa разрывалася, быццам тая тужлівая музыка, што плакала па чалавечай душы, аб высокім растрачаным паспешна, без разваг i празрыстых думак.

Калі машына нахабна асляпіла яркімі пучкамі фараў спячыя вокны i нервова супынілася, Марыйка як віхор выскачьла, не развітаўшыся, ляснуўшы дзверкай, з ycix ног панеслася ў пад'езд.

У пакоі стаяла дзікая цішыня. Яна на дыбачках наблізілася да пасцелі бабулі. Уключаны начнік асвятляў шэра-жоўты, у халодным поце твар, коўдра на грудзях часта-часта ўздымалася, быццам крылы жаўтаротага верабейкі, які ляціць супраць ветру. Яна схапіла руку бабулі, тая была вялай i васковай, пульс ледзьве біўся.

Выкліканы доктар толькі роспачна развёў рукамі:

— Дарэмна ўжо. Яна вось-вось памрэ. Ніхто не выратуе. З'еу-так!. Цікавая жанчына некалі была!

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (9)

2010-02-11T12:51:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 9.

На вуліцы было бязлюдна, толькі аднекуль даносіліся натужлівыя i фальшывыя галасы падпітых, не іначай сябрукоў Генадзя, ды паблізу на шалёнай хуткасці, з імпэтам, праносіліся іншамаркі, палохаючы рознагукавымі сігналамі засынаючы мікрараён. Марыя з палёгкай удыхнула свежае паветра, дапытліва паглядзела на свайго ўхажора, які ўжо трымаў яе правую руку ў сваёй, другой жа вадзіў па зграбных i круглых плячах дзяўчыны. Адначасова ўхваляў свае бестурботнае жыццё. Генадзь не забываўся падкрэсліваць, што i цяпер, тут, на гэтай вечарыне, ён з гаспадароў. Каб ведала, мауляў, з кім павялася. Дома таксама ўсе яму падначалены. Вось захацеў сёння ўзяць бацькаву «тачку» — узяў. Абяцаў, што ў наступны раз завядзе яе ў самы шыкоўны рэстаран горада, дзе падаюць адныя заморскія далікатэсы. Дзяўчына няўважліва слухала яго балбатню i маўчала.

Скарыстаўшы момант, хлопец прагна абняў яе за плечы, прыхінуў да сябе, пачаў неадрыўна цалаваць у шыю. Марыя не супраціўлялася: ей было ўсё абыякава. Адчуваючы патрэбны зыход, Генадзь даў свабоду рукам, якія cлізгалi па яе шыкоўнай сукеначцы ўсё ніжэй i ніжэй уздоўж гнуткага стану. Яго дыханне станавілася частым i больш гучным.

- Не-е, не трэба-а! — неспадзеўкі схамянулася дзяўчына, успомніўшы, што бабуля прачнулася i ёй зноўку цяжка.

Гэтая яе неспадзяванасць парушыла ўсе яго планы. Марыя ж, смела пацалаваўшы Генадзя, рынулася ва ўдушлівую ліпеньскую ноч. На яе шчасце, не ведаючы таго, яны былі амаль побач з бабуліным домам. Не разуваючыся, Марыйка кінулася ў пакой.

У прыцемках яе ўpaзiў слабы стогн, што даносіўся з бабульчынага ложка. Марыя вярнулася да тэлефона i, пачуўшы ўжо знаёмае: «Але, «хуткая» слухае!» — супакоілася.

Гэтыя словы сталі звычайнымі, як i будзёныя дні ў клопаце душных i нязвыклых пакойчыкаў, ды толькі тэлефонныя званкі сябра дзяцінства прыносілі настрой i свабоду ў бабульчыну палову пакоя, дзе існавалі жах і пакуты. Николі, здавалася, яна так прагна не цягнулася да таго, што складае юнацтва i шчасце без унутранага пачуцця. I толькі за гэтыя дні дзяўчына пераканалася, як хуткаплынна яе юнацтва. I для каго, навошта несці крыж недатыкалънасці, стрымліваць інстынкт? Каб у дзеўках застацца i свету белага не бачыць?

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (8)

2010-02-05T18:44:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 8.

Яны яшчэ доўга кружляліся на машыне па горадзе пад раздольны шаляпінскі голас: Выйду на улицу, гляну за село-о-о Девки гуляют, и мне ве-е-ое-е-ло-о...

Нарэшце Генадзь супыніў машыну. Выйшлі шчаслівыя ад надыходзячай свабоды. Яго рукі смялей лашчылі яе доўгія i гожыя пальчыкі з акуратным манікюрам. Залаціста-зялёныя вочы блішчэлі, з запалам гучаў яе жыццярадасны дзявочы смех.

У невялічкай утульнай зале разлівалася вясёлая летуценная мелодыя. На іх ніхто нават не звярнуў увагі: некалькі пар былі ў палоне гукаў i святламузыкі. Твар Марыйкі асвечваўся рознакаляровымі агнямі, на імгненне ўсплываў з ценю, затым патанаў у цемры, толькі наўкола ўспыхвала i знікала чырвона-зялёна-сіняе. Дзяўчыну захапіў рытм. Ап'яняючая мелодыя, якая падганяла вясёленькую безупынную песеньку, узбуджала, быццам удыхала свежую бадзёрасць у яе, Марыйкі, маладое цела. I яна пачынала яшчэ хутчэй, заплюшчваючы вочы, з натхненнем выгінацца. Танцавала дзяўчына лёгка, рабіла прыгожыя гарманічныя pyxi рукамі i ўсім спакуслівым целам. Ёй было лёгка i весела.

У перапынках яна з Генадзем падыходзіла да знаёмага хлопца бармена, які па першым прафесійным шчаўчку пальцаў правай, з пудовымі кулакамі, рукі Генадзя — «Мне як заўсёды!» — падаваў залацістыя кактэйлі.

Яны павольна цягнулі пітво праз саломінкі, смакуючы дурманячы напой. Хлопец гаварыў Марыйцы ўзнёслыя словы, шаптаў нешта на яе маленькае ружовае вушка, цалаваў прама тут, ля стойкі, напачатку ў руку, затым яго губы ўжо ўпэўнена казыталі яе малінавыя i спелыя вусны. Потым зноўку была музыка, дзікі танец, што агортваў забыццём. Праз нейкі час хмель пачаў праходзіць. Яна ўсё часцей пазірала на гадзіннічак, і думкі былі ўжо далёка ад гэтай свабоды. Калі ж Генадзь адчуў, што дзяўчыну штосьці трывожыць, Марыя рашуча сказала:

- Ну i духацішча тут, выйдзем на паветра.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Барадулін і мой сорам

2010-01-29T16:18:00.001+02:00

Барадулін і мой сорам.

Толькі што пасля многіх месяцаў знайшоў тэлефон вядомага паэта-класіка Рыгора Барадуліна. Усё ніяк не магу падысці да нявыкананага, а так карціць. І як быў узрадаваны і занепакоены адначасова, калі пачуў на ўласныя вушы голас самога дзядзькі Рыгора. Неаднойчы размаўлялі з паэтам, калі ён быў на сваёй роднай Вушаччыне, а потым неяк перарваліся адносіны. Тэлефаную - ціха-мірна ў тэлефоне, яшчэ раз - Валянціна Міхайлаўна адказвае, што "на вячэрнім шпацыры па сталіцы". І вось... Занепакоіўся зусім сцішаным, нават аслабелым яго голасам. Удакладніў хатні адрас, нагадаўшы, што выкладу просьбу ўзгадаць пра настаўніка-падзвіжніка Сваткаўскай школы, што на Мядзельшчыне, Міколу Пашкевіча.

Відно, чыталі "Светлы след будзе вечна жывы" з маей кнігі "Я жадаю вам дабра..." Дык вось той самы Пашкевіч у сваёй вясковай школе праводзіў "жывыя" літаратурныя сустрэчы пры удзеле саміх класікаў. Мележ, Быкаў, Барадулін, Караткевіч, Лойка, Аўрамчык... І гучала роднае Слова, і было Свята! На ўрокі беларускай мовы і літаратуры дзеці як не подбегам йшлі. А колькі сваткаўцаў паступала ў ВНУ, не ведаеце? Амаль кожны абітурыент! І без розага кшталту сённяшніх рэпетытараў.

А сёння назавіце мне хаця б адну школку, дзе настаўік далучае сваіх вучняў да разумення сапраўднага, вартаснага, роднага.

Як цяпер перад маімі вачыма стаіць той рэдкі здымак, дзе вакол трымаючага у руках капялюш з шэрым ласкавым катком Барадулін у акружэнні тых жа Караткевіча, Аўрамчыка, Лойкі, Пашкевіча.

Так хочацца не спазніцца. Тым часам зычу шаноўнаму Рыгору Іванавічу добрага здаровейка і ласкі Боскай. Памятаеце барадулінскія радкі:

Пачынаецца дарога з парога.
Якую ні выбірай -
Усе дарогі вядуць да Бога.

Доўгія гады вам і моцы духу,дзядзька Рыгор!

З павагай Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін).

Тэлефонны званок (7)

2010-01-20T18:01:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 7.

Марыйка страпянулася, быццам яе паклікалі з учарашняга шчаслівага жыцця.
- Так ужо i засумаваў. Ты мне лапшу не вешай: чаго хацеў?
- Усяго толькі запрасіць цябе крыху адпачыць. Мы тут з сябрамі дыскатэку арганізавалі...
- На вялікі жаль, я не магу сёння. - Яна не хацела раскрываць усю праўду.
- Як страла прымчу я за табою, -- толькі i ўчула скорагаворку ў трубцы, як у ей коратка запікала.

Праз лічаныя хвіліны ён быў побач з домам. Марыйка ведала, што калі ўжо ён штосьці паабяцаў — абавязкова выканае. Таму яна апранула прыгожую сукенку, якая пасавала статнай фігуры, абула новыя басаножкі на ладнай танкетцы. Пачапіла залаты ланцужок з крыжыкам, прайшлася парфумай за вушамі i па сваёй аксамітнай шыі. Падышла да акна, інтуітыўна выглянула. А хлопец ужо ўпэўнена крочыў да пад'езда. Яна хуценька прыкрыла дзверы ў пакой хворай. Бабуля спала, дыхала ротам. У самым кутку губ сядзела ладная чорная муха.

Марыя ў гэты момант думала толькі аб адным: хоць бы не сустрэць суседзяў, таму імгненна зачыніла дзверы i штосьці мармычучы сабе пад нос, збегла па крутой лесвіцы.
- Ты сёння яшчэ болыш прыгожая, Машулька-красулька!
- зрабіў камплімент Генадзь, уручаючы дзівосны букет гваздзікоў.
- Я ненадоўга. У мяне справы, пазіраючы вакол, бьццам кагосьці шукаючы, дзяўчына ўзяла кветкі.

Генадзь ужо трымаў яе вышэй локця i глядзеў прама ў вочы.
- Ну што, прыгажуня, паехалі!

- Ён адчыніў дзверцы, зaпpaciў на пярэдняе сядзенне вёрткай іншамаркі. Машына рэзка кранулася, заскрыгатала коламі аб асфальт, прабуксоўваючы на адным месцы i пакідаючы чорны гумавы след, нібы да наждачнага каменя прыціснутая, панеслася наперад. Нядаўнія прывіды пакінулі Марыйку. Горад быў поўны спакусы — беглі-свяціліся aгні рэкламнай ілюмінацыі, праз адчыненую фортку з парку даносілася музыка, часцяком сустракаліся ў абдымках пары.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

З Новым годам

2010-01-07T07:51:00.000+02:00

З Новым годам

З Новым годам, беларусы Амерыкі і Канады, Аргенціны і Афрыкі, Кітая іФранцыі, Нарвегіі і Германіі...!

Прабачце, што перапыніў сваё апавяданне вось гэтым зваротам да Вас. Гэта, лічу неабходным, бо не сёння-заўтра будзе позна. А так хочацца ўсіх Вас павіншаваць і падзякаваць, што Вы мяне чытаеце ва ўсім свеце. Толькі хачу Вас прасіць: не лянуйцеся астаўляць свой каментар пасля прачытання кожнай публикацыі на блогу.

З Новым годам і Ражством Вас, мае паважаныя Суайчыннікі, розных канфесій, хто чытае мяне далёка за межамі Беларусі!

Сёння пішу на роднай і рускай мовах. Пачынаем.

Наступил Новый 2010 год - год Белого Тигра Бай - Ху (на китайском языке "тигр" звучит как Ху) или Металлического Тигра. Значит будет в Новом году удача в делах, особенно для нас, пишущих для людей. И, хотя белорусский, и российский Дед Мороз, как и финский Йоулупукки, и американский Санта-Клаус, и словацкий - Дед Мраз, и украинский - Святой Николай приносили нашим с Вами детям и внукам новогодние сказочные подарки, но наступит год Тигра по восточному календарю только 15 феврвля. Поэтому Новый год, как и новый период в жизни человека, должен начинаться в новых одеждах. Для нас, писателей, это означает уважение к читателю, свой стиль письма, значимость темы, дружелюбие и сострадание - полноценная человеческая жизнь во всех ее проявлениях, но пристойно нарисованная художником. Без смакования.

Пишущая братия! Давайте уважать не только себя, но прежде всего своего читателя. Это касается и коллег по российскому prosim.ry. Мы - в одной дружной семье, где должны царить тепло и уют, любовь и искренность, уважение и трепетность чувств. Поверьте: читатель патянется к нам, клубничка приелась.

С Новым годом, мои зарубежные читатели - Соотечественники! С Новым счастьем белорусы - АНТОНИЯ ИЛЬИНСКАЯ, ВЯЧЕСЛАВ СТЕПАНОВ, ТАМАРА ПЕРЕДЕРИЙ, ИРИНА ДРАГУН, ЗИНА И ВАЛЕНТИН КОНОВАЛОВЫ...ВСЕХ ВАС из Америки и Австралии, Южной Африки и Сингапура, Франции и Норвегии, Германии и Аргентины, Болгарии и Швеции, а также национально-культурных автономий "Беларусы Масквы, Иркуцкай вобласці, нашчадкі іншых сібірскіх (расійскіх) беларусаў, а таксама ўдзельнікаў мінулагодняга V з'езда беларусаў свету і Беларускага грамадска-культурнага таварыства, што ў Польшчы. Дабра, радасці, хаця б маленькай, але штодзённай, і моцнага здароўя! Дык давайце кіравацца дэвізам году: Толькі наперад!

Заўсёды Ваш Аркадзь ШАГАКІН (ЖУРАЎЛЁЎ) з Маладзечна. Пішыце, абмяркуем, пагутарым.

E-mail: zhuravlev@tut.by
http://zhuravlev-my-blog.blogspot.com
http://zhuravlev.at.tut.by

Тэлефонны званок (6)

2010-01-04T14:51:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 6.

У калідоры пачуліся крокі. Марыя падняла галаву.

- Дзверы адчынены, нікога няма. Смелы народ пайшоў, — пра сябе, аднак даволі гучна, бубніла доктарка.

- Прабачце, калі ласка, замітусілася Марыйка.

- Цікава, а хто вы будзеце? Няўжо ўнучка нашай Карпаўны?

- Так, унучка.

- Даўно пара, — з дакорам прамовіла тоўстая, як калода, доктарка. — А то ўсё суседка ды суседка даглядае.

- Ну што, Карпаўна, напужалі ўнучку? Нічога, вы павінны паправіцца.

-Дзяўчына, тваёй бабульцы неабходна як мага больш есці садавіны i гародніны. Зразумела? А пакуль — дзе морфій?

Зрабіла ўкол. Потым з уласцівай упэўненасцю, моўчкі, пайшла мыць рукі. I толькі ўжо калі выцірала пухлыя рукі, адкрылася:

- Не пужайся, дзяўчына, яе нудзіць будзе пастаянна. Гэта норма пры такой хваробе. — I нібы прысуд: — У яе рак...

Марыйка нібы акамянела. Глядзела ці то на доктарку, цi то на абшарпаную сцяну. Яе axaпiў жах. - Усё будзе добра. Укол моцны. Яна будзе спаць гадзін пяць-шэсць.

«За што мне такое пакаранне?» — падумала яна, зачыняючы за сваёй часовай выратавалъніцай дзверы. Замок з неахвотаю шчоўкнуў, зачыніўшы яе ў прыцемках задушнай кватэры з безнадзейна хворай. Марыйка не ўяўляла, што рабіць далей. Яе axaпiў адчай пры думцы, што тое самае чакае i заўтра. Яе пужалі ўжо не ўмовы, у якіх неспадзявана апынулася, а безвыходнасць i нікчэмнасцъ існавання. Як быццам яе сілком адарвалі ад бесклапотнага i вясёлага жыцця.

У прыхожай затрашчаў тэлефон. Яна спакваля падышла, раўнадушна ўзяла трубку.

-Гэта ты, прыгажуня? — весела запытаўся ўжо знаёмы голас. — Я цябе не патурбаваў?

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (5)

2010-01-03T07:52:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 5.

Яна пераапранулася, знайшла нейкую анучу i пачала праціраць падлогу. Затым перайшла ў пакой, дзе ляжала бабуля. I тут борздзенька, амаль не дышучы, вымыла даўно не фарбаваную, выцертую падлогу. Увесь гэты час яна аніводнага разу не азірнулася на ложак, уявіўшы, што бабуля пільна сочыць за кожным яе рухам поўнымі слёз вачыма.

Калі Марыйка скончыла прыбіраць у яе пакоі i хацела ўжо выходзіць, данёсся сіплы ціхі шэпат:

- Ты, унучка, маёй смерці не пужайся. Я пражыла сваё. Жыццё зараз дрэннае. Усё дорага, а грошай заўсёды мала. Дый мне што зараз патрэбна? Дзякуй Богу, Алена побач. Добрай душы жанчына. Аб усім мы з ёй гаворым. Вось ляжу тут адна i аб усім успамінаю: як расціла свайго Міколку. Ведаеш, а што цяпер стары чалавек, як камень на дарозе. Усім заміна-е-е...

Голас яе паступова слабеў, гучаў не зусім зразумела. Марыйцы здалося, што яе несправядліва абвінавацілі ў жудасным. Але хто вінаваты? Навошта яна,тая смерць, такая жорсткая i чаму прыходзіць так рана? Ці ж не можа чалавек прыстойна пражыць адведзены Богам свой тэрмін, свой век?

Марьі адразу неяк захацелася быць больш ласкавай i ўважлівай да хворай бабулі. Яна на імгненне ўявіла, як штораніцы ходзіць у краму, як здзіўляюцца сяброўкі бабулі, што сядзяць i перамываюць костачкі, той чысціні ў кватэры i таму, што нарэшце Надзея Карпаўна пайшла на папраўку.

Марыйка выліла пракіслы абед. Прынесла сумку з матчынымі прыпасамі, зрабіла ладныя бутэрброды, акуратна разлажыла ix на талерцы.

- Табе патрэбна, бабуля, есці,—пачала ўгаворваць хворую. Пры гэтым яна старалася вышэй узняць падушку пад галаву старой, каб той было зручна есці.

- Тады прыбудзе моц, i ты паправішся. Шчэ да cвaix сябровак будзеш бегаць у двор.

Цела хворай сутаргава тарганулася, галава з'ехала з падушкі, скінуўшы бутэрброд. Марыйка з жахам убачыла, як з роту бабулі пацёк цёмны струменьчык. Не памятуючы сябе, дзяўчына кінулася да дзвярэй, разгубленая, але ўсё-такі сабралася з воляю, набрала «03».

Пакуль прыехала «хуткая дапамога», Марыйка забілася ў пусты няўтульны пакой i сядзела на вылінялай канапе, падцягнуўшы пад грудзі ногі i аберуч ix абхапіўшы. Яе круглыя пужлівыя вочы ўтаропіліся на дзверы.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны звонок (4)

2009-12-19T08:13:00.000+02:00

Тэлефонны звонок
Працяг.

Частка 4.
Марыйка толькі цяпер убачыла на табурэтцы некранутую міску халадніку, кубак пракіслага малака i лустачку чэрствага хлеба.

Яна зірнула на ложак, з якога сваім напружана-засяроджаным поглядам сачыла бабуля. Іх вочы сустрэліся. Раптам вугалкі вуснаў бабулі крыху разышліся, вочы пасвятлелі. Ва ўнучцы яна няйначай разглядзела сябе ранейшую. Такая ж маладая, прыгожая i ўпэўненая, якой была яна на самым пачатку сынавай жаніцьбы. Пра што зараз думалі абедзве? Мо пра страчаныя гады ўзаемнай ласкі, радасці i нечага агульнага. Што засталося ў яе, былой настаўніцы?

Адныя сцены гэтай вось двухпакаёўкі i ніводнай душы, якая б магла зразумець, падтрымаць. Ніводнай, калі не лічыць суседку, якая хутчэй з жалю прыглядае. З-за яе пагарды нават былыя калегі адвярнуліся. Вось так i здарылася, што сярод яе глабальных думак пра адукацыю, выхаванне соцень іншых школьнікаў не знаходзілася месца думкам пра ўласную ўнучку. Хаця i яе Мікола не з тых, хто першым саступіць i працягне руку. Гэта не раз імкнулася разгадаць Марыйка. Аднак так i не ўдалося ёй гэтага зрабіць. Хаця неаднойчы, употай, калі ўжо была ў старэйшых класах, уцякала наведаць бабулю, ды ўсё дарэмна: бацькі вярталі дадому. I вось цяпер нешта як зварухнулася ў ix душах. Нічога не гаворачы адна адной, моўчкі расчуліліся. Па ўпалых шчоках Надзеі Карпаўны пакацілся нявыплаканыя пакутлівыя слёзы. Марыйка схамянулася, паднесла хусцінку, у яе зашчыпалі падфарбаваныя вочы.

— Хадзі сюды, — раптам дакранулася да яе суседка. — Я на працу пайду, а ты вось што, паслухай. Два разы на дзень тваёй бубульцы патрэбна рабіць уколы. Вось каробачка з морфіем, — паказала на стол. Выклікай «хуткую» раніцой i ўвечары. А ў пятніцу пойдзем у домакіраўнцтва, наш завод таксама будзе спыняцца на тыдзень. Хоць нейкую карысць зробім. Ну ўсё, змагайся.

Марыя вярнулася ў пакой. Захацела прысесці, але на крэсле былі брудныя плямы-разводы. Яна ўспомніла пра рукі, пайшла ў ванны пакой i вымыла з мылам, спаласнула вусны. Пацягнулася да ручніка i ўбачыла, што ён, нібы сажа. Сілы яе пакінулі. Нічога не заставалася, як сесці на край ванны i ціхенька даць волю слязам.

Праз колькі хвілін да яе прыйшло паразуменне, што ўсё прыйдзецца рабіць самой. Патаемна яна адчувала, што цяжкасці, мажліва, часовыя.

Марыйка занесла свае рэчы ў свабодны пакой. Тут, на падлозе, таўшчэзным слоем ляжаў пыл. Па вуглах звісала сетка шэра-серабрыстага павуціння з добрым дзесяткам высахлых мух. Акрамя кніжнай шафы, напалову застаўленай рознымі пажаўцелымі кнігамі, часопісамі, стаяла выцвілая, добра зашмальцаваная канапа.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.

E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (3)

2009-12-14T13:21:00.000+02:00

Тэлефонны званок

Частка 3.

Па дарозе Марыйка пільна разглядвала вітрыны крамаў, адзенне, у якім сноўдалася моладзь. «Волга» на ладнай хуткасці, лавіруючы з паласы на паласу цэнтральнай вуліцы з разлікам, каб патрапляць на зялёны святлафор, раптам звярнула ў двор, неспадзявана супынілася. Ад гэтага Марыйка ледзьве не стукнулася падбародкам аб вільветавы падгалоўнік пярэдняга сядзення.

У невялікім дворыку было пуста, толькі тры бабулькі сядзелі адна ля адной на ярка-блакітнай лаўцы i з натхненнем гаманілі аб надзённых, не іначай стратэгічных праблемах. Як толькі Марыйка вылезла з аўтамабіля, адразу ўся ўвага скіравалася на яе. Калі ж пачулі, што госця да бабы Надзі, Надзеі Карпаўны, амаль хорам падказалі нумар кватэры i тое, што яна моцна хварэе.

Марыйка яшчэ больш разгубілася, але ўзяла рэчы i як не сваімі нагамі пасунулася ў пад'езд. Нумар кватэры яна ўбачыла адразу, як толькі зрабіла колькі нерашучых крокаў на другі наверх. Дзверы былі вельмі зашмальцаваныя i пакрамсаныя нечым вострым і фарбы не бачылі ўжо не адну пяцігодку. Званок не працаваў, i колькі яна не грукала, ніхто не адчыняў. Тады дзяўчьна пазваніла ў філянговыя дзверы насупраць, якія выступалі ажно на лесвічную пляцоўку i блішчэлі лакам. Марыя ведала, што тут жыла спагадлівая суседка яе бабулі, цётка Алена. Яна, што называецца, на грамадскіх начатках колькі год запар даглядала за Надзеяй Карпаўнай. 3 кватэры пачуліся лёгкія крокі i пявучае:

--Іду-у-у.

Дзверы адчыніліся, i разам з цяжкім пакаёвым паветрам данёсся апетытны пах свежазгатаваных страў. Высокая, гадоў пад пяцьдзесят, жанчьна ў васільковым халаціку з завіўкай на галаве прыветліва ўсміхнулася:

- Ты i ёсць Марыйка? Маці мне казала. Добра, што ты прыехала, — узрадавалася суседка. Надта ўжо яна слабенькая. Я зараз адчыню табе.

Узяла з тэлефоннай палічкі ключы, пакруціла ў замку колькі разоў, а затым штурханула дзверы плячом. У цішыні яны зарьпелі працяжна, з піскам, нібы хтосьці прышчаміў хвост спячаму пацуку.

У змроку прыхожай патыхала застаялым паветрам, непрыемным пахам вільгаці i памыяў. Ад гэтага здавалася, што ты апынулася не ў гарадской кватэры, а хутчэй у недагледжаным склепе. У старэнькай i шчупленькай жанчыне, з сівымі ўскудлачанымі валасамі i васковым маршчыністым тварам, нерухома ляжачай на ложку, унучка не прызнала сваю бабулю.

- Надзея Карпаўна! — загукала суседка. — Да вас унучка прыехала, Марыйка!

На знямоглым твары ўздрыгнулі павекі, коўдра на грудзях заварушылася, i сухая бяскроўная рука, дрыжачы, пацягнулася да госці. У Марыйкі зашчымела сэрца. Паддаўшыся сваяцкаму пачуццю, яна неспадзеўкі ўзяла руку бабулі i палажыла між сваіх загарэлых i npyгкіx далоняў.

- А чаму Мікола не прыехаў? Ча-а-му? — ціхім сіплым голасам вымавіла хворая.

- Тата... захварэў,—зманіла яна бабулі, як i наказвала маці.

Марыйка адчула, як пачалі гарэць шчокі, дадала:

- Прастудзіўся ён. Ат, скразняк! Не шануецца.

Бабуля змоўкла, збіраючыся з сіламі.

- Карпаўна, а вы зноўку нічога не елі, — залямантавала з-за Марыйчынай спіны суседка. Што гэта вы? I так сілы няма. Не-е, так вы не ачуняеце. Што-што, а есці патрэбна.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (2)

2009-12-02T19:05:00.001+02:00

Тэлефонны званок

Апавяданне

Працяг.
Частка 2.

Нарэшце выйшла правадніца i папрасіла пасажыраў паказаць свае білеты. Маці моцна абняла дачку, пацалавала, паднесла сумку. Сама адьшла на некалькі крокаў, сашчапіла рукі якраз на жываце, гледзячы, як яе «крывінка» падымаецца па прыступках у вагон. Марыйчына постаць перакасілася пад цяжарам сумкі. Дзяўчына адчувала сябе разгубленай ад незнаёмых заклапочаных твараў, ад нязвькласці сваёй ролі i нязведанасці прызначэння: вось так з бухты-барахты ехаць у амаль што невядомы i вялікі горад.

Раптам ёй стала лягчэй ісці. Малады незнаёмы хлопец падхапіў яе сумку, усміхаючыся i гледзячы ў прывабны i задуменны твар дзяўчыны. У вагоне высветлілася, што яны разам хадзілі ў адзін i той жа дзіцячы садок. Успаміналі той час i смяяліся. Генадзь -хлопец з вясёлых, увесь час расказваў анекдоты, смешныя гісторыі так i ліліся з яго нястомнага языка. Яна з радасцю, наўмысна, агулам праглытвала пачутае, каб пра ўсё забьщца, што яе чакае наперадзе. За размовай не заўважыла, як праляцеў, нібы тая ластаўка, час.

Калі цягнік зарыпеў на рэйках, у праходзе вагона ўжо тоўпіўся люд. У тамбуры Марыя прагна ўдыхала высокімі грудзямі густое ліпеньскае паветра. На вакзале туды-сюды сноўдаўся неспакойны люд. Была макаўка лета. Праваслаўныя святкавалі дзень Пятра i Паўла. Выспелі першыя дары садоў i агародаў. Марыя выслабанілася з натоўпу, адышла ў зацішны скверык. На яе радасць, была свабодная лаўка. Стаяла нясцерпная задуха. Генадзь тым часам вырашыў пачаставаць сваю спадарожніцу марожаным. Яна ж уладкавалася на лаўцы i раптам успомніла, зачым прыехала.

Бацькаву маці ў ix сям’і дзівачкаю лічылі. Два ўсяго разы ўбачыла свайго мужыка на людзях з іншай жанчынаю, як пазней стала вядома, з калегай па працы, дык распачала такі вэрхал. Да гарадскога камітэта партыі дайшла. За амаральныя паводзіны, як прагучала на сходзе, яго выключылі з партыі, знялі з пасады. Інтэлігентны, мажны i прыстойны мужчына не вытрымаў над націскам жаночых абраз: запіў. Пасля яго i след прастыў у некалі родным горадзе. Бабуля ж і цяпер лічыць, што яго ўчынак зневажаў яе як загадчыка гарана. 3 таго часу так i гаравала адна амаль тры дзесяткі гадоў. Прыйшлося, а рук няма за што зацяць. Не ўхваляла яна i выбару сына. Па гэтай прычыне была ў няпростых адносінах з нявесткай, Марыйчынай маці, таму зрэдку наведваліся адно да аднаго.

Пакуль Марыйка сумавала, Генадзь прынёс марожанае, са смехам расказваючы, як удалося абмінуць доўгую чаргу, але ж Марыйцы было не да гэтага. Думкі ў галаве аб іншым. - Мы яшчэ сустрэнемся, прыгажуня! - на развітанне скорагаворкай пратарабаніў Генадзь, запісваючы на пачку цыгарэт адрас дзяўчыны. Таксі імкліва рванулася з месца.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Тэлефонны званок (1)

2009-11-27T06:58:00.001+02:00

Тэлефонны званок

Апавяданне
( У 11 частках)

Частка 1.

Марыя Завацкая ў школе ўсе адзінаццаць гадоў была харашысткай. Аднак нішто не замінала ёй амаль усе выпускныя экзамены здаць на пяцёркі. «Сакрэт» быў просты: дырэктар школы часцяком звярталася за фінансавай дапамогай да маці вучаніцы, якая працавала галоўным бухгалтарам камерцыйнай фірмы. I гэта ўжо, як выказваліся самі вучні, быў канчатковы разлік. Толькі тыя пяцёркі не дапамаглі, не пайшлі на карысць дзяўчыне: Марыя на першым жа экзамене ў інстытут з трэскам правалілася. I як потым хавалі свае вочы настаўнікі, якія нацягвалі тыя самыя ліпавыя пяцёркі, калі беспадстаўна ўхвалялі дзяўчыну на педсаветах. Асабліва няёмка пачувала сябе англічанка, якая на апошнім годзе работы ў школе схіліла галаву перад дырэктарам. I вось — на табе! Дзяўчыне нічога не заставалася, як ісці ў тэхвучылішча.

Раптам Марыю Завацкую, маладую рабочую буйнога прамысловага прадпрыемства, бацькі вырашылі прапісаць да безнадзейна хворай бабулі, якая павінна з дня на дзень адысці на той свет. Марыйцы, як не дзіва, але не хацелася выязджаць са свайго роднага i ціхага, няхай і правінцыйнага, гарадка ў сталіцу. Тым больш бачыць, як пакутуе бабулька, якую дзяўчына ледзьве помніць. Але ўсё ж яна павінна была ехаць, маці пераконвала, што інакш страцяць двухпакаёўку, а жыллё зараз хто як можа, так i хапае. Казала таксама, калі Марыйка выйдзе замуж, дык у яе не будзе аніякага клопату з жыллём. Цягнуць з гэтым нельга.

Падумаўшы i параіўшыся са сваёй блізкай сяброўкаю, таксама зборшчьцай, Марыйка ўявіла сябе гаспадыняй двух шыкоўна абстаўленых пакояў, дзе можна дазволіць сабе вольна ладзіць вечарынкі, пазбавіўшыся апекі бацькоў, i пагадзілася. На перроне маці, быццам малой, яшчэ доўга расказвала дачцэ, што дзе ляжыць, напамінала, каб не забылася паснедаць у дарозе, ды нагадвала пра настойлівасць:

- Глядзі, асцярожнай будзь, дый не ацялягвайся, дачушка! - настаўляла маці. — Прыедзеш, абавязкова пазвані. Але ж напачатку даведайся, што i як трэба рабіць у ЖРЭУ. Ну, ты павінна ўжо ведаць: мы не раз аб гэтым гаварылі.

-Мама, я не маленькая, — незадаволена паціскала плячыма і моршчыла свой высокі лоб Марыйка, аглядваючыся навокал, быццам баялася, што іх могуць падслухаць. Сапраўды, яна ўжо даўно не маленькая. Высокая, у бялюткіх у абліпку джынсах, чорнай з рэчавага няйначай рынку замежнай кофтачцы з ладным выразам i невялічкаю вышытай ружаю яна нагадвала прыгажуню з подыума. Цёмныя, веерам распушчаныя валасы надавалі яе маладзенькаму тварыку загадкавы выгляд.

Працяг будзе.

Аркадзь Жураўлёў.
E-mail: zhuravlev@tut.by

Сумую па ўнуку

2009-11-19T14:02:00.000+02:00

Сумую па ўнуку.

Цішыня ў кватэры.

Cёння ўжо чацьвёрты вечар як няма ў нашай маладзечанскай кватэры вечнага рухавічка нашага, непаседы і прыгунка – унучка Іллюшы. Такі жэўжык! Каб на свае вочы не бачыў як хутка становіцца сучасным, “продвинутым” дзіцёнкам не паверыў бы. Ці ж ведалі нашы дзеці ў трохгадовым узросце ўключаць тэлевізар? Не, канешне. Калі толькі скруціць ручкі, ды кнопкі сарваць. Сёння дзеткі ўзросту майго ўнучка больш актыўныя. Ён жа як паглядзіць казку тут жа зрываецца быццам вецер і ад радасці, што, нарэшце, атрымаў раздолле пасля мінскага інтэрнатсцкага пакойчыка адразу тры, носіцца на чацьвярэньках, а дзед за ім, альбо наадварот. Хто хутчэй дабяжыць. Усе каленькі я знёс, а яму хоць бы хны.

І, мусіць, разумнейшыя і кемлівыя. Ўсё-ткі ў такім узросце сказаць як бацькам, так і дзядулю: я сам, сам, сам і будуе з кубікаў дамкі, затым бярэ пульт… і ўключае адну за другой казкі ў той відэамагнітафон. І перакруціць дыск, і знойдзе патрэбную казку як з пультам упраўляючыся, так і механічна. Я бывае пераблытаю тыя кнопкі і стаіць той апарат мёртвым тыднямі і месяцамі. А бабуля Нона ніколі дагэтуль не падыходзіла да ДВД-плэйера, цяпер упоравень з унукам можа вызначаць найбольш павучальную казку. Толькі тыя, дзе ёсць дабро, і ніхто не пакрыўджаны другім. Калі ж, напрыклад, лепард у адной з мноства накупленых казак, гоніцца за антылопаю, Іллюша і ножкамі тупае, і крычыць на таго крыўдзіцеля, і па тэлевізары пастукаць сваім кулачком, і ўюнка можа зрабіць. Настолькі эмоцыі перапаўняюць яго юную душу: зло і дабрыню разумее напаўслове. Куды хутчэй за іншага дарослага.

Кніжныя казкі ўнук пакуль слухае некалькі хвілін, а потым цягне дзеда да сваіх, зразумелых толькі яму, спраў. Сёння і я ўжо разумею яго клопат.

Учора тэлефанаваў мне па мацерыным мабільніку і крычаў у трубку: “Дзед Кася ты на абоце?”

-- На рабоце, унучок, на рабоце.

Так хочацца дачакацца таго часу, калі ён будзе з увагаю чытаць дзедавы казкі. Як на рабоце. З увагаю і цікавасцю. Пакуль жа я сумую па табе, унук!

Аркадзь Жураўлёў

Беларускія жанчыны

2009-10-04T07:41:00.001+03:00

Беларускія жанчыны

Я ж казаў, што самыя прыгожыя дзяўчаты жывуць ў Беларусі. Вось і “Першая віцэ-міс”, Міс Інтэркантыненталь Еўропа” і “Міс Кангеніяльнасць” стала мінчанка Маша Есьман. А ўспомніце Любу Яковіну, Кацю Даманькову і г.д. А колькі беларускіх топ-мадэляў! Так што нейкім там амерыканкам о-ой далёка да нашых прыгажунь! Ведай беларусак!

У маёй Беларусі жанчыну параўноўваюць з кветкай ружай. ”Вусны твае як ружы палаюць…” - пішуць паэты. А яшчэ – зорачка ясная, травінка ціхмяная альбо навальніца шумная. Адзін вядомы паэт прасіў “Пакармі мяне, як беркута, з рукі”.

Калі сустракаем мы беларускіх прыгажунь на вуліцах нашых гарадоў, і пасёлкаў, вёсак, і нават па-за імі, гаворым: “Прывітанне, Джульета!” Нібы звяртаемся да блізкага, знаёмага чалавека. І не стрымаўшыся дадаём: якая вы чароўная! Некаторыя з іх апускаюць долу вочы, пунсавеюць. Бо паэтам гэта можна, а вось нам не заўсёды.

Беларускія жанчыны карыстаюцца вялізным попытам не толькі ў нас, беларусаў, а і ў аўстралійскіх бізнесменаў, якія кідаюць сваіх тутэйшых жанок і ўступаюць у шлюб са славянкамі.

Джымі Нельсан, чорнаскуры хлопец з далёкай Афрыкі спявае:

“Я прыехаў з Беларусі,
Прыгажунямі багатай,
Там ёсць Зосі і Алесі –
Беларускія дзяўчаты.
Хто адзін раз іх пабачыць,
Будзе вечна закаханы...”

Спявае з мяккім акцэнтам і незвычайным пачуццём. Нібы папярэджваючы пытанне цікаўных, што ж прымусіла застацца ў нашай халоднай Беларусі. І гэты адказ прымаецца. Сапраўды, хто адзін раз нашых жанчын пабачыць...

Цікавасць у добрым разуменні гэтага паняцця да нашых нявест маюць мужчыны з Амерыкі, Германіі, Ізраіля, Польшчы. Чытаў, што апошнім часам дабавіўся і добра паціснуў лідэраў як наўздзіў Аўганістан. Колькасць заключаных міжнародных шлюбаў расце з году ў год.

І няхай мяняюцца часы, прыйдуць новыя паэты, зменяцца параўнанні, а беларускія жанчыны, як заўсёды застануцца самымі прыгожымі, як ранішнія ружы, а іх усмешкі будуць азараць нас у гэтым зменлівым свеце!

-- Прывітанне, самыя прыгожыя і заўсёды жаданыя, светлыя душою і адданыя!

Ваш Аркадзь Жураўлёў.

Михалёв Дмитрий на своем БЛОГЕ проводит знакомства с блогами Байнета.

Са сталіцы беларускага пісьменства

2009-09-16T06:40:00.000+03:00

Са сталіцы беларускага пісьменства

Захаваем і памножым нашу, беларускую, спадчыну

Толькі што вярнуўся са сваёй малой радзімы, асаблівага кутка Бацькаўшчыны – Смаргоншчыны, дзе ў складзе Саюза пісьменнікаў ўдзельнічаў у агульнанацыянальным свяце – ХYІ Дні беларускага пісьменства. На адзін дзень Смаргонь быў сталіцай. І гэта нездарма: Міхал Клеафас Агінскі, Аляксандр Ходзька, Ігнат Ходзька, Габрыеля Пузына, Францішак Багушэвіч, Адам Гурыновіч, Мечыслаў Карловіч, Віктар і Янка Шутовічы, Уладзіслаў Чарняўскі, Віктар Роўда, Арсен Ліс… Імі ганарыцца Смаргоншчына. Я таксама ганаруся славутымі землякамі і тым, што таксама маю дачыненне да яе Вялікасці Кнігі.

Напярэдадні прайшоў ІІІ міжнародны форум з удзелам замежных пісьменнікаў з Сербіі, Чарнагорыі, Расіі, Польшчы, Казахстана і "круглы стол" на тэму "Мастацкі тэкст, як сродак зносін народаў". Таксама навукова-практычную канферэнцыю "Смаргонскія чытанні".

З першага дня паўсюдна гучала музыка. Вечарам гэтага ж дня на сцэне цудоўнага Летняга амфітэатра, узведзенага ў мінулым годзе да раённага свята "Дажынкі" гучала як класічная і духоўная музыка, так і творы сучасных аўтарў, народны фальклор у выкананні шматлікіх мясцовых і вядомых калектываў, а таксама артыстаў Белдзяржфілармоніі. Вечар быў прысвечаны стагоддзю кампазітара Яна Карловіча, які жыў у Вішневе, за чатыры кіламетры ад маіх Гарань і па-сяброўску, без усялякай карысці дапамагаў Ф. Багушэвічу ў выданні кніг і ўвогуле па жыцці. (Чытай "Рапсодыя Вішнеўскага возера" ў маёй другой кніжцы "Я жадаю вам дабра").

Сказаць, што проста было свята – нічога не сказаць. Гэта было духоўнае дзейства, якому папярэднічала навукова-асветніцкая экспедыцыя "Дарога да святыняў", стартаваўшы 2 верасня ад Кафедральнага сабора ў Мінску з благаславення мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі яна пераадолела дарогу ў паўтары тысячы кіламетраў праз святыя месцы краіны нашай сінявокай, прывезла лампаду з Благадатным Агнём ад Гроба Гасподня, данесла святло духоўнасці на Смаргоншчыну. Літаральна ўсе, хто быў на асвячэнні новага праваслаўнага Сабора Праабражэння Гасподняга і Божай літургіі запалілі свае свечкі ад жыватворнага агню. Адбылася пасадка Саду малітвы. Адметна тое, што сёлета папярэдне экспедыці са Смаргоні было ўзята трошкі зямлі, частка якой цягам экспедыцыі "абменьвалася" ў прамежкавых перапынках. У Смаргоні зямля з розных месцаў "паядналася", што падкрэсліла дэвіз праекта "Адзінствам і любоўю ўратуемся!"

Тэатралізавана-харэаграфічнай дзеяй распачалося афіцыйная цырымонія адкрыцця свята. На галоўнай, ля райвыканкама, іншых пяці тэматычных пляцоўках, горад вярнуўся ў сваё гістарычнае мінулае, дзе па-заліхвацку выступалі узорна-паказальны аркестр пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь і мастацкія калектывы Гродзенскай вобласці і Смаргонскага раёна. Яркія тэатралізаваныя шоў прайшлі ў знакамітай на ўвесь свет "Смаргонскай акадэміі", "Крэўскім замку", "Паўночных Афінах", іншых імправізаваных гарадках і гістарычных куточках.

Нарэшце збылася дваццацігадовая мара маіх землякоў (з 1989 года ляжаў праёкт помніка ў чыноўніцкіх шуфлядах, - казалі кіраўнікі раённай улады, – адкрыццё ў гарадскім парку велічнага помніка аднаму з самых дарагіх Постацей сэрцу кожнага беларуса Францішку Багушэвічу, хто ўпарта, "як парастак паміж плітамі тратуара, пралез між дзвюма стыхіямі, рускай і польскай, насуперак усім …пралез са сваім і срэбным, і глыбока, па-народнаму, па-хлебнаму свежым беларускім словам".

Творчасць Ф. Багушэвіча праходзіла чырвонай стужкай цераз усё свята. Сустракаліся мы і з чытачамі, і гутарылі пра мову нашу, пра час сённяшні і пра яе Вялікасць Кнігу на фестывалі кнігі і прэсы. Наведалі літаратурную гасцёўню. Слухалі мы і пранізлівы спеў спаконвечнай дудкі беларускай у руках апантанага захавальніка спадчыннага маёнтка Францішка Багушэвіча ў фальварку Кушляны Алеся Жамойціна. І адчувалася добрая энергетыка, асаблівы дух, што лунае ў гэтым літаратурным музеі.

Цырымонія ўзнагароджання пераможцаў 49-га Нацыянальнага конкурсу "Мастацтва кнігі" і Рэспубліканскага конкурсу на лепшы твор 2008 года ў васьмі намінацыях праходзіла ў Летнім амфітэатры.

Так, у намінацыі "паэзія" Дыплом і "Залаты Купідон" уручаны Валянціне Паліканінай за кнігу "За плотью слов".

У намінацыі "проза" першае месца ўзяў Іван Канановіч за кнігу "Старыя званы".

Уладзімір Мазго са сваёй кніжкай "Цуда-вуда" таксама атрымаў Дыплом і "залатога" Купідона у намінацыі "дзіцячая літаратура.

Кніга "Сцежкамі Ігуменшчыны" Алеся Карлюкевіча прызнана лепшай сярод "літаратурнай крытыкі і літаратуразнаўства".

Рэдактар часопіса "Нёман" Алесь Бадак за кнігу "Усім пра ўсё. Расліны" адзначаны ў намінацы "Публіцыстыка".

А кніга "Хор болей не спявае" вядомага маладзечанскім тэатралам Міколы Шабовіча, які пэўны час працаваў загадчыкам літаратурнай часткі абласнога драмтэатра, што ў нашым горадзе і каго з лёгкай рукі аўтара гэтых радкоў пазнаёміў з часопісам "Вожык" дзесяць год таму, стала лепшай ў намінацыі "сатыра і гумар". Але ж пра тое Шабовіч нідзе і словам не ўспомніць.

Маладой пісьменніцы Наталлі Пусьцільнік-Марчук журы аддало перамогу ў намінацыі "драматургія" за п’есу "Тётушка Простуда і Новый год".

Упершыню прысутнічаў "гісторыка-краязнаўчы жанр", дзе лепшай прызнана кніга Наталлі Голубевай "Радимичи. Земля непокорённая". Цікавы факт – выдавецтва Беларускага Экзархата перавыдала дзесяцітысячным тыражом гэту кнігу. Пашчасціла жанчыне!

Паэты Андрэй Скарынкін, Надзея Салодкая і Леанід Крыванос занялі адпаведна п’едэстал гонару сярод песеннага жанру за свае тэксты да песень.

Узнагароды рознага кшталту атрымалі кнігавыдаведствы, паліграфісты і кнігадрукары, а таксама журналісты.

Акрамя многіх цікавых мерапрыемстваў, дзе давялося ўдзельнічаць ці проста наведваць і любавацца, як тэатральна-касцюміраванай дзеяй "Старонкі гісторыі Смаргоні", арганізатары Свята парадавалі нас харошымі, яшчэ цёпленькімі гожа выдадзенымі кнігамі: літаратурна-мастацкім выданнем Францішка Багушэвіча "Дудка беларуская"(факсімільнае выданне на дзвюх мовах), фотаальбомам "Смаргонь".

І канешне ж кнігу літаратараў гэтага краю - Смаргоншчына літаратурная "Колькі ў небе зор", укладальнікам якой з’яўляецца наш маладзечанскі Міхась Казлоўскі, збіральнік і захавальнік літаратурнай спадчыны,выдавец "Куфэрка Віленшчыны". Толькі чамусьці імя Казлоўскага ў гэты дзень не ўспаміналася, хаця ён сам прысутнічаў.

Фэст роднага Слова ўдаўся. Можна было пашпацыраваць па вулічках з мядзведзем, які з’яўляецца сімвалам горада, палюбавацца кемлівасці кожнага ўдзельніка ў "Горадзе майстроў", і набыць славутых смаргонскіх абаранак. Мару аб тым часе, калі і ў наш цудоўны Маладзечна стане сталіцай духоўнага шляху. Пакуль эстафету прыняў горад Хойнікі, Мележава зямля.

Нагадваючы палымяны наказ са славутай "Прадмовы" да "Дудкі беларускай", хачу сказаць: "Дык давайце ж, "братцы мілыя", не забываць слоў самага яркага нацыянальнага паэта ХІХ стагоддзя – закліку і запавету, помніць іх, а заадно і яго самога, усіх тых, хто першы пракрычаў на ўвесь свет – ёсць такая "зямліца – Б е л а р у с ь", ёсць такі народ – б е л а р у с к і, ёсць такая мова – б е л а р у с к а я".

"Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!"

Мы, беларусы, абавязаны шанаваць Мову, Кнігу, Радзіму. Нашу спадчыну.

Нам яе ўмацоўваць, памнажаць і перадаваць спадкаемцам, як неўміручую паходню, што асветліць будучы шлях нашых унукаў.

Ваш Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін)
E-mail: zhuravlev@tut.by

Віншаванне Лазоўскаму

2009-09-08T08:35:00.000+03:00

Віншаванне Лазоўскаму

Прыемна застаўся ўражаным вершамі Алеся Лазоўскага. Ведаў, што піша іх, але ціхенька. А тут... Годна. Прыстойна. І Смаргонская газета пры ім аднавілася.

Вось толькі з сённяшняга дня ён прыступае да кіраўніцтва "Маладзечанскай газетай". Віншую і веру ў тое, што Лазоўскі зробіць газету для людзей і пра людзей Маладзечанскага краю з усіх галін гаспадарання, не абыдзе і духоўнасць, літаратараў, не дасць магчымасці асобным журналістам займаць газетную плошчу мыльнымі аповедамі пра кожны дзень, праведзены "мною любимой и, ну очень талантливой"...

З прызначэннем! І ў добры шлях. Мы верым у цябе, Алесь.

Ледзь не забыў: дык ці хутка будзем шукаць "парахавую бочку" папярэдніка?

Ваш Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін)
E-mail: zhuravlev@tut.by

Отходы в Доходы

2009-09-05T08:10:00.000+03:00

К экологической экономике, работающей на принципах безотходного производства, или Отходы - в прибыль

На Молодечненском электромеханическом заводе, что в Беларуси, особенное внимание уделяется экономии и бережливости, разумному и рациональному хозяйствованию, разработке новых технологий и оборудования для железных дорог Беларуси и России. В последнее время изготовлены установки для переработки отходов различных производств в топливные ресурсы. Это в духе нашего быстроразвивающего времени.

Наши покупатели сберегут немало валютных средств если бы приобретали подобное оборудование за рубежом и экология нашей синеокой Беларуси будет намного чище.

На заводе уже выпущено 5 первых комплексов по переработке (брикетированию) отходов различных промышленных и сельскохозяйственных отраслей - деревообрабатывающей(опилки и стружка разных пород дерева), льнозаводов (льнотреста), сельскохозяйственного (солома,шелуха) и т.д.
В результате переработки получаются брикеты европейского стандарта, похожие на цилиндры с отверстием внутри по всей длине.

Это отличный высокоэкологичный топливный ресурс! Брикеты обладают высокой теплотворностью и сгорают без остатка (от каменного угля остается много пепла и шлаков).

Производительность - полтонны в час готового топлива. Не правда ли,здорово! И продукцию востребованную выпустил, и топливо получил, как для своего производства, так и для выгодных продаж.

Только надо побыстрее разворачиваться упомянутым отраслям к требованиям времени и приобретать эти чудо-комплексы. Зима не за горами. Тогда и экономия будет, и чистота,и прибыль.

Всем предприятиям, которых заинтересовало это новшество предлагаю обращаться на Совместное закрытое акционернае общество "Электромеханический завод", 222310, г.Молодечно Минской области, ул.Городокская,123 или на электронный адрес:
e-mail:info@memz.org

Сайт предприятия:
http://memz.org

Неравнодушный ко всему новому и прогрессивному -
Ваш Аркадий Журавлев (Аркадий Шагакин).

Гарані, возера Свір: учора і сёння

2009-08-31T07:06:00.001+03:00

Гарані, возера Свір: учора і сёння

Частка 2.

Вось на гэтых сённяшніх ужо здымках Гарані засяляюцца ... тоўстасумамі ці "крутымі" з Мінску, і Смаргоні, інш. Гляньце на гмахі гэтыя. Некаторыя ўзводзяць дамкі і для прыслугі і аховы(!).
Днямі па інтэрнэт-сайтах прабегла інфармацыя пад кідкай шапкай, што і расійскія алігархі цікавяцца нашымі мясцінамі. Сенсацыя? Не! Яны не дурні, ведаюць чым цікавіцца. Мы ж пакуль пачакаем. А чаму б і не! У нас такога дабра хапае. Толькі каб нашчадкам нашым не хадзіць з працягнутай рукою.
Шыр і гладзь-
не акінуць вокам!..
Цішыня і адвечны спакой.
Быццам сотні блакітных вокнаў
Разлажыў хтосьці дужай рукой.

Не спазніцца б.

Ваш Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін)
E-mail: zhuravlev@tut.by

Гарані, возера Свір: учора і сёння

2009-08-23T06:55:00.002+03:00

Гарані, возера Свір: учора і сёння

Частка 1.

Надвячоркам душа папрасілася дадому. У свае Гарані мой "Форд" завёз за гадзіну часу. Бацькоўскі дамок паціху асядае ў зямельку. Нікому клопату няма каб падняць, падладзіць, хаця адпачываючых родзічаў хапае. Аднаму не ў сілах. Як часта ты мне бачышся, мая хаціна!
Бачышся той светлай і не запэцканай, той, калі сонечным летнім раннем мы - вясковыя хлапчукі - беглі на возера свайго Свір, што раскінулася ў нізіне за дзвесце якіх метраў ад падвокаў людскіх. А яно плешчыла свае чыстыя празрыстыя воды ў сонечных промнях і сваімі лёгкімі хвалямі шапацела ў чаратах, што давалі прытулак для стварэння новых жыццў качкам і лебедзям, іншым маленькім рэдкім птушачкам. Або рупіліся да сонца на рэчку Малінаўку ці Малы Перакоп, каб першым спаймаць плотачку ці акунька, а найперш грумёлінку...

Цяпер, праз больш як 40 год, і возера, і рака забалочаны настолькі, што сэрца маё сціскаецца ў скрусе.
Прыгледзьцеся да гэтых фотаздымкаў часоў майго студэнства на журфаку БДУ, 1976 год. Вось на гэтых двух - дарога да ракі. Маладыя пасадкі паабапал. І рачулка, бачыце, не зарослыя яе беражкі. А як рыба тут бралася! І вугор першы буў менавіта тут спайманы братам Валодзем (чытай апавяданне"Вугор").
Дарэчы і маленькая птушачка - вяртлівая камышоўка і ў нашых прыазёрных чаратах плодзіцца. Канешне ж, патрэбна добраўпарадкаваць Белавежскую пушчу. І не супраць статусу Цуду свету, але ж і возера Свір таксама ўваходзіць у склад Нацыянальнага парку "Нарачанскі". І тут таксама першазданная прырода! Некалі лес і возера паілі і кармілі маіх продкаў. Як Байкал у расіян, так і ў нас, беларусаў, павінны бруіць свае рэкі і азёры.

І возера Свір не павінна памерці. Ландшафты тут не горш Шатландыі. І ніколі ў нас не было таго цыскарыёзу ці якой заразы.

Вось я толькі што вылез з плёсу. Вадзіца - бірузовая і жыватворная! Цела маё радуецца!

Мой родны кут - часцінка Беларусі,
З табой ніколі я не разлучуся,
Пакуль пульсуе ў маіх жылах кроў,
Ты для мяне адзіная на свеце
Ўначы зоркай пуцяводнай свеціш.
Мая святыня і мая любоў.

Ваш Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін)
E-mail: zhuravlev@tut.by

Рамонкавы накцюрн

2009-08-15T07:05:00.000+03:00

Рамонкавы накцюрн

Лірычная навела

Стаяла спякотнае лета. Бязмежна ясны, лёгкі і светлы дзень. Высока стаіць яснае сонца на чыстым небе. А ля возера адна харашыня і прахалода. Душэўнае супакаенне. Як заўсёды лісце вербалозу сталі маўклівымі спадарожнікамі. Яны слухаюцца свавольніка ветру, які то падштурхне іх, то прыпадыме на роўнай гладзі, каб гурмой пракаціцца на грэбні набегшай хвалі. У гэтае імгненне яны былі вялікімі, дужымі і неразлучнымі.

Ты стаяла ля маладога кусціка вербалозу і, усміхаючыся, аб чымсьці натхнёна размаўляла з лісцем. Можа распавядала пра багацце нашых бароў, раздолле палёў, чысціню і празрыстасць азёр і рэк, ці пра бярозкі ў карункавых празрыстых блузачках і водар нашага з табою бярозавага гаю? Ці пра рамонкавае поле ўзбоч яго? Пра звонкую цішыню: толькі прыляжаш на рознакаляровы чэрвеньскі дыван, прыкрыўшы вейкі – пачуеш як шэпчуццца старыя, але гонкія сосны ды елкі і раз-пораз падаюць, кружляючы, бронзавыя шылкі хвоі. А можа ты расказвала пра вербачкі, што глядзяць - не наглядзяцца ў воднае люстэрка.Быццам тыя модніцы ўсё расчэсваюць свае доўгія шаўкавістыя галінкі-валасы.

Я назіраў, як ты гуляеш з блакітна-зеленаватымі хвалямі і яны беражліва падтрымліваюць цябе на сваіх дужых руках. Я глядзеў на цябе з такой пажадай. Ты выйшла на бераг, і па спіне і па грудзях тваіх пругкіх сцякалі русявыя валасы. Ты ўсміхалася. Цела, быццам срэбнай расою, было абсыпана кропелькамі сонца. Твае прыгожыя загарэлыя ногі лізалі мягкія хвалі.

Ты глядзела ўдалеч і ўсміхалася. Мабыць, гледзячы на тыя невялікія хвалі, што імкнуліся дацягнуцца да твайго валошкавага празрыстага сарафанчыка і казыталі ножкі твае. А мабыць таму, што ўпершыню заўважыла як нараджаецца аблачынка, як там, удалечы, павольна адрываецца яна ад небакраю, каб доўга падарожнічаць увысі? Пройдзе час і яна аб'яднаецца з такімі ж спадарожнікамі, каб сабраць навальніцу і ўпасці на разамлелую зямлю кроплямі доўгачаканага дожджыка.

Я бачыў, як хвалі імгненна цыруюць твае сляды на жоўта-белым пяску. І я хваляваўся. Хваляваўся, што не паспеў пагаварыць з табою, не паспеў сказаць, што не толькі памятаю, а штодня мару пра сустрэчу з табою.

Нарэшце я рашыўся і сказаў табе ўсё, што накапілася, што па начах прачынаюся ад казытання тваіх вуснаў, ад тваёй усмешкі, што твае васільковыя вочы сочуць за мною паўсюды.

Учора азёрныя хвалі разразала бліскучая і лёгкая, бы казачная пушынка, маторная лодка. Можа са Свіры ці Нарачы. У ёй я ўбачыў дзяўчыну. Яна глядзела на мяне твімі вачыма і ўсмешка на яе твары таксама была падобна на тваю. А шчэ я спытаў, ці не ты па начах напяваеш знаёмфыя мелодыі на верандзе суседняга дома.

Два дні мы былі п'янымі ад шчасця. Твае пяшчотныя словы «адзіны, каханы» я штораз я штораз з заміраннем сэрца слухаў. Тыя два дні былі для нас адным імгненнем. І мы не верылі ў тое. Быццам прайшла вечнасць.

Закрываю вочы і бачу цябе сярод гарадской мітусні. Бачу, як уздрыгваюць доўгія пушыстыя вейкі твае, а з кудзеркамі валасоў тваіх забаўляецца гарэзнік-вятрыска, абдымаючы і лашчачы тваю бронзавую шыйку. Бачу ўсё тыя ж вочы, у якіх непаразуменне і надзея – зараз штосьці адбудзецца неверагоднае і ты будзеш побач.

І навошта прыдумалі тыя цягнікі, што адвозяць удалеч людзей?

Чакаў сустрэчы з табою. Днямі прыязджаў у твой горад і нават знайшоў твой дом сярод шматлікіх шэрых і кідкіх хмарачосаў. Калі націснуў кнопку званка, слухаў як яго мелодыя кліча цябе. У яго голасе нецярпенне і надзея, боль і адчай. Я адышоў да акна, разважаў. Затым зноў і зноў клікаў цябе. У адказ чуў пошчак хваляў. А ты ўсё не ішла. Я пільна ўглядаўся ўдалеч, у нашу загадкавую і таямнічую, хутчэй у рамантычную будучыню, у тайну для дваіх. А трэці заўжды лішні, зларадна нашэптваў : «Адышло, адбуяла тваё шчасце...»

Спрачаўся з трэцім лішнім, з розумам сваім.Даказваў яму, што ён памыляецца ў чысціні і вернасці яе.

Кожны дзень чакаю ад цябе вестачкі. Спадзяюся на цуд – раптам зазвоніць тэлефон і я пачую твой усхваляваны голас: «Каханы мой, прывітанне! Гэта я. Я тут, побач. Але ты не тэлефануеш і тым больш пісьмаў не пішаш. У катороы раз адкружлялі чаромхавыя і тапалёвыя завірухі і шчодры колас аддаў людзям цяпло і смак сваіх зёрнаў.

Я вас кахаў: яшчэ ў душы магчыма,
Маё каханне згасла не зусім,
Не ўзнікну больш у вас перад вачыма;
Я не хачу вас засмучаць нічым...

А вось і ты! І мы зноўку захоплены адзін адным і наноў пачынаем саромецца адзін аднаго. І няхай гэта нетыпова для нашага хуткацечнага веку, затое пранеслі чысціню і шчырасць кахання і захавалі духоўнасць. І я працягваю дарыць табе букецікі палявык кветак, рамонкаў ці валошкаў. І той букецік рамонкавых сонцаў бы нясцерпны пялёсткаў бялюткі атлас гаворыць без слоў. Іх зіхоткія пялёсткі быццам птушкі ў вырай яцяць насустрач нашаму пачуццю. Ляцяць заключным рамонкавым накцюрнам.

Ваш Аркадзь Жураўлёў (Аркадзь Шагакін)
E-mail: zhuravlev@tut.by